• Stan prawny na: 2026-09-24
Nauczyciel przedszkola zatrudniony w placówce nieferyjnej ma co do zasady 35 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Po długim zwolnieniu lekarskim trzeba jednak odróżnić urlop wypoczynkowy, badania kontrolne i urlop dla poratowania zdrowia.
Urlop wypoczynkowy nie przepada tylko dlatego, że pokrywa się z urlopem dla poratowania zdrowia. W placówce nieferyjnej art. 66a Karty Nauczyciela nakazuje przesunąć urlop lub udzielić jego niewykorzystanej części później. Wyjaśniamy także zasady dotyczące nauczycieli placówek feryjnych oraz badań po L4.
Nauczyciel przedszkolny jest najczęściej nauczycielem zatrudnionym w szkole lub placówce, w której nie są przewidziane ferie szkolne. W takim przypadku stosuje się art. 64 ust. 3 Karty Nauczyciela, zgodnie z którym nauczycielowi przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 35 dni roboczych, w czasie ustalonym w planie urlopów. Zasada ta dotyczy nauczycieli przedszkoli objętych w tym zakresie Kartą Nauczyciela.
Jeżeli nauczyciel przebywał na długim zwolnieniu lekarskim, nie oznacza to automatycznie utraty urlopu wypoczynkowego. Trzeba jednak ustalić, czy niezdolność do pracy już ustała, czy urlop był wcześniej zaplanowany oraz czy dyrektor kieruje nauczyciela na badania kontrolne przed dopuszczeniem do pracy. Urlop wypoczynkowy nie może być wykorzystywany równocześnie z trwającą niezdolnością do pracy potwierdzoną zwolnieniem lekarskim.
W praktyce szczególnie ważne jest rozróżnienie dwóch sytuacji: rozpoczęcia zaplanowanego urlopu bezpośrednio po zakończeniu L4 oraz faktycznego powrotu do wykonywania obowiązków. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, jeżeli po chorobie trwającej ponad 30 dni wymagane są badania kontrolne.
Zgodnie z art. 229 § 2 Kodeksu pracy, jeżeli niezdolność do pracy spowodowana chorobą trwała dłużej niż 30 dni, pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Z kolei art. 229 § 4 Kodeksu pracy zakazuje dopuszczenia pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy.
Oznacza to, że przed faktycznym powrotem do pracy dyrektor powinien skierować nauczyciela na badania kontrolne i nie powinien dopuścić go do wykonywania obowiązków bez orzeczenia lekarza medycyny pracy. Więcej o tym obowiązku wyjaśnia artykuł dotyczący badań kontrolnych po ponad 30-dniowym zwolnieniu lekarskim.
Inaczej oceniana bywa sytuacja, w której nauczyciel po zakończeniu zwolnienia lekarskiego nie wraca jeszcze do pracy, lecz chce rozpocząć zaplanowany urlop wypoczynkowy. W wyroku z 20 marca 2008 r., sygn. akt II PK 214/07, Sąd Najwyższy przyjął, że rozpoczęcie zaplanowanego urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po chorobie trwającej ponad 30 dni nie jest sprzeczne z art. 165 § 1 i art. 229 § 2 Kodeksu pracy, ponieważ urlop polega na niewykonywaniu pracy. Podobny kierunek wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 240/10, dotyczącego urlopu wypoczynkowego po urlopie macierzyńskim wykorzystanym bezpośrednio po długiej niezdolności do pracy.
W późniejszym orzecznictwie pojawiło się jednak ostrożniejsze stanowisko, zwłaszcza w kontekście urlopu na żądanie i sporu o usprawiedliwienie nieobecności. W wyroku z 26 października 2016 r., sygn. akt III PK 9/16, Sąd Najwyższy zaakcentował znaczenie badań kontrolnych przy ocenie sytuacji pracownika bezpośrednio po długiej chorobie.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest więc wykonanie badań kontrolnych, jeżeli dyrektor wystawił skierowanie i oczekuje ich przeprowadzenia. Samowolne rozpoczęcie urlopu bez uzgodnienia z pracodawcą może prowadzić do sporu o usprawiedliwienie nieobecności.
Nauczycielka przedszkola była na zwolnieniu lekarskim przez 120 dni. Po zakończeniu L4 ma zaplanowany urlop wypoczynkowy, ale dyrektor wystawia skierowanie na badania kontrolne. Przed powrotem do pracy badania są obowiązkowe. Jeżeli powstaje spór, czy powinny poprzedzić również sam urlop wypoczynkowy, nauczycielka nie powinna samodzielnie traktować nieobecności jako urlopu bez ustalenia tego z dyrektorem.
Urlop dla poratowania zdrowia reguluje art. 73 Karty Nauczyciela. Może on zostać udzielony nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Wymóg siedmioletniego okresu pracy dotyczy pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia.
Urlop zdrowotny może zostać udzielony w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej albo choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. Może być też udzielony na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.
O potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia orzeka uprawniony lekarz wykonujący badania profilaktyczne w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła odpowiednią umowę. Nauczyciel składa pisemny wniosek do dyrektora, a dyrektor w terminie nie dłuższym niż 7 dni roboczych od złożenia wniosku wydaje skierowanie na badanie lekarskie.
Od orzeczenia zarówno nauczyciel, jak i dyrektor mogą wnieść pisemne, uzasadnione odwołanie w terminie 14 dni od jego otrzymania, za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie. Dyrektor udziela urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie orzeczenia lekarskiego. Przy leczeniu uzdrowiskowym lub rehabilitacji uzdrowiskowej podstawą jest potwierdzone skierowanie, a urlop jest udzielany na okres w nim ustalony.
Jednorazowo urlop dla poratowania zdrowia nie może przekroczyć roku. Kolejnego urlopu można udzielić najwcześniej po upływie roku od zakończenia poprzedniego, a łączny wymiar tych urlopów w całym okresie zatrudnienia nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat. W okresie urlopu nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej.
Praktyczne zagadnienia związane ze składaniem wniosku podczas niezdolności do pracy omawia również artykuł o złożeniu wniosku o urlop dla poratowania zdrowia na zwolnieniu lekarskim.
Więcej o kolejności różnych uprawnień nauczyciela można przeczytać w materiale dotyczącym urlopu dla poratowania zdrowia po urlopie macierzyńskim.
Nauczyciel spełniający warunki do pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia składa pisemny wniosek do dyrektora. Dyrektor sprawdza warunki formalne i w ciągu 7 dni roboczych wydaje skierowanie do uprawnionego lekarza. Samo zaświadczenie od lekarza prowadzącego leczenie nie zastępuje orzeczenia wymaganego w procedurze z art. 73 Karty Nauczyciela.
Dyrektor odmawia urlopu po urlopie dla poratowania zdrowia?
Jeżeli spór dotyczy 35 dni urlopu, jego przesunięcia po urlopie zdrowotnym albo kolejności L4, badań i urlopu, prawnik może ocenić dokumenty i wskazać właściwą podstawę prawną.
Skonsultuj uprawnienia urlopowe ›Nie. W przypadku nauczyciela placówki nieferyjnej nie ma obecnie podstaw do przyjęcia, że samo korzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia powoduje utratę należnego urlopu wypoczynkowego. Obie instytucje mają odrębny charakter i nie mogą być wykorzystywane jednocześnie, ale kolizję między nimi Karta Nauczyciela reguluje wprost.
Zgodnie z art. 66a ust. 1 Karty Nauczyciela, jeżeli nauczyciel placówki, o której mowa w art. 64 ust. 3, nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie z powodu urlopu dla poratowania zdrowia, urlop wypoczynkowy ulega przesunięciu na termin późniejszy. Jeżeli natomiast nauczyciel rozpoczął urlop wypoczynkowy, lecz jego dalsze wykorzystywanie stało się niemożliwe z powodu rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia, art. 66a ust. 2 nakazuje udzielić niewykorzystanej części urlopu później.
Dotyczy to także sytuacji, w której urlop dla poratowania zdrowia zajmuje bardzo dużą część roku. Jeżeli nauczyciel nabył prawo do 35 dni urlopu wypoczynkowego, a urlop dla poratowania zdrowia uniemożliwił jego rozpoczęcie lub wykorzystanie, sam upływ roku kalendarzowego nie uzasadnia uznania tych 35 dni za utracone. Termin wykorzystania urlopu trzeba ustalić po ustaniu przeszkody.
Kierunek ten odpowiada również wyrokowi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 czerwca 2016 r. w sprawie C-178/15, Sobczyszyn. Trybunał wskazał, że prawo do corocznego płatnego urlopu służy wypoczynkowi i rekreacji, natomiast urlop dla poratowania zdrowia może realizować odmienny cel związany z leczeniem. Jeżeli te cele są odmienne, pracownik powinien mieć możliwość wykorzystania corocznego urlopu wypoczynkowego w innym terminie. Obecny art. 66a Karty Nauczyciela wyraźnie przewiduje takie przesunięcie w odniesieniu do nauczycieli placówek nieferyjnych.
Wcześniejsze orzecznictwo powstałe na gruncie dawnego stanu prawnego nie może być obecnie podstawą do odmowy przesunięcia urlopu wbrew art. 66a Karty Nauczyciela. Dlatego przy ocenie aktualnego prawa do urlopu nie należy opierać się na historycznej tezie, że całoroczny urlop dla poratowania zdrowia automatycznie pochłania urlop wypoczynkowy.
Więcej o ustalaniu wymiaru urlopu w takich placówkach wyjaśnia artykuł dotyczący urlopu nauczycieli nieferyjnych.
Nauczycielka placówki nieferyjnej korzysta z urlopu dla poratowania zdrowia od 1 stycznia do 31 grudnia. W tym czasie nie może wykorzystać zaplanowanego urlopu wypoczynkowego. Nie oznacza to automatycznej utraty należnych 35 dni. Jeżeli urlop dla poratowania zdrowia uniemożliwił rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego, art. 66a ust. 1 nakazuje przesunąć go na termin późniejszy.
Trzeba odróżnić nauczycieli placówek nieferyjnych od nauczycieli szkół, w których organizacji pracy przewidziano ferie szkolne. Nauczyciel nieferyjny ma 35 dni roboczych urlopu w czasie ustalonym w planie urlopów, a kolizję tego urlopu z urlopem dla poratowania zdrowia reguluje art. 66a Karty Nauczyciela.
U nauczyciela placówki feryjnej urlop wypoczynkowy jest natomiast co do zasady związany z okresem ferii. Jeżeli nauczyciel nie wykorzysta urlopu w całości lub w części podczas ferii między innymi z powodu niezdolności do pracy, urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo urlopu dla poratowania zdrowia, art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje urlop uzupełniający w ciągu roku szkolnego w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni.
Nie można więc mechanicznie przenosić reguły 35 dni z placówki nieferyjnej na nauczyciela feryjnego ani odwrotnie. Najpierw trzeba ustalić, jaki system urlopowy ma zastosowanie do konkretnego stanowiska i placówki. Szczegółowe zagadnienia dotyczące urlopu uzupełniającego opisuje także materiał o prawie nauczyciela do urlopu uzupełniającego.
Jeżeli nauczyciel przedszkola jest zatrudniony w placówce nieferyjnej przez cały rok kalendarzowy, co do zasady przysługuje mu 35 dni roboczych urlopu wypoczynkowego. Nie należy zakładać, że każdy okres nieświadczenia pracy obniża ten wymiar. Karta Nauczyciela przewiduje szczególne zasady urlopu proporcjonalnego w razie nawiązania lub ustania stosunku pracy w trakcie roku, natomiast urlop dla poratowania zdrowia został wymieniony w art. 66a jako przeszkoda powodująca przesunięcie urlopu wypoczynkowego.
Jeżeli urlop zdrowotny uniemożliwił rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego, należy wyznaczyć jego późniejszy termin. Jeżeli urlop wypoczynkowy został rozpoczęty, a następnie przerwany przez urlop dla poratowania zdrowia, później udziela się pozostałej niewykorzystanej części. Nie ma podstaw, aby przyjąć, że urlop wypoczynkowy przepada wyłącznie dlatego, że zakończył się rok kalendarzowy, w którym nauczyciel korzystał z urlopu zdrowotnego.
Przy planowaniu kolejności L4, urlopu wypoczynkowego i urlopu dla poratowania zdrowia warto uzyskać od dyrektora pisemne stanowisko dotyczące terminów. Pozwala to jasno ustalić, która nieobecność przypadała na konkretny okres i jaka część urlopu wypoczynkowego pozostała do wykorzystania.
Po pierwsze, należy ustalić, czy zwolnienie lekarskie rzeczywiście się zakończyło. Nie można rozpoczynać urlopu wypoczynkowego w czasie trwającej niezdolności do pracy potwierdzonej zwolnieniem lekarskim.
Po drugie, jeżeli dyrektor kieruje nauczyciela na badania kontrolne po chorobie trwającej ponad 30 dni, najbezpieczniej jest wykonać badania i uzyskać orzeczenie lekarza medycyny pracy. Przed faktycznym dopuszczeniem do pracy takie orzeczenie jest wymagane.
Po trzecie, wniosek o urlop dla poratowania zdrowia należy złożyć w formie pisemnej. Dyrektor powinien zweryfikować warunki formalne i wydać skierowanie na badanie przez uprawnionego lekarza w terminie do 7 dni roboczych. Samo zaświadczenie od lekarza prowadzącego leczenie nie zastępuje orzeczenia wymaganego przez Kartę Nauczyciela.
Po czwarte, jeżeli urlop dla poratowania zdrowia pokrywa się z wcześniej ustalonym urlopem wypoczynkowym nauczyciela placówki nieferyjnej, w korespondencji z dyrektorem warto powołać art. 66a Karty Nauczyciela i wskazać, czy chodzi o przesunięcie całego urlopu, czy o udzielenie jego niewykorzystanej części.
Po piąte, warto oddzielić w dokumentacji trzy sprawy: wniosek lub ustalenie terminu urlopu wypoczynkowego, skierowanie na badania kontrolne po L4 oraz procedurę urlopu dla poratowania zdrowia. Ułatwia to późniejsze wykazanie terminów i podstaw każdej nieobecności.
Tak, jeżeli jest zatrudniony w placówce, w której nie są przewidziane ferie szkolne, i mają do niego zastosowanie odpowiednie przepisy Karty Nauczyciela. Art. 64 ust. 3 przewiduje w takim przypadku 35 dni roboczych urlopu wypoczynkowego w czasie ustalonym w planie urlopów.
Jeżeli zwolnienie lekarskie się zakończyło, można wystąpić o wykorzystanie urlopu zgodnie z planem lub ustaleniami z pracodawcą. Po chorobie dłuższej niż 30 dni przed faktycznym dopuszczeniem do pracy wymagane są badania kontrolne. Orzecznictwo dotyczące konieczności wykonania tych badań jeszcze przed urlopem rozpoczynanym bezpośrednio po L4 nie było całkowicie jednolite, dlatego nie należy rozpoczynać urlopu samowolnie.
Tak. Jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby trwała dłużej niż 30 dni, pracownik podlega badaniom kontrolnym. Bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań pracodawca nie może dopuścić go do wykonywania pracy.
Nie. Trzeba spełnić warunki określone w art. 73 Karty Nauczyciela, w tym dotyczące zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony oraz, przy pierwszym urlopie, wymaganego okresu pracy. Konieczne jest również orzeczenie uprawnionego lekarza albo potwierdzone skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.
Jednorazowo nie może przekroczyć roku. Kolejny urlop można otrzymać najwcześniej po upływie roku od zakończenia poprzedniego, a łączny wymiar urlopów dla poratowania zdrowia w całym okresie zatrudnienia nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat.
Nie. W okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Jeżeli dyrektor stwierdzi takie zatrudnienie lub działalność, odwołuje nauczyciela z urlopu i określa termin powrotu do pracy.
Nie należy przyjmować takiej zasady. Jeżeli nauczyciel placówki nieferyjnej nabył prawo do urlopu wypoczynkowego, a urlop dla poratowania zdrowia uniemożliwił rozpoczęcie tego urlopu w ustalonym terminie, art. 66a ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje jego przesunięcie na termin późniejszy. Jeżeli urlop wypoczynkowy został przerwany, jego niewykorzystaną część również udziela się później.
Nauczyciel po długim L4 powinien przede wszystkim ustalić datę zakończenia niezdolności do pracy, termin badań kontrolnych oraz planowany termin urlopu wypoczynkowego. Przed rzeczywistym powrotem do wykonywania obowiązków po chorobie trwającej ponad 30 dni aktualne orzeczenie lekarza medycyny pracy jest konieczne.
Jeżeli kolejną nieobecnością ma być urlop dla poratowania zdrowia, należy przeprowadzić procedurę z art. 73 Karty Nauczyciela. Gdy urlop zdrowotny uniemożliwia wykorzystanie urlopu wypoczynkowego nauczyciela placówki nieferyjnej, trzeba natomiast zastosować art. 66a i ustalić późniejszy termin należnego urlopu, zamiast uznawać go za utracony.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marta Handzlik
Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego. Specjalizuje się w prawie oświatowym i prawie pracy . Jest praktykującym prawnikiem z wieloletnim doświadczeniem zawodowym i byłym pracownikiem Ministerstwa Edukacji Narodowej....
>> więcej informacji