Urlop wychowawczy a umowa o dzieło z pracodawcą

Stan prawny: 4 czerwca 2026 r.

Czy na urlopie wychowawczym można podjąć pracę?

Tak. Kodeks pracy pozwala pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, wykonywać inną działalność, a także uczyć się lub szkolić. Warunek jest jeden: taka aktywność nie może wyłączać możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Oznacza to, że sama praca w czasie urlopu wychowawczego nie jest zakazana. Problem może powstać dopiero wtedy, gdy zakres, czas albo sposób wykonywania pracy pokazuje, że pracownik trwale przestał sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem. W takim przypadku pracodawca może wezwać pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później niż w ciągu 30 dni od powzięcia wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od wezwania.

Umowa o dzieło z własnym pracodawcą podczas urlopu wychowawczego

W przedstawionej sytuacji zasadnicze znaczenie ma to, że chodzi o umowę o dzieło, a nie o umowę zlecenia ani dodatkową umowę o pracę. Aktualne stanowisko ZUS jest korzystne dla pracownika: jeżeli osoba przebywająca na urlopie wychowawczym zawiera umowę o dzieło z własnym pracodawcą, w okresie wykonywania tej umowy nadal podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu urlopu wychowawczego.

Nie można więc automatycznie przyjąć, że samo zawarcie umowy o dzieło z pracodawcą przerywa finansowanie składek z budżetu państwa. Umowa o dzieło nie została co do zasady wymieniona jako samodzielny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. ZUS wyraźnie odróżnia ją od umowy zlecenia, która w czasie urlopu wychowawczego może spowodować zmianę tytułu do ubezpieczeń.

W praktyce oznacza to, że przy rzeczywistej umowie o dzieło z własnym pracodawcą pracodawca nie powinien naliczać od wynagrodzenia z dzieła składek emerytalnych, rentowych, chorobowych, wypadkowych ani zdrowotnych. Pracownik zachowuje ubezpieczenia wynikające z urlopu wychowawczego, jeżeli nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń i spełnia pozostałe warunki ustawowe.

Kiedy dodatkowa praca przerywa ubezpieczenie z urlopu wychowawczego?

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz nie posiada innego tytułu powodującego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Jeżeli taki tytuł powstanie, ubezpieczenia z urlopu wychowawczego zasadniczo nie są już właściwym tytułem.

Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy pracownik w czasie urlopu wychowawczego:

• podejmie dodatkową umowę o pracę u dotychczasowego albo innego pracodawcy,
• wykonuje umowę zlecenia, umowę agencyjną albo inną umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu,
• rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej,
• uzyska inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych przewidziany w ustawie.

Przy umowie zlecenia zawartej z własnym pracodawcą albo wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy ZUS przyjmuje, że w okresie wykonywania zlecenia osoba podlega ubezpieczeniom jako zleceniobiorca, a nie z tytułu urlopu wychowawczego. To ważna różnica w stosunku do umowy o dzieło.

Dlaczego charakter umowy ma tak duże znaczenie?

Umowa o dzieło powinna dotyczyć osiągnięcia oznaczonego rezultatu, np. przygotowania projektu, opracowania materiału, wykonania konkretnego utworu albo innego sprawdzalnego efektu. Nie powinna służyć do stałego wykonywania powtarzalnych czynności, zastępowania etatu albo obchodzenia zasad dotyczących zlecenia.

Jeżeli w praktyce pracownik ma wykonywać bieżące obowiązki firmowe, pozostawać w dyspozycji pracodawcy, pracować według stałego grafiku albo wykonywać czynności starannego działania, sama nazwa "umowa o dzieło" może okazać się niewystarczająca. W razie kontroli organ może uznać, że była to inna umowa, a wtedy konsekwencje składkowe i podatkowe mogą być zupełnie inne.

Obowiązki pracodawcy wobec ZUS

Jeżeli pracownik na urlopie wychowawczym nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, pracodawca nadal wykazuje go w dokumentach rozliczeniowych jako osobę przebywającą na urlopie wychowawczym. Składki emerytalne, rentowe i zdrowotne są finansowane z budżetu państwa za pośrednictwem ZUS, ale dokumenty rozliczeniowe sporządza płatnik składek. Przy podobnych stanach faktycznych pomocny może być tekst: Umowa-zlecenie na urlopie wychowawczym a ZUS.

W przypadku umowy o dzieło zawartej z własnym pracownikiem nie stosuje się także obowiązku zgłoszenia takiej umowy na formularzu RUD. ZUS wskazuje, że obowiązek informowania o zawarciu umowy o dzieło nie dotyczy umów zawieranych z własnym pracownikiem ani umów wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy, choć są zawarte z innym podmiotem.

Pracownik powinien natomiast poinformować pracodawcę, jeżeli w czasie urlopu wychowawczego uzyska inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, np. rozpocznie działalność gospodarczą, podejmie etat u innego pracodawcy albo zawrze umowę zlecenia. Bez takiej informacji pracodawca może nie mieć podstaw do prawidłowego sporządzania dokumentów ZUS.

Podstawa składek z tytułu urlopu wychowawczego w 2026 r.

Podstawę wymiaru składek emerytalnych i rentowych za osobę przebywającą na urlopie wychowawczym stanowi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek. W 2026 r. prognozowane przeciętne wynagrodzenie wynosi 9420 zł, a więc 60% tej kwoty to 5652 zł.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniach ustawowych. Podstawa ta nie może być wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie pracownika wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy i nie może być niższa niż 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, więc 75% tej kwoty to 3604,50 zł.

Urlop wychowawczy nie daje prawa do ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego z tego tytułu. Jeżeli pracownik chce mieć ochronę z tytułu choroby, trzeba osobno przeanalizować, czy powstaje inny tytuł do ubezpieczeń, np. zlecenie, działalność gospodarcza albo stosunek pracy, i jakie zasady obowiązują przy tym konkretnym tytule.

Czy wielkość firmy ma znaczenie?

Nie. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym w opisanej sytuacji są takie same bez względu na to, czy pracodawca zatrudnia kilka, kilkadziesiąt czy kilkaset osób. Wielkość firmy może wpływać na niektóre obowiązki kadrowo-płacowe, ale nie zmienia reguły, że rzeczywista umowa o dzieło z własnym pracodawcą w czasie urlopu wychowawczego nie jest traktowana przez ZUS tak jak zlecenie.

Znaczenie ma natomiast to, czy pracownik rzeczywiście przebywa na urlopie wychowawczym, czy nadal sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, czy ma inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń oraz czy zawarta umowa jest prawidłowo zakwalifikowana jako umowa o dzieło.

FAQ

Czy umowa o dzieło z własnym pracodawcą na urlopie wychowawczym jest oskładkowana?

Co do zasady nie, jeżeli jest to rzeczywista umowa o dzieło zawarta w czasie korzystania z urlopu wychowawczego. ZUS wskazuje, że w takiej sytuacji osoba nadal podlega ubezpieczeniom z tytułu urlopu wychowawczego.

Czy księgowy ma rację, że składki z budżetu państwa automatycznie się przerwą?

Nie w każdym przypadku. Przy umowie o dzieło z własnym pracodawcą stanowisko ZUS jest inne niż przy zleceniu. Automatyczne przerwanie ubezpieczenia z urlopu wychowawczego nastąpi zwykle wtedy, gdy powstanie inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, np. zlecenie, etat albo działalność gospodarcza.

Czy umowę o dzieło z własnym pracownikiem trzeba zgłosić na formularzu RUD?

Nie. ZUS wskazuje, że obowiązek zgłoszenia umowy o dzieło na formularzu RUD nie dotyczy umów zawartych z własnym pracownikiem ani umów wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy.

Czy umowa zlecenia na urlopie wychowawczym działa tak samo jak umowa o dzieło?

Nie. Umowa zlecenia jest tytułem do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli pracownik na urlopie wychowawczym wykonuje zlecenie, zasadniczo podlega ubezpieczeniom jako zleceniobiorca, a nie z tytułu urlopu wychowawczego.

Czy można pracować na urlopie wychowawczym bez utraty prawa do urlopu?

Tak, ale tylko wtedy, gdy praca nie uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał tej opieki, może wezwać go do powrotu do pracy.

Czy przepisy są inne w małej i dużej firmie?

Nie. Wielkość firmy nie zmienia zasad podlegania ubezpieczeniom przy urlopie wychowawczym i umowie o dzieło. Liczy się rodzaj umowy, faktyczny sposób jej wykonywania oraz istnienie albo brak innego tytułu do ubezpieczeń.

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym nie można powtarzać ogólnej tezy, że umowa o dzieło z własnym pracodawcą zawsze powoduje składki ZUS i przerywa ubezpieczenie z tytułu urlopu wychowawczego. ZUS wprost wskazuje, że osoba na urlopie wychowawczym, która zawarła umowę o dzieło z własnym pracodawcą, nadal podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu urlopu wychowawczego.

Ostrożność jest jednak konieczna. Jeżeli umowa nazwana dziełem faktycznie jest zleceniem, stałą obsługą albo wykonywaniem pracy podporządkowanej, rozliczenie może zostać zakwestionowane. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić nie tylko jej nazwę, ale także przedmiot, sposób wykonywania, dokumentację odbioru i wpływ pracy na osobistą opiekę nad dzieckiem.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 186² - tekst aktu w systemie ELI.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 6, art. 9, art. 16, art. 17 i art. 18 - tekst aktu w systemie ELI.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, poradnik "Zasiłek macierzyński i urlop wychowawczy" - materiał ZUS.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, "Obowiązek zgłaszania do ZUS umów o dzieło zawieranych od 1 stycznia 2021 r." - wyjaśnienie ZUS.
• Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 - Monitor Polski 2025, poz. 1206.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.