- W czasie urlopu macierzyńskiego pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę, a przepisy zabraniają również prowadzenia przygotowań do takiego zwolnienia.
- Wypowiedzenie jest wyjątkowo możliwe w razie ogłoszenia upadłości lub rzeczywistej likwidacji pracodawcy. Termin rozwiązania umowy trzeba uzgodnić z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownicę, jeżeli taka organizacja ją reprezentuje.
- Po rozwiązaniu umowy zasiłek macierzyński może być nadal wypłacany przez ZUS za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu, a następnie rodzicielskiemu, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.
- Okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące, zależnie od stażu u danego pracodawcy. Od 2026 r. do stażu mogą być zaliczane również określone wcześniejsze okresy pracy na zleceniu i prowadzenia działalności.
- Za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przysługuje ekwiwalent pieniężny. Samo przeniesienie działalności do innego miasta nie jest natomiast likwidacją pracodawcy i nie znosi ochrony macierzyńskiej.
Ochrona pracownicy na urlopie macierzyńskim
Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 177 Kodeksu pracy w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą. Ochrona obejmuje również okres od złożenia wniosku o niektóre urlopy związane z rodzicielstwem do zakończenia tego urlopu, w granicach wskazanych w przepisach.
Art. 177 § 1 Kodeksu pracy zakazuje również prowadzenia przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z chronioną pracownicą albo pracownikiem. Wyjątki od ochrony są ściśle określone w ustawie.
Więcej na ten temat piszemy w artykule Ochrona pracownicy w ciąży i na urlopie macierzyńskim.
Likwidacja pracodawcy a wypowiedzenie umowy podczas macierzyńskiego
Jeżeli pracodawca faktycznie likwiduje działalność i przestaje istnieć jako pracodawca, może wypowiedzieć umowę także pracownicy korzystającej z urlopu macierzyńskiego. Podstawą tego wyjątku jest art. 177 § 4 Kodeksu pracy, który dopuszcza rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem w okresie ochronnym w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Pracodawca ma obowiązek uzgodnić termin rozwiązania umowy o pracę z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownicę. Nie jest to wyłącznie obowiązek poinformowania związku o planowanym zwolnieniu, lecz wymóg uzgodnienia terminu. Ma on zastosowanie, gdy dana pracownica jest reprezentowana przez zakładową organizację związkową. Jeżeli nie działa taka organizacja albo żadna organizacja nie reprezentuje pracownicy, nie ma podmiotu, z którym należałoby dokonać uzgodnienia przewidzianego w art. 177 § 4 Kodeksu pracy.
Przy ustalaniu, czy pracownica korzysta z reprezentacji związkowej, znaczenie mają również przepisy ustawy o związkach zawodowych. Pracodawca nie powinien pomijać obowiązku współdziałania tylko dlatego, że pracownica przebywa na urlopie macierzyńskim.
Od tej procedury należy odróżnić rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy. W takim przypadku art. 177 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy przewiduje odrębne warunki, w tym zgodę reprezentującej pracownicę zakładowej organizacji związkowej.
Ciężar udowodnienia rzeczywistej likwidacji lub upadłości spoczywa na pracodawcy. Wynika to z art. 177 § 41 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca udowadnia istnienie przyczyn uzasadniających zastosowanie wyjątków wskazanych w art. 177 § 1 pkt 2 oraz § 4.
W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej trzeba odróżnić rzeczywiste zakończenie prowadzenia firmy od samego zawieszenia działalności, zamknięcia jednego lokalu, likwidacji stanowiska pracy albo przeniesienia przedsiębiorstwa do innego miasta. Samo wykreślenie wpisu z CEIDG również należy oceniać w kontekście rzeczywistych okoliczności sprawy. Nie powinno się automatycznie utożsamiać formalnego wykreślenia z ustaniem stosunku pracy.
Istotne jest także rozróżnienie likwidacji całego pracodawcy od likwidacji jednego zakładu, działu czy stanowiska. Zamknięcie części przedsiębiorstwa nie musi oznaczać likwidacji pracodawcy w rozumieniu art. 177 § 4 Kodeksu pracy.
Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: likwidacja stanowiska pracy podczas urlopu macierzyńskiego.
Pracodawca wypowiada umowę podczas urlopu macierzyńskiego?
Jeżeli firma powołuje się na likwidację, warto sprawdzić, czy rzeczywiście zachodzą przesłanki do uchylenia ochrony oraz czy dochowano wymaganej procedury. Prawnik może ocenić wypowiedzenie, dokumenty pracodawcy i możliwe roszczenia.
Sprawdź, czy wypowiedzenie jest zgodne z prawem ›Okres wypowiedzenia i możliwość jego skrócenia
Przy umowie o pracę na czas nieokreślony oraz przy umowie na czas określony okres wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi:
- 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
- 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy,
- 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Od 2026 r. przy ustalaniu stażu pracy należy uwzględniać również nowe zasady wynikające z art. 3021 Kodeksu pracy. Przepis umożliwia zaliczanie do okresu zatrudnienia określonych, odpowiednio udokumentowanych okresów aktywności zawodowej, które wcześniej nie były uwzględniane na takich zasadach.
Chodzi m.in. o kwalifikowane okresy wykonywania umowy zlecenia, świadczenia usług, umowy agencyjnej, prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz inne okresy wskazane w ustawie. Nie oznacza to, że każda umowa cywilnoprawna jest automatycznie zaliczana do stażu. Trzeba sprawdzić warunki określone w przepisach oraz sposób udokumentowania danego okresu.
Do stażu u danego pracodawcy, od którego zależy długość wypowiedzenia, mogą zostać zaliczone także kwalifikowane okresy wykonywania pracy lub świadczenia usług wcześniej na rzecz tego samego podmiotu. Przykładowo pracownica, która przed podpisaniem umowy o pracę wykonywała przez dłuższy czas zlecenie na rzecz tego samego przedsiębiorcy, powinna sprawdzić, czy okres ten spełnia ustawowe warunki zaliczenia.
Nowe zasady stosuje się:
- od 1 stycznia 2026 r. - u pracodawców będących jednostkami sektora finansów publicznych,
- od 1 maja 2026 r. - u pozostałych pracodawców, w tym przedsiębiorców prywatnych.
Pracownicy zatrudnieni w dniu rozpoczęcia stosowania nowych przepisów mają 24 miesiące na udokumentowanie wcześniejszych okresów podlegających zaliczeniu. Termin ten biegnie odpowiednio od 1 stycznia albo 1 maja 2026 r. Okresy potwierdza się dokumentami wymaganymi przez przepisy, w szczególności odpowiednimi zaświadczeniami ZUS lub innymi dopuszczalnymi dowodami.
Przepisy przejściowe przewidują jednak ważny wyjątek: reforma stażu nie wydłuża okresu wypowiedzenia, który już trwał w dniu rozpoczęcia stosowania nowych regulacji u danego pracodawcy. Jeżeli wypowiedzenie było w toku 1 stycznia 2026 r. w jednostce sektora finansów publicznych albo 1 maja 2026 r. u pozostałego pracodawcy, jego długość ustala się z uwzględnieniem przepisów przejściowych.
W razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy pracodawca może skrócić trzymiesięczny okres wypowiedzenia najwyżej do 1 miesiąca. Uprawnienie to wynika z art. 361 Kodeksu pracy i dotyczy również innych wskazanych w nim przyczyn niedotyczących pracowników. W przypadku skrócenia wypowiedzenia pracownicy przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia, a okres objęty odszkodowaniem wlicza się do okresu zatrudnienia, jeżeli pracownica pozostaje w tym czasie bez pracy.
W praktyce oznacza to, że nawet przy likwidacji firmy pracownica nie traci automatycznie praw związanych z okresem wypowiedzenia. Trzeba sprawdzić długość zatrudnienia, w tym ewentualne okresy zaliczane na nowych zasadach, rodzaj umowy, treść wypowiedzenia, datę doręczenia pisma i ewentualne skrócenie wypowiedzenia.
Ewelina ma ponad 3-letni staż pracy, dlatego przysługuje jej 3-miesięczny okres wypowiedzenia. Pracodawca likwiduje działalność i skraca wypowiedzenie do 1 miesiąca. Może to zrobić w warunkach przewidzianych w Kodeksie pracy, ale powinien wypłacić Ewelinie odszkodowanie za pozostałe 2 miesiące wypowiedzenia oraz osobno rozliczyć niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Zasiłek macierzyński po rozwiązaniu umowy
Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym, więc formalnie trwa tylko w okresie pozostawania w stosunku pracy. Nie oznacza to jednak, że rozwiązanie umowy z powodu likwidacji pracodawcy pozbawia matkę świadczeń. Za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie zasiłkowej.
Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania zatrudnienia, a umowa rozwiąże się już po porodzie, matka była objęta ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu. Co do zasady pozwala to na dalszą wypłatę zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia za okres odpowiadający właściwym urlopom rodzicielskim, o ile spełnione są warunki ustawowe i złożono wymagane dokumenty.
Po ustaniu zatrudnienia wypłatę świadczenia przejmuje ZUS, jeżeli wcześniej robił to pracodawca jako płatnik zasiłku albo gdy pracodawca przestaje istnieć. Zwykle potrzebne są dokumenty potwierdzające prawo do świadczenia, w tym dokumenty od płatnika składek, np. zaświadczenie Z-3, świadectwo pracy i dokumenty dotyczące dziecka. W konkretnym przypadku warto sprawdzić aktualny zestaw dokumentów w ZUS, bo zależy on od rodzaju świadczenia i momentu ustania zatrudnienia.
Inna sytuacja dotyczy pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy jeszcze w okresie ciąży z powodu upadłości albo likwidacji pracodawcy i której nie zapewniono innego zatrudnienia. Do dnia porodu przysługuje jej zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, a po porodzie może powstać prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia, jeżeli spełnione są przesłanki z ustawy zasiłkowej.
Co z niewykorzystanym urlopem wypoczynkowym?
Jeżeli stosunek pracy rozwiązuje się albo wygasa, a pracownica nie wykorzystała przysługującego urlopu wypoczynkowego, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny. Dotyczy to zarówno urlopu zaległego, jak i urlopu bieżącego naliczonego proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku.
W czasie wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Jeżeli jednak pracownica przebywa na urlopie macierzyńskim, nie korzysta równocześnie z urlopu wypoczynkowego. Jeżeli do dnia rozwiązania umowy urlop wypoczynkowy nie zostanie wykorzystany, powinien zostać rozliczony w ekwiwalencie.
Od 27 stycznia 2026 r. art. 171 § 4 i § 5 Kodeksu pracy określa termin wypłaty ekwiwalentu. Co do zasady pracodawca wypłaca go w terminie wypłaty wynagrodzenia ustalonym zgodnie z art. 85 Kodeksu pracy. Jeżeli jednak ten termin przypada przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, ekwiwalent trzeba wypłacić w terminie 10 dni od ustania zatrudnienia, a gdy tak ustalony termin przypada w dniu wolnym od pracy - w dniu poprzedzającym.
Obowiązek rozliczenia ekwiwalentu spoczywa na pracodawcy, a nie na ZUS. ZUS wypłaca należne świadczenia z ubezpieczenia społecznego, natomiast ekwiwalent jest świadczeniem wynikającym ze stosunku pracy. Jeżeli likwidowany pracodawca nie wypłaci należności, możliwość ich dochodzenia należy ocenić odrębnie, z uwzględnieniem sytuacji majątkowej pracodawcy oraz ewentualnych przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności.
Przeniesienie firmy do innego miasta
Samo przeniesienie siedziby, biura, salonu albo zakładu pracy do innego miasta nie jest równoznaczne z likwidacją pracodawcy. Jeżeli pracodawca nadal prowadzi działalność, a stosunek pracy nadal może istnieć, pracownica korzystająca z urlopu macierzyńskiego pozostaje pod ochroną.
W takiej sytuacji pracodawca co do zasady nie powinien wręczać definitywnego wypowiedzenia ani wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy w czasie urlopu macierzyńskiego. Po zakończeniu urlopu powinien dopuścić pracownicę do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownica nie korzystała z urlopu.
Jeżeli nowe miejsce pracy jest istotnie inne niż miejsce określone w umowie, dalsze postępowanie zależy od treści umowy, rzeczywistego charakteru zmiany i sytuacji organizacyjnej pracodawcy. Po zakończeniu okresu ochronnego pracodawca może proponować porozumienie zmieniające albo wypowiedzenie zmieniające, ale musi mieć rzeczywistą przyczynę i zachować wymogi formalne.
Magda pracuje w salonie kosmetycznym i jest na urlopie macierzyńskim. Pracodawca zamyka dotychczasowy lokal, ale otwiera salon w innym mieście pod tą samą firmą. To nie musi być likwidacja pracodawcy. Jeżeli działalność jest kontynuowana, pracodawca nie może powołać się wyłącznie na przeprowadzkę firmy, aby wypowiedzieć Magdzie umowę w czasie urlopu macierzyńskiego.
Co powinna zrobić pracownica?
W pierwszej kolejności warto ustalić, czy pracodawca rzeczywiście kończy działalność, czy tylko przenosi ją w inne miejsce. Pomocne mogą być: wydruk z CEIDG lub KRS, informacja o zamknięciu działalności, treść wypowiedzenia, data doręczenia pisma, świadectwo pracy, dokumenty ZUS oraz korespondencja z pracodawcą.
Jeżeli pracodawca wręczy wypowiedzenie z powodu likwidacji, pracownica powinna sprawdzić, czy wskazana przyczyna jest prawdziwa, czy zachowano okres wypowiedzenia, czy prawidłowo rozliczono urlop i czy przekazano dokumenty potrzebne do wypłaty zasiłku przez ZUS.
Należy również ustalić, czy pracownicę reprezentuje zakładowa organizacja związkowa. Jeżeli tak, trzeba sprawdzić, czy pracodawca uzgodnił z nią termin rozwiązania stosunku pracy zgodnie z art. 177 § 4 Kodeksu pracy. Brak wymaganego uzgodnienia może stanowić naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów pracownikom objętym szczególną ochroną.
W przypadku ustalania długości wypowiedzenia warto dodatkowo przeanalizować, czy pracownica wykonywała wcześniej na rzecz tego samego pracodawcy pracę na podstawie umowy zlecenia lub prowadziła na jego rzecz działalność gospodarczą. Takie okresy mogą mieć znaczenie przy stosowaniu art. 3021 Kodeksu pracy, jeżeli spełnione są warunki ich zaliczenia.
Dodatkowe omówienie znajdziesz w materiale ciąża przy przeniesieniu do nowej firmy.
Jeżeli pracodawca jedynie przenosi działalność do innego miasta, a mimo to wypowiada umowę podczas urlopu macierzyńskiego, sprawa wymaga szybkiej reakcji. Ze względu na 21-dniowy termin na odwołanie do sądu pracy, liczony od doręczenia wypowiedzenia, nie warto czekać do końca urlopu macierzyńskiego. W odwołaniu można zakwestionować zarówno rzeczywistość przyczyny wypowiedzenia, jak i naruszenie wymaganej procedury.
Anna jest jedyną pracownicą zatrudnioną w jednoosobowej firmie usługowej. Po jej porodzie pracodawca faktycznie kończy działalność, wykreśla firmę z CEIDG, rozwiązuje umowy z kontrahentami i nie zatrudnia już nikogo. W takich okolicznościach może wystąpić rzeczywista likwidacja pracodawcy uzasadniająca wypowiedzenie umowy Annie. Pracodawca musi jednak zachować wymagania art. 177 § 4 Kodeksu pracy, w tym uzgodnić termin rozwiązania umowy ze związkiem zawodowym, jeżeli reprezentuje on Annę. Pracownica zachowuje prawo do należnych rozliczeń oraz dalszej wypłaty zasiłku macierzyńskiego na zasadach ustawowych.
Najczęstsze pytania
Czy pracodawca może zwolnić pracownicę na urlopie macierzyńskim?
Co do zasady nie. Wyjątkiem jest ogłoszenie upadłości albo rzeczywista likwidacja pracodawcy, a także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeżeli spełnione są dodatkowe warunki ustawowe.
Czy przy likwidacji pracodawca musi uzgodnić termin ze związkiem zawodowym?
Tak, jeżeli pracownicę reprezentuje zakładowa organizacja związkowa. Zgodnie z art. 177 § 4 Kodeksu pracy pracodawca musi uzgodnić z nią termin rozwiązania umowy, a nie tylko zawiadomić ją o wypowiedzeniu. Gdy nie ma organizacji reprezentującej pracownicę, obowiązek tego uzgodnienia nie powstaje. Niezależnie od tego pracodawca musi wykazać, że rzeczywiście doszło do upadłości albo likwidacji uzasadniającej zastosowanie wyjątku od ochrony.
Czy przeniesienie firmy do innego miasta to likwidacja pracodawcy?
Nie zawsze. Jeżeli firma nadal działa, tylko zmienia siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności, samo to nie znosi ochrony pracownicy korzystającej z urlopu macierzyńskiego.
Kto wypłaca zasiłek macierzyński po rozwiązaniu umowy?
Po ustaniu zatrudnienia zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, jeżeli pracownica ma do niego prawo i zostaną złożone wymagane dokumenty. W praktyce konieczne jest prawidłowe przekazanie dokumentacji przez pracodawcę lub byłego pracodawcę.
Czy po likwidacji firmy należy się ekwiwalent za urlop?
Tak. Jeżeli do dnia rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy urlop wypoczynkowy nie został wykorzystany, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny za urlop zaległy i bieżący w należnym wymiarze. Termin jego wypłaty określają art. 171 § 4 i § 5 Kodeksu pracy.
Jaki okres wypowiedzenia przysługuje przy likwidacji pracodawcy?
Dla umowy na czas określony i nieokreślony okres wypowiedzenia zależy od stażu u danego pracodawcy: 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące. Od 2026 r. przy ustalaniu tego stażu mogą mieć znaczenie również odpowiednio udokumentowane wcześniejsze okresy wykonywania pracy na rzecz tego samego podmiotu. Przy likwidacji pracodawca może skrócić 3-miesięczne wypowiedzenie do 1 miesiąca, ale wtedy należy się odszkodowanie za pozostałą część.
Czy trzeba odwołać się od wypowiedzenia od razu?
Tak, jeżeli pracownica kwestionuje wypowiedzenie. Termin na odwołanie do sądu pracy wynosi 21 dni od doręczenia wypowiedzenia. Czekanie do końca urlopu macierzyńskiego może spowodować przekroczenie terminu.
Czy ochrona obejmuje tylko urlop macierzyński?
Nie. Art. 177 Kodeksu pracy obejmuje również określone okresy związane z wnioskami o urlop macierzyński, urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniający urlop macierzyński, urlop ojcowski i urlop rodzicielski, w granicach wskazanych w tym przepisie.
Podsumowanie
Pracownica na urlopie macierzyńskim jest szczególnie chroniona przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Ochrona ta nie jest jednak absolutna: w razie rzeczywistej likwidacji pracodawcy albo ogłoszenia upadłości wypowiedzenie może być dopuszczalne. Pracodawca musi wykazać istnienie przyczyny uzasadniającej zastosowanie wyjątku oraz uzgodnić termin rozwiązania umowy z zakładową organizacją związkową reprezentującą pracownicę, jeżeli taka organizacja ją reprezentuje.
Pracownica zachowuje wtedy prawo do należnego okresu wypowiedzenia, rozliczenia urlopu wypoczynkowego i świadczeń z ZUS, jeżeli spełnia warunki ustawowe. Przy ustalaniu okresu wypowiedzenia trzeba dodatkowo uwzględnić obowiązujące od 2026 r. przepisy o zaliczaniu określonych wcześniejszych okresów aktywności zawodowej oraz regulacje przejściowe.
Inaczej należy oceniać sytuację, w której pracodawca nie likwiduje firmy, lecz tylko przenosi ją do innego miasta. Sama zmiana miejsca prowadzenia działalności nie wystarcza do uchylenia ochrony urlopu macierzyńskiego. W razie wątpliwości trzeba zbadać dokumenty i rzeczywisty przebieg zmian u pracodawcy.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 36, art. 361, art. 171, art. 177, art. 264 i art. 3021 - Dz.U. 2025 poz. 277 z późn. zm.
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636 z późn. zm.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o zasiłku macierzyńskim - Zasiłek macierzyński.
