Podjęcie pracy w czasie urlopu wychowawczego

Czy można podjąć pracę w czasie urlopu wychowawczego?

Tak. Zgodnie z art. 186² § 1 Kodeksu pracy w czasie urlopu wychowawczego pracownik może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, inną działalność, a także naukę lub szkolenie. Warunek jest jeden: taka aktywność nie może wyłączać możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Oznacza to, że urlop wychowawczy nie jest całkowitym zakazem pracy. Nie jest też jednak zwykłym urlopem bezpłatnym, podczas którego pracownik może dowolnie pracować bez związku z celem urlopu. Celem urlopu wychowawczego pozostaje opieka nad dzieckiem, a dodatkowa praca jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy da się ją z tą opieką realnie pogodzić.

Przepisy nie wskazują sztywnego limitu godzin, którego nie wolno przekroczyć. Znaczenie ma faktyczna organizacja życia rodzica i dziecka: wymiar pracy, godziny zajęć, dojazdy, elastyczność grafiku, możliwość pracy zdalnej, wiek dziecka, stan zdrowia dziecka oraz to, kto i w jakim zakresie faktycznie sprawuje opiekę. Dla pełniejszego obrazu warto porównać także temat: Urlop wychowawczy a dodatkowa praca.

Czy trzeba mieć zgodę pracodawcy na dodatkową pracę?

Sam Kodeks pracy nie uzależnia podjęcia pracy w czasie urlopu wychowawczego od zgody pracodawcy, który udzielił urlopu. Pracodawca nie może więc po prostu zakazać pracy u innego pracodawcy tylko dlatego, że pracownik przebywa na urlopie wychowawczym. Dla pełniejszego obrazu warto porównać także temat: Urlop wychow.

Trzeba jednak odróżnić zgodę na pracę od obowiązków informacyjnych. Jeżeli w czasie urlopu wychowawczego pracownik podejmie zatrudnienie, zlecenie, działalność gospodarczą albo uzyska inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych lub zdrowotnych, powinien poinformować o tym dotychczasowego pracodawcę jako płatnika składek. Ma to znaczenie dla prawidłowego rozliczenia składek ZUS za okres urlopu wychowawczego.

W praktyce warto przekazać taką informację na piśmie lub e-mailem i wskazać od kiedy powstał nowy tytuł do ubezpieczeń. Nie jest to prośba o zgodę na pracę, lecz informacja potrzebna do rozliczeń ubezpieczeniowych.

Kiedy dodatkowa praca może naruszać cel urlopu wychowawczego?

Najważniejsze jest to, czy pracownik nadal osobiście opiekuje się dzieckiem. Osobista opieka nie oznacza, że rodzic musi być z dzieckiem bez przerwy przez całą dobę. Dopuszczalne jest korzystanie z pomocy drugiego rodzica, dziadków, opiekunki, żłobka lub przedszkola. Problem powstaje dopiero wtedy, gdy aktywność zawodowa faktycznie zastępuje opiekę i powoduje, że pracownik trwale przestaje ją sprawować.

Praca kilka lub kilkanaście godzin tygodniowo, praca zdalna, elastyczny grafik albo zajęcia prowadzone w wybrane dni zwykle łatwiej dają się pogodzić z urlopem wychowawczym. Natomiast pełny etat w stałych godzinach, długie dojazdy albo praca zmianowa mogą być ryzykowne, jeżeli w praktyce uniemożliwiają rodzicowi sprawowanie osobistej opieki.

Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, może wezwać go do stawienia się w pracy. Termin powrotu wskazuje pracodawca, ale nie może on przypadać wcześniej niż po 3 dniach od wezwania i później niż w ciągu 30 dni od dnia, w którym pracodawca dowiedział się o trwałym zaprzestaniu opieki.

Czy można pracować w szkole podczas urlopu wychowawczego?

Można, jeżeli praca w szkole nie wyłącza osobistej opieki nad dzieckiem. W przypadku nauczycieli i pracowników szkół znaczenie ma jednak konkretny wymiar zajęć, plan lekcji, obowiązki poza pensum, rady pedagogiczne, zebrania, dojazdy i ewentualna praca w domu. Sama nazwa stanowiska nie przesądza sprawy.

Bezpieczniejszy jest taki model pracy, który pozostawia rodzicowi realny czas na opiekę, na przykład część etatu, ograniczona liczba godzin dydaktycznych, zajęcia w wybrane dni albo zatrudnienie elastyczne. Pełnowymiarowe zatrudnienie w szkole może być dopuszczalne tylko wtedy, gdy w konkretnych okolicznościach da się wykazać, że rodzic nadal osobiście sprawuje opiekę. W praktyce jest to trudniejsze i bardziej narażone na spór.

Rodzaj umowy ze szkołą zależy od podstawy zatrudnienia, kwalifikacji, stanowiska, potrzeb organizacyjnych placówki oraz przepisów właściwych dla danej szkoły. Może to być umowa o pracę na czas określony, umowa o pracę na czas nieokreślony, a w niektórych sytuacjach także umowa cywilnoprawna. Sam fakt przebywania na urlopie wychowawczym u innego pracodawcy nie przesądza, że wolno zawrzeć tylko jeden określony typ umowy.

Urlop wychowawczy, ZUS i składki przy dodatkowej pracy

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym co do zasady podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu urlopu wychowawczego, jeżeli nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Składki te rozlicza płatnik, czyli pracodawca, który udzielił urlopu. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Umowa-zlecenie na urlopie wychowawczym a ZUS.

Jeżeli w czasie urlopu wychowawczego pracownik podejmie umowę o pracę u innego pracodawcy, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne wynikają z tej nowej umowy. Wtedy nie powinien być jednocześnie obejmowany ubezpieczeniami społecznymi z tytułu urlopu wychowawczego. Dlatego informacja przekazana dotychczasowemu pracodawcy jest ważna przede wszystkim z punktu widzenia prawidłowych rozliczeń z ZUS.

Przy umowie zlecenia albo działalności gospodarczej zasady mogą zależeć od konkretnego zbiegu tytułów do ubezpieczeń i wysokości podstawy wymiaru składek. W takiej sytuacji warto sprawdzić rozliczenia przed podpisaniem umowy, zwłaszcza gdy praca ma trwać dłużej albo ma być wykonywana równolegle z innymi aktywnościami.

Co w razie ciąży podczas pracy na urlopie wychowawczym?

Ciąża sama w sobie nie przerywa urlopu wychowawczego. Jeżeli pracownica zachodzi w ciążę podczas urlopu wychowawczego, nadal pozostaje na tym urlopie, chyba że złoży wniosek o jego zakończenie albo strony uzgodnią wcześniejszy powrót do pracy.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: l4 w ciąży po urlopie wychowawczym.

Jak bezpiecznie zaplanować dodatkową pracę?

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić trzy kwestie. Po pierwsze, czy grafik i wymiar pracy pozwolą realnie opiekować się dzieckiem. Po drugie, czy nowa umowa tworzy obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń i czy trzeba poinformować dotychczasowego pracodawcę jako płatnika składek. Po trzecie, czy w umowie z dotychczasowym pracodawcą nie ma dodatkowych ograniczeń, na przykład zakazu konkurencji albo obowiązku unikania konfliktu interesów.

W razie sporu nie rozstrzyga sama deklaracja pracownika, że opieka jest sprawowana. Liczą się konkretne fakty: gdzie dziecko przebywa w czasie pracy rodzica, kto się nim zajmuje, ile czasu zajmuje praca i dojazdy oraz czy dodatkowa aktywność ma charakter incydentalny, częściowy czy stały i pełnowymiarowy.

FAQ

Czy na urlopie wychowawczym można pracować u innego pracodawcy?

Tak, można pracować u innego pracodawcy, jeżeli zatrudnienie nie wyłącza możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Każdą sytuację ocenia się praktycznie, z uwzględnieniem wymiaru pracy i organizacji opieki.

Czy dotychczasowy pracodawca musi wyrazić zgodę?

Co do zasady nie. Przepisy o urlopie wychowawczym nie wymagają zgody pracodawcy na dodatkową pracę. Pracodawca może jednak reagować, jeżeli praca powoduje trwałe zaprzestanie osobistej opieki nad dzieckiem albo narusza inne obowiązki pracownicze.

Czy trzeba poinformować pracodawcę o nowej pracy?

Dla samej zgody na pracę nie ma ogólnego obowiązku informacyjnego. Inaczej jest przy rozliczeniach ZUS: jeżeli pojawia się inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, pracownik powinien poinformować dotychczasowego pracodawcę jako płatnika składek.

Czy można pracować na pełny etat podczas urlopu wychowawczego?

Pełny etat nie jest w przepisach wskazany jako automatycznie zakazany, ale jest rozwiązaniem ryzykownym. Im większy wymiar i sztywniejszy grafik pracy, tym trudniej wykazać, że pracownik nadal osobiście opiekuje się dzieckiem.

Jaką umowę można podpisać ze szkołą?

To zależy od stanowiska, kwalifikacji, potrzeb szkoły i właściwych przepisów dotyczących zatrudnienia w danej placówce. Urlop wychowawczy u innego pracodawcy nie przesądza sam w sobie, czy ma to być umowa na czas określony, nieokreślony czy inna forma współpracy.

Czy zwolnienie lekarskie w ciąży przerwie urlop wychowawczy?

Nie, samo zwolnienie lekarskie nie przerywa urlopu wychowawczego. Jeżeli pracownica chce wrócić do dotychczasowego zatrudnienia i korzystać ze świadczeń z tego tytułu, trzeba osobno ocenić możliwość zakończenia urlopu wychowawczego i powrotu do ubezpieczenia chorobowego.

Czy po porodzie podczas urlopu wychowawczego przysługuje zasiłek macierzyński?

Tak, zasiłek macierzyński może przysługiwać także wtedy, gdy dziecko urodzi się w okresie urlopu wychowawczego. Jeżeli pracownica ma dodatkowe zatrudnienie, trzeba ustalić, z jakich tytułów i w jakiej wysokości świadczenie będzie należne.

Podsumowanie

Praca w czasie urlopu wychowawczego jest dopuszczalna, ale nie może prowadzić do trwałego zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem. Dotychczasowy pracodawca nie wydaje co do zasady zgody na dodatkową pracę, jednak może wezwać pracownika do powrotu, jeżeli ustali, że cel urlopu wychowawczego nie jest już realizowany. Trzeba też pamiętać o obowiązkach wobec płatnika składek, gdy nowa praca tworzy inny tytuł do ubezpieczeń.

W sprawach związanych z ciążą, chorobowym i zasiłkiem macierzyńskim najważniejsze są daty oraz tytuły do ubezpieczenia. Inne skutki wywoła pozostanie wyłącznie na urlopie wychowawczym, inne podjęcie drugiego etatu, a jeszcze inne zakończenie urlopu i powrót do dotychczasowej pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 186-186³ - Internetowy System Aktów Prawnych.

2. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, informacja "Urlop wychowawczy" - gov.pl.

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, materiały dotyczące ubezpieczeń osób na urlopie wychowawczym, zbiegu tytułów do ubezpieczeń oraz zasiłku macierzyńskiego - zus.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.