Urlop wychowawczy po L4 bez badań okresowych

Czy można przejść z chorobowego na urlop wychowawczy?

Tak. Jeżeli pracownica kończy zwolnienie lekarskie i chce od następnego dnia rozpocząć urlop wychowawczy, pracodawca nie może odmówić tylko dlatego, że nie ma aktualnych badań okresowych albo kontrolnych. Warunkiem jest prawidłowe złożenie wniosku o urlop wychowawczy i spełnienie ogólnych przesłanek do tego urlopu.

Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy. Jego celem jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Co do zasady może trwać łącznie do 36 miesięcy i powinien zostać wykorzystany do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Przy dziecku z niepełnosprawnością możliwy jest dodatkowy urlop wychowawczy na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Wniosek o urlop wychowawczy składa się w postaci papierowej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Pracodawca ma obowiązek taki wniosek uwzględnić. Jeżeli wniosek zostanie złożony bez zachowania 21-dniowego terminu, urlop powinien zostać udzielony najpóźniej po upływie 21 dni od dnia złożenia wniosku.

W praktyce najważniejsze jest uniknięcie luki między końcem zwolnienia lekarskiego a początkiem urlopu wychowawczego. Jeżeli urlop wychowawczy nie może rozpocząć się od razu z powodu zbyt późnego wniosku, okres ten trzeba legalnie rozwiązać, np. przez urlop wypoczynkowy, dalszą usprawiedliwioną nieobecność albo powrót do pracy, jeżeli pracownik jest do niej zdolny.

Jeżeli problem dotyczy właśnie kolejności L4 i wychowawczego, pomocne może być także omówienie sytuacji, czy urlop wychowawczy rozpocznie się bezpośrednio po zakończeniu zwolnienia lekarskiego.

Badania okresowe i kontrolne po dłuższym L4

Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega badaniom kontrolnym w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

To nie oznacza jednak, że badania są warunkiem rozpoczęcia urlopu wychowawczego. Badania kontrolne mają sens wtedy, gdy pracownik ma zostać dopuszczony do wykonywania pracy. Jeżeli po zakończeniu L4 nie świadczy pracy, tylko rozpoczyna urlop wychowawczy, pracodawca nie dopuszcza go do pracy, więc nie może uzależniać urlopu od wcześniejszego orzeczenia lekarza medycyny pracy.

Podobnie ocenia się rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego po chorobie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego po dłuższej chorobie nie wymaga wcześniejszego uzyskania orzeczenia lekarskiego, skoro pracownik nie wykonuje w tym czasie pracy. Wskazywały na to m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 20 marca 2008 r., sygn. akt II PK 214/07, oraz z 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 240/10.

Inaczej będzie przy rzeczywistym powrocie do pracy. Jeżeli po L4 trwającym ponad 30 dni pracownik ma choćby na jeden dzień wrócić do wykonywania obowiązków, pracodawca powinien skierować go na badania kontrolne i nie dopuścić do pracy bez aktualnego orzeczenia. Szerzej ten temat opisuje omówienie, kiedy powstaje obowiązek skierowania pracownika na badania kontrolne po długim zwolnieniu lekarskim.

Czy przed urlopem wychowawczym trzeba wykorzystać urlop wypoczynkowy?

Nie. Pracodawca nie może narzucić zasady, że przed urlopem wychowawczym pracownik musi wykorzystać urlop wypoczynkowy. Urlop wychowawczy jest odrębnym uprawnieniem rodzicielskim i nie zależy od wcześniejszego wykorzystania urlopu wypoczynkowego.

Pracownik może oczywiście wystąpić o urlop wypoczynkowy przed wychowawczym, jeżeli chce w ten sposób wypełnić okres między końcem zwolnienia lekarskiego a planowaną datą rozpoczęcia urlopu wychowawczego. Nie jest to jednak obowiązek ustawowy. Jeżeli wniosek o wychowawczy został złożony prawidłowo i urlop może rozpocząć się bezpośrednio po L4, urlop wypoczynkowy nie jest konieczny.

Warto dopilnować, aby termin złożenia wniosku o urlop wychowawczy pozwalał na płynne przejście z jednego okresu nieobecności w drugi. Najczęstsze spory z pracodawcą wynikają nie z samych badań lekarskich, lecz z niewłaściwego ustalenia daty rozpoczęcia urlopu.

Ochrona przed wypowiedzeniem po złożeniu wniosku

W czasie urlopu pracownika obowiązuje ochrona z art. 41 Kodeksu pracy: pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu ani innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika, jeżeli nie upłynął jeszcze okres pozwalający rozwiązać umowę bez wypowiedzenia.

Przy urlopie wychowawczym szczególne znaczenie ma obecnie art. 186⁸ Kodeksu pracy. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od złożenia przez uprawnionego pracownika wniosku o urlop wychowawczy do dnia zakończenia tego urlopu. Jeżeli jednak wniosek złożono wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, ochrona rozpoczyna się dopiero 21 dni przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu.

Ochrona nie działa wstecz. Jeżeli pracodawca przed złożeniem wniosku dokonał już czynności zmierzającej do rozwiązania umowy, samo późniejsze złożenie wniosku o urlop wychowawczy nie blokuje skutków tej czynności. Ponadto przepisy dopuszczają rozwiązanie umowy m.in. w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo gdy zachodzą podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Dlatego w sytuacji obawy przed wypowiedzeniem warto złożyć prawidłowy wniosek o urlop wychowawczy jak najwcześniej, ale z uwzględnieniem 21-dniowej zasady ochronnej. Dobrze jest zachować potwierdzenie złożenia wniosku, np. kopię z datą wpływu, potwierdzenie nadania albo wiadomość e-mail.

FAQ

Czy po L4 dłuższym niż 30 dni trzeba wykonać badania przed urlopem wychowawczym?

Nie, jeżeli po L4 pracownik nie wraca do wykonywania pracy, tylko rozpoczyna urlop wychowawczy. Badania kontrolne są potrzebne przed dopuszczeniem do pracy, a nie przed samym urlopem.

Czy pracodawca może odmówić urlopu wychowawczego z powodu braku badań okresowych?

Co do zasady nie. Brak aktualnych badań może blokować dopuszczenie do pracy, ale nie powinien blokować udzielenia urlopu wychowawczego, jeżeli pracownik spełnia warunki do tego urlopu i prawidłowo złożył wniosek.

Czy trzeba najpierw wykorzystać urlop wypoczynkowy?

Nie ma takiego obowiązku. Urlop wypoczynkowy może być praktycznym rozwiązaniem, gdy trzeba pokryć przerwę między końcem L4 a początkiem wychowawczego, ale pracodawca nie może narzucać go jako warunku wychowawczego.

Kiedy złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Wniosek należy złożyć co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Może mieć postać papierową albo elektroniczną. Warto zachować dowód jego złożenia.

Od kiedy działa ochrona przed wypowiedzeniem?

Ochrona co do zasady działa od dnia złożenia wniosku do końca urlopu wychowawczego. Jeżeli jednak wniosek złożono wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, ochrona zaczyna się dopiero 21 dni przed początkiem urlopu.

Czy ochrona działa, gdy wypowiedzenie było już wręczone?

Nie w pełni. Jeżeli pracodawca wcześniej dokonał czynności zmierzającej do rozwiązania umowy, późniejsze złożenie wniosku o urlop wychowawczy nie cofa automatycznie skutków tej czynności.

Kiedy badania będą konieczne?

Badania będą konieczne przed faktycznym powrotem do pracy po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni albo gdy poprzednie badania okresowe utraciły ważność i pracownik ma zostać dopuszczony do pracy.

Podsumowanie

Pracownik po dłuższym zwolnieniu lekarskim może przejść na urlop wychowawczy bez wcześniejszych badań okresowych lub kontrolnych, jeżeli nie wraca do faktycznego wykonywania pracy. Pracodawca nie powinien też wymagać wykorzystania urlopu wypoczynkowego jako warunku rozpoczęcia wychowawczego. Kluczowe są: prawidłowy wniosek, termin 21 dni, ustalenie dat tak, aby nie powstała nieusprawiedliwiona przerwa, oraz znajomość zasad ochrony przed wypowiedzeniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Państwowa Inspekcja Pracy, Badania lekarskie pracowników - informacja PIP
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2000 r., sygn. akt II UKN 49/00
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II PK 214/07
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 240/10