W tej kategorii omawiamy prawo do urlopu, jego wymiar, planowanie i udzielanie, urlop proporcjonalny, zaległy oraz ekwiwalent za niewykorzystany wypoczynek. Porady pokazują także, co zrobić w razie odmowy urlopu lub sporu o sposób jego rozliczenia.
Jeżeli chcesz ustalić swoje uprawnienia w konkretnej sytuacji, możesz skorzystać z odpłatnej porady prawnej online. Prawnik przeanalizuje przebieg zatrudnienia i pomoże przygotować wniosek, wezwanie lub inne potrzebne pismo.
Urlop wypoczynkowy nauczyciela zatrudnionego w szkole feryjnej obejmuje cały okres ferii szkolnych, a nie tylko dni robocze. Jeżeli ferie zimowe trwają od 1 do 14 lutego, urlop należy liczyć jako 14 kolejnych dni, razem z sobotami i niedzielami. Inaczej wygląda sytuacja...
Jeżeli w czasie urlopu wychowawczego pracownica dowie się o kolejnej ciąży, może zaczekać do końca urlopu albo zrezygnować z niego wcześniej. Samo zwolnienie lekarskie w czasie urlopu wychowawczego nie daje prawa do zasiłku chorobowego, ale po zakończeniu lub skutecznym przerwaniu...
Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego pracownica, która jest ponownie w ciąży, może przedłożyć zwolnienie lekarskie i korzystać ze świadczeń chorobowych, jeżeli nadal pozostaje w zatrudnieniu i podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Nie trzeba fizycznie...
Po długim zwolnieniu lekarskim pracownik może przejść bezpośrednio na urlop wychowawczy bez wykonywania badań okresowych lub kontrolnych, jeżeli nie wraca do faktycznego wykonywania pracy. Badania są potrzebne przed dopuszczeniem do pracy, a nie jako warunek rozpoczęcia urlopu. ...
Pracownik wychowujący dziecko do 14 lat ma prawo do 2 dni albo 16 godzin płatnego zwolnienia od pracy w roku kalendarzowym. Pracodawca nie może dowolnie odmówić tego uprawnienia, ale przy planowanej nieobecności pracownik powinien złożyć wniosek zgodnie z zasadami obowiązującymi w...
Przy dwóch odrębnych umowach o pracę urlop wypoczynkowy ustala się osobno u każdego pracodawcy. Sam fakt, że łącznie pracownik wykonuje pracę na cały etat, nie oznacza jednej wspólnej puli urlopu. W artykule wyjaśniamy, jak liczyć urlop przy 1/2 etatu, jak działa...
Urodzenie kolejnego dziecka w czasie urlopu wychowawczego nie przerywa automatycznie tego urlopu i nie powoduje samoczynnego przejścia na urlop macierzyński. Pracownica zachowuje jednak prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a po spełnieniu...
Nauczycielowi nie przysługuje osobna "średnia urlopowa za poprzedni rok". Wynagrodzenie urlopowe jest wypłacane za okres faktycznie wykorzystywanego urlopu wypoczynkowego, w tym urlopu uzupełniającego po urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim. Prawo do urlopu uzupełniającego i...
Podczas urlopu wychowawczego można podjąć pracę u dotychczasowego lub innego pracodawcy, prowadzić działalność, uczyć się albo szkolić, jeżeli nie wyłącza to możliwości osobistej opieki nad dzieckiem. Wyjaśniamy, kiedy dodatkowa praca jest bezpieczna, czy trzeba...
W okresie wypowiedzenia pracodawca może jednostronnie udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Dotyczy to także niewykorzystanych dni, które w danym roku mogłyby zostać zgłoszone jako urlop na żądanie, bo nie są one odrębnym dodatkowym urlopem. W artykule wyjaśniamy,...
Nauczyciel zatrudniony w szkole feryjnej może po urlopie rodzicielskim skorzystać z dwóch dni albo 16 godzin opieki nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy, a następnie z urlopu wypoczynkowego lub uzupełniającego, jeżeli spełnia ustawowe warunki. W artykule wyjaśniamy, kiedy...
Urlop wychowawczy można przedłużyć, jeżeli pracownik nadal ma niewykorzystany limit urlopu, dziecko mieści się w ustawowym wieku, a urlop nadal służy osobistej opiece nad dzieckiem. Samo rozpoczęcie przedszkola nie przekreśla automatycznie prawa do urlopu, ale może mieć znaczenie,...
Pracownica korzystająca z urlopu macierzyńskiego jest objęta szczególną ochroną przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Wyjątek dotyczy m.in. ogłoszenia upadłości albo rzeczywistej likwidacji pracodawcy. W takim przypadku pracodawca musi uzgodnić termin rozwiązania...
Po zmianie pracy w trakcie roku urlop wypoczynkowy u nowego pracodawcy ustala się co do zasady proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u tego pracodawcy. Nie zawsze wolno mechanicznie odjąć dni wykorzystane wcześniej od rocznego limitu 20 albo 26 dni. Od 2026 r. przy ustalaniu wymiaru...
Choroba potwierdzona zwolnieniem lekarskim przerywa urlop wypoczynkowy. Dni objęte L4 nie są urlopem, lecz usprawiedliwioną nieobecnością chorobową, a niewykorzystaną część urlopu pracodawca musi udzielić w późniejszym terminie. Pracodawca nie powinien automatycznie...
Nauczyciel może korzystać ze zwolnienia lekarskiego po zakończeniu urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, jeżeli lekarz stwierdzi rzeczywistą niezdolność do pracy. Zwolnienia lekarskiego nie można jednak zaplanować ani wykorzystać zamiast urlopu. Jeżeli choroba...
Nauczyciel szkoły feryjnej, który nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego w czasie ferii z powodu choroby, urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego albo urlopu dla poratowania zdrowia, może mieć prawo do urlopu uzupełniającego w...
Urlop wychowawczy można skrócić za zgodą pracodawcy albo po zawiadomieniu go najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem do pracy. Dopiero po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownica wraca do ubezpieczenia chorobowego i może korzystać ze zwolnienia lekarskiego. W artykule...
Opiekun prawny albo osoba przyjmująca dziecko do rodziny zastępczej może otrzymać zasiłek macierzyński z ZUS tylko wtedy, gdy spełnia warunki z ustawy zasiłkowej. Przy działalności gospodarczej kluczowe jest dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, a nie sam fakt prowadzenia firmy. ...
Nauczyciel po urlopie macierzyńskim, rodzicielskim albo wychowawczym powinien zostać dopuszczony do pracy na dotychczasowym stanowisku. Dopiero gdy nie jest to realnie możliwe, pracodawca może powierzyć stanowisko równorzędne albo odpowiadające kwalifikacjom, na warunkach nie mniej...
Przerwy między kolejnymi umowami o pracę nie kasują stażu urlopowego. Do stażu, od którego zależy prawo do 20 albo 26 dni urlopu wypoczynkowego, wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, a także okres nauki przewidziany w Kodeksie pracy. Jeżeli pracownik ukończył liceum...
Pracownica w ciąży może zakończyć lub skrócić urlop wychowawczy i od pierwszego dnia powrotu przedłożyć zwolnienie lekarskie, jeżeli rzeczywiście jest niezdolna do pracy. Nie musi wcześniej przepracować ani jednego dnia. W artykule wyjaśniamy, jak prawidłowo przerwać...
Spóźnienie z wnioskiem o urlop rodzicielski albo o zasiłek macierzyński nie zawsze oznacza utratę całego uprawnienia, ale może przesunąć termin urlopu, zmienić wysokość zasiłku albo uzasadniać odmowę wypłaty za sporny okres. W artykule wyjaśniamy aktualne terminy,...
Jeżeli pracownik ma zaplanowaną zmianę nocną od niedzieli od godz. 22:00 do poniedziałku do godz. 6:00, urlopu wypoczynkowego należy co do zasady udzielić na dzień pracy, w którym ta zmiana się rozpoczyna, czyli na niedzielę. Najbezpieczniej wskazać we wniosku datę rozpoczęcia...
Nauczyciel przedszkola zatrudniony w placówce nieferyjnej ma co do zasady 35 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Po długim zwolnieniu lekarskim trzeba jednak odróżnić urlop wypoczynkowy, badania kontrolne i urlop dla poratowania zdrowia. Urlop wypoczynkowy nie przepada tylko...
Przy umowie na czas określony pracownik ma takie samo prawo do urlopu wypoczynkowego jak przy umowie na czas nieokreślony. Gdy zatrudnienie obejmuje tylko część roku, urlop ustala się proporcjonalnie do okresu pracy u danego pracodawcy. Trzeba jednak prawidłowo ustalić roczny...
Pracownik wracający z urlopu wychowawczego nie zawsze ma automatycznie pełny roczny okres ochronny. Ochrona z art. 186 8 Kodeksu pracy działa przede wszystkim wtedy, gdy pracownik nadal jest uprawniony do urlopu wychowawczego i złoży wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy. ...
Ukończenie szkoły przysposabiającej do zawodu może być doliczone do stażu urlopowego jak ukończenie zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej. W praktyce oznacza to doliczenie czasu trwania nauki przewidzianego programem, maksymalnie 3 lat. Jeżeli po doliczeniu...
Umowa o dzieło zawarta podczas urlopu wychowawczego nie zawsze powoduje obowiązek zapłaty składek ZUS. Jeżeli pracownik na urlopie wychowawczym zawiera umowę o dzieło z własnym pracodawcą, ZUS wskazuje, że nadal podlega on ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego, a samo dzieło...
Wniosek o urlop wychowawczy można złożyć wcześniej niż wymagane 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, także np. miesiąc wcześniej. Trzeba jednak pamiętać, że przy zbyt wczesnym złożeniu wniosku ochrona przed wypowiedzeniem nie zawsze działa od razu. Pracownik może wskazać...
Ukończenie liceum ogólnokształcącego daje 4 lata stażu urlopowego, a ukończenie szkoły policealnej - 6 lat. Tych okresów nie sumuje się, więc przy ustalaniu wymiaru urlopu wybiera się jeden, najkorzystniejszy okres nauki. Jeżeli nauka odbywała się równolegle z pracą,...
Pracownik, który musi pomóc choremu rodzicowi, może skorzystać z kilku rozwiązań: bezpłatnego urlopu opiekuńczego z Kodeksu pracy, zasiłku opiekuńczego na chorego członka rodziny albo zwykłego urlopu, zależnie od sytuacji. Najważniejsze jest rozróżnienie, czy chodzi o...
Zmiana wymiaru etatu nie powinna powodować utraty nabytego urlopu, ale może zmienić sposób jego rozliczenia w praktyce. Przy urlopie wypoczynkowym osoby zatrudnionej na część etatu kluczowe jest przeliczenie urlopu na godziny. Wyjaśniamy, jak liczyć urlop przy zmianie etatu w...
Pracodawca nie powinien polecać delegacji w czasie urlopu wypoczynkowego bez przerwania albo odwołania pracownika z urlopu. Urlop służy wypoczynkowi, a wykonywanie w tym czasie obowiązków z tej samej umowy o pracę narusza sens tej instytucji i może powodować problemy z rozliczeniem...
Po urlopie macierzyńskim pracownica może złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy bezpośrednio po zakończeniu macierzyńskiego. Co do zasady pracodawca powinien taki urlop udzielić, jeżeli pracownica ma do niego prawo i zachowana jest ciągłość między urlopami. Wynagrodzenie za...
Praca wykonywana na podstawie umowy o pracę przed rozpoczęciem studiów nie przepada przy ustalaniu wymiaru urlopu. Jeżeli nie pokrywała się z okresem nauki, dolicza się ją do 8 lat przysługujących z tytułu ukończenia szkoły wyższej. W opisanej sytuacji kadrowa nie ma...
Spóźnione dostarczenie świadectwa ukończenia szkoły nie odbiera pracownikowi prawa do urlopu w prawidłowym wymiarze. Jeżeli po doliczeniu okresu nauki pracownik osiągnął co najmniej 10-letni staż urlopowy, co do zasady przysługuje mu 26 dni urlopu. Pracodawca powinien po...
Przepisy Kodeksu pracy nie wskazują, ile dni wcześniej trzeba złożyć wniosek o urlop wypoczynkowy. Termin zależy od planu urlopów, regulaminu pracy, zwyczaju w zakładzie oraz od tego, czy nieobecność pracownika nie zakłóci normalnego toku pracy. Z artykułu dowiesz się,...
Pracodawca nie opłaca składek na Fundusz Pracy za pracownika wracającego z urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego albo urlopu wychowawczego przez 36 miesięcy, licząc od pierwszego miesiąca po...
Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, który ma co najmniej 6 miesięcy okresu zatrudnienia. Nie trzeba przepracować 6 miesięcy u nowego pracodawcy. Od 2026 r. do tego okresu mogą być wliczane także odpowiednio udokumentowane okresy wskazane w art. 302 1 Kodeksu pracy,...
Za urlop wypoczynkowy pracownik powinien otrzymać zasadniczo takie wynagrodzenie, jakie dostałby, gdyby w tym czasie pracował. Przy pensji stałej urlop najczęściej nie obniża miesięcznej wypłaty, a przy składnikach zmiennych trzeba ustalić średnią z poprzednich miesięcy. ...
Pracownik, który podejmuje pierwszą pracę na etacie w połowie października, co do zasady nie nabywa do końca roku 4 dni urlopu z mocy prawa. Przy podstawowym wymiarze 20 dni rocznie po dwóch pełnych miesiącach pracy przysługuje mu 3,33 dnia urlopu, chyba że pracodawca zaokrągli ten...
Pracownik na urlopie wychowawczym może podjąć pracę u innego pracodawcy, także na podstawie umowy o pracę, ale tylko wtedy, gdy nowe zatrudnienie nie wyłącza osobistej opieki nad dzieckiem. Przy pełnym etacie ryzyko wezwania do powrotu do pracy jest duże, zwłaszcza gdy faktyczną...
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop przysługuje pracownikowi, gdy z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego w całości lub w części. Pracodawca powinien wypłacić go z urzędu, bez oczekiwania na wniosek pracownika. Jeżeli...
Od 2026 r. umowa-zlecenie może wpływać na wymiar urlopu wypoczynkowego, ale nie zawsze i nie automatycznie. Kluczowe jest to, czy okres zlecenia podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia i czy został prawidłowo udokumentowany, najczęściej zaświadczeniem z ZUS. Inaczej należy...
Pracownik, który podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą, może mieć prawo do płatnego urlopu szkoleniowego. Przy pracy dyplomowej i obronie Kodeks pracy przewiduje 21 dni urlopu w ostatnim roku studiów. W artykule wyjaśniamy, kiedy przysługuje...
Premia nazwana przez pracodawcę "uznaniową" nie zawsze jest wyłączona z podstawy ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Jeżeli w praktyce jest wypłacana regularnie, według sprawdzalnych zasad i pracownik może skutecznie domagać się jej wypłaty, może być traktowana jak premia...
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop przysługuje zasadniczo wtedy, gdy stosunek pracy rozwiązuje się albo wygasa, a pracownik nie wykorzystał urlopu w naturze. Przy pół etatu znaczenie ma nie tylko aktualne wynagrodzenie, lecz także liczba godzin niewykorzystanego urlopu i proporcjonalny...
Po urodzeniu dziecka urlop macierzyński rozpoczyna się co do zasady z mocy prawa w dniu porodu, a pracownica nie musi składać osobnego wniosku o jego udzielenie. Musi jednak usprawiedliwić nieobecność i dostarczyć dokumenty potrzebne do wypłaty zasiłku macierzyńskiego. W...
Pracownik może zmienić pracę nawet wtedy, gdy wykorzystał już cały urlop wypoczynkowy za dany rok. Co do zasady poprzedni pracodawca nie może żądać zwrotu wynagrodzenia za prawidłowo udzielony urlop ani nakazać jego "odpracowania". Przy zmianie pracodawcy trzeba jednak...
Zapytaj prawnika
