Pracownica na urlopie macierzyńskim a likwidacja firmy

Ochrona pracownicy na urlopie macierzyńskim

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 177 Kodeksu pracy w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą. Ochrona obejmuje również okres od złożenia wniosku o niektóre urlopy związane z rodzicielstwem do zakończenia tego urlopu, w granicach wskazanych w przepisach.

Szerzej opisujemy ten wątek w tekście: ochrona pracownicy na urlopie macierzyńskim.

Likwidacja pracodawcy a wypowiedzenie umowy podczas macierzyńskiego

Jeżeli pracodawca faktycznie likwiduje działalność i przestaje istnieć jako pracodawca, może wypowiedzieć umowę także pracownicy korzystającej z urlopu macierzyńskiego. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej trzeba jednak odróżnić rzeczywiste zakończenie prowadzenia firmy od samego.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: likwidacja pracodawcy a wypowiedzenie umowy podczas macierzyńskiego.

Okres wypowiedzenia i możliwość jego skrócenia

Przy umowie o pracę na czas nieokreślony oraz przy umowie na czas określony okres wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi:

• 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
• 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,
• 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

W razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy pracodawca może skrócić trzymiesięczny okres wypowiedzenia najwyżej do 1 miesiąca. Wtedy pracownicy przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia, a okres objęty odszkodowaniem wlicza się do okresu zatrudnienia, jeżeli pracownica pozostaje w tym czasie bez pracy.

W praktyce oznacza to, że nawet przy likwidacji firmy pracownica nie traci automatycznie praw związanych z okresem wypowiedzenia. Trzeba sprawdzić długość zatrudnienia, rodzaj umowy, treść wypowiedzenia, datę doręczenia pisma i ewentualne skrócenie wypowiedzenia.

Zasiłek macierzyński po rozwiązaniu umowy

Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym, więc formalnie trwa tylko w okresie pozostawania w stosunku pracy. Nie oznacza to jednak, że rozwiązanie umowy z powodu likwidacji pracodawcy pozbawia matkę świadczeń. Za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie zasiłkowej.

Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania zatrudnienia, a umowa rozwiąże się już po porodzie, matka była objęta ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu. Co do zasady pozwala to na dalszą wypłatę zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia za okres odpowiadający właściwym urlopom rodzicielskim, o ile spełnione są warunki ustawowe i złożono wymagane dokumenty.

Po ustaniu zatrudnienia wypłatę świadczenia przejmuje ZUS, jeżeli wcześniej robił to pracodawca jako płatnik zasiłku albo gdy pracodawca przestaje istnieć. Zwykle potrzebne są dokumenty potwierdzające prawo do świadczenia, w tym dokumenty od płatnika składek, np. zaświadczenie Z-3, świadectwo pracy i dokumenty dotyczące dziecka. W konkretnym przypadku warto sprawdzić aktualny zestaw dokumentów w ZUS, bo zależy on od rodzaju świadczenia i momentu ustania zatrudnienia.

Inna sytuacja dotyczy pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy jeszcze w okresie ciąży z powodu upadłości albo likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia. Do dnia porodu przysługuje jej zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, a po porodzie może powstać prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia, jeżeli spełnione są przesłanki z ustawy zasiłkowej.

Co z niewykorzystanym urlopem wypoczynkowym?

Jeżeli stosunek pracy rozwiązuje się albo wygasa, a pracownica nie wykorzystała przysługującego urlopu wypoczynkowego, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny. Dotyczy to zarówno urlopu zaległego, jak i urlopu bieżącego naliczonego proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku.

W czasie wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Jeżeli jednak pracownica przebywa na urlopie macierzyńskim, nie korzysta równocześnie z urlopu wypoczynkowego. Jeżeli do dnia rozwiązania umowy urlop wypoczynkowy nie zostanie wykorzystany, powinien zostać rozliczony w ekwiwalencie.

Od 2026 r. art. 171 Kodeksu pracy doprecyzowuje termin wypłaty ekwiwalentu. Co do zasady pracodawca wypłaca go w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Jeżeli jednak ten termin przypada przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, ekwiwalent trzeba wypłacić w terminie 10 dni od ustania zatrudnienia, a gdy termin przypada w dniu wolnym od pracy - w dniu poprzedzającym.

Przeniesienie firmy do innego miasta

Samo przeniesienie siedziby, biura, salonu albo zakładu pracy do innego miasta nie jest równoznaczne z likwidacją pracodawcy. Jeżeli pracodawca nadal prowadzi działalność, a stosunek pracy nadal może istnieć, pracownica korzystająca z urlopu macierzyńskiego pozostaje pod ochroną.

W takiej sytuacji pracodawca co do zasady nie powinien wręczać definitywnego wypowiedzenia ani wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy w czasie urlopu macierzyńskiego. Po zakończeniu urlopu powinien dopuścić pracownicę do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownica nie korzystała z urlopu.

Jeżeli nowe miejsce pracy jest istotnie inne niż miejsce określone w umowie, dalsze postępowanie zależy od treści umowy, rzeczywistego charakteru zmiany i sytuacji organizacyjnej pracodawcy. Po zakończeniu okresu ochronnego pracodawca może proponować porozumienie zmieniające albo wypowiedzenie zmieniające, ale musi mieć rzeczywistą przyczynę i zachować wymogi formalne.

Co powinna zrobić pracownica?

W pierwszej kolejności warto ustalić, czy pracodawca rzeczywiście kończy działalność, czy tylko przenosi ją w inne miejsce. Pomocne mogą być: wydruk z CEIDG lub KRS, informacja o zamknięciu działalności, treść wypowiedzenia, data doręczenia pisma, świadectwo pracy, dokumenty ZUS oraz korespondencja z pracodawcą.

Jeżeli pracodawca wręczy wypowiedzenie z powodu likwidacji, pracownica powinna sprawdzić, czy wskazana przyczyna jest prawdziwa, czy zachowano okres wypowiedzenia, czy prawidłowo rozliczono urlop i czy przekazano dokumenty potrzebne do wypłaty zasiłku przez ZUS.

Dodatkowe omówienie znajdziesz w materiale ciąża przy przeniesieniu do nowej firmy.

Jeżeli pracodawca jedynie przenosi działalność do innego miasta, a mimo to wypowiada umowę podczas urlopu macierzyńskiego, sprawa wymaga szybkiej reakcji. Ze względu na 21-dniowy termin na odwołanie od wypowiedzenia nie warto czekać do końca urlopu macierzyńskiego.

FAQ

Czy pracodawca może zwolnić pracownicę na urlopie macierzyńskim?

Co do zasady nie. Wyjątkiem jest ogłoszenie upadłości albo rzeczywista likwidacja pracodawcy, a także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeżeli spełnione są dodatkowe warunki ustawowe.

Czy przeniesienie firmy do innego miasta to likwidacja pracodawcy?

Nie zawsze. Jeżeli firma nadal działa, tylko zmienia siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności, samo to nie znosi ochrony pracownicy korzystającej z urlopu macierzyńskiego.

Kto wypłaca zasiłek macierzyński po rozwiązaniu umowy?

Po ustaniu zatrudnienia zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, jeżeli pracownica ma do niego prawo i zostaną złożone wymagane dokumenty. W praktyce konieczne jest prawidłowe przekazanie dokumentacji przez pracodawcę lub byłego pracodawcę.

Czy po likwidacji firmy należy się ekwiwalent za urlop?

Tak. Jeżeli do dnia rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy urlop wypoczynkowy nie został wykorzystany, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny za urlop zaległy i bieżący w należnym wymiarze.

Jaki okres wypowiedzenia przysługuje przy likwidacji pracodawcy?

Dla umowy na czas określony i nieokreślony okres wypowiedzenia zależy od stażu u danego pracodawcy: 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące. Przy likwidacji pracodawca może skrócić 3-miesięczne wypowiedzenie do 1 miesiąca, ale wtedy należy się odszkodowanie za pozostałą część.

Czy trzeba odwołać się od wypowiedzenia od razu?

Tak, jeżeli pracownica kwestionuje wypowiedzenie. Termin na odwołanie do sądu pracy wynosi 21 dni od doręczenia wypowiedzenia. Czekanie do końca urlopu macierzyńskiego może spowodować przekroczenie terminu.

Czy ochrona obejmuje tylko urlop macierzyński?

Nie. Art. 177 Kodeksu pracy obejmuje również określone okresy związane z wnioskami o urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniający urlop macierzyński, urlop ojcowski i urlop rodzicielski, w granicach wskazanych w tym przepisie.

Podsumowanie

Pracownica na urlopie macierzyńskim jest szczególnie chroniona przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Ochrona ta nie jest jednak absolutna: w razie rzeczywistej likwidacji pracodawcy albo ogłoszenia upadłości wypowiedzenie może być dopuszczalne. Pracownica zachowuje wtedy prawo do okresu wypowiedzenia, rozliczenia urlopu wypoczynkowego i świadczeń z ZUS, jeżeli spełnia warunki ustawowe.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której pracodawca nie likwiduje firmy, lecz tylko przenosi ją do innego miasta. Sama zmiana miejsca prowadzenia działalności nie wystarcza do uchylenia ochrony urlopu macierzyńskiego. W razie wątpliwości trzeba zbadać dokumenty i rzeczywisty przebieg zmian u pracodawcy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 2025 poz. 277 z późn. zm.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636 z późn. zm.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o zasiłku macierzyńskim - Zasiłek macierzyński

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.