Urodzenie kolejnego dziecka w trakcie urlopu wychowawczego

Poród w czasie urlopu wychowawczego - co dzieje się z urlopem?

Jeżeli pracownica urodzi kolejne dziecko w trakcie urlopu wychowawczego, dotychczasowy urlop wychowawczy trwa nadal. Sam poród nie powoduje automatycznego przerwania, zawieszenia ani przekształcenia urlopu wychowawczego w urlop macierzyński.

W praktyce oznacza to, że pracownica pozostaje na urlopie wychowawczym udzielonym na poprzednie dziecko, ale od dnia porodu może uzyskać zasiłek macierzyński związany z urodzeniem kolejnego dziecka. To bardzo ważne rozróżnienie: czym innym jest urlop jako zwolnienie od pracy, a czym innym zasiłek wypłacany z ubezpieczenia społecznego.

Pracownica może też zrezygnować z urlopu wychowawczego. Zgodnie z Kodeksem pracy jest to możliwe w każdym czasie za zgodą pracodawcy albo po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem do pracy. Taka decyzja powinna być przemyślana, bo wpływa na organizację dalszych urlopów i dokumentów składanych do pracodawcy.

Zobacz również: urlop rodzicielski a druga ciąża oraz urlop macierzyński a koniec umowy o pracę.

Czy przysługuje urlop macierzyński?

Co do zasady pracownica, która w dniu porodu nadal korzysta z urlopu wychowawczego, nie przechodzi automatycznie na urlop macierzyński. Nie oznacza to jednak utraty świadczeń. Przysługuje jej zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego.

Aktualnie przy urodzeniu jednego dziecka przy jednym porodzie urlop macierzyński wynosi 20 tygodni. Przy porodzie mnogim wymiar jest dłuższy: 31 tygodni przy dwojgu dzieci, 33 tygodnie przy trojgu, 35 tygodni przy czworgu oraz 37 tygodni przy pięciorgu i większej liczbie dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

W starszych opracowaniach można spotkać informację o skróceniu zasiłku o 2 tygodnie. Tego mechanizmu nie należy obecnie stosować automatycznie. Aktualne informacje ZUS wskazują, że zasiłek macierzyński przysługuje także wtedy, gdy dziecko urodziło się w okresie urlopu wychowawczego, a okres wypłaty zasiłku za jedno dziecko wynosi 20 tygodni.

Zasiłek macierzyński w czasie urlopu wychowawczego

Prawo do zasiłku macierzyńskiego wynika z ustawy zasiłkowej. Przysługuje ono ubezpieczonej, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego. Dlatego fakt, że w czasie urlopu wychowawczego pracownica nie wykonuje pracy i nie pobiera wynagrodzenia, nie wyłącza prawa do zasiłku po urodzeniu kolejnego dziecka.

Dokumenty składa się zwykle do pracodawcy, który przekazuje je do ZUS albo sam wypłaca świadczenie, jeżeli jest płatnikiem zasiłków. W praktyce potrzebne są przede wszystkim dokument potwierdzający urodzenie dziecka oraz wniosek o wypłatę zasiłku za odpowiedni okres. Jeżeli pracownica chce uzyskać zasiłek także za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, powinna złożyć właściwy wniosek w terminie.

Wysokość podstawy zasiłku ustala płatnik zasiłku według zasad ustawy zasiłkowej. Jeżeli pracownica przez cały okres, z którego ustala się podstawę, była na urlopie wychowawczym i nie otrzymywała wynagrodzenia, podstawę trzeba ustalić według reguł właściwych dla braku wynagrodzenia w okresie przyjmowanym do obliczeń. Przy stałym wynagrodzeniu punktem odniesienia jest co do zasady wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę, po uwzględnieniu ustawowych zasad pomniejszeń.

Zobacz również: urlop i zasiłek macierzyński przy umowie na czas określony.

Zasiłek za okres urlopu rodzicielskiego

Po okresie odpowiadającym urlopowi macierzyńskiemu pracownica może ubiegać się również o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu. Aktualny wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi łącznie dla obojga rodziców do 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka albo do 43 tygodni przy porodzie mnogim. W szczególnych przypadkach dotyczących dziecka posiadającego zaświadczenie z ustawy "Za życiem" wymiar ten jest wyższy.

Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tej części nie można przenieść na drugiego rodzica. Dlatego jeżeli tylko matka korzysta z uprawnień, powinna ustalić, czy drugi rodzic będzie chciał wykorzystać swoją część. W przeciwnym razie nieprzenoszalne tygodnie mogą po prostu nie zostać wykorzystane przez rodzinę.

Jeżeli urlop wychowawczy skończy się przed upływem okresu, za który przysługuje zasiłek macierzyński, dalsza sytuacja zależy od złożonych wniosków i od tego, jaki okres zasiłku został już wykorzystany w czasie urlopu wychowawczego. Pracownica może wtedy przejść na odpowiedni urlop związany z rodzicielstwem w pozostałej części, o ile spełnia wymogi formalne i zachowany jest prawidłowy tok wniosków.

Termin 21 dni i wysokość zasiłku

Najważniejszy termin praktyczny to 21 dni po porodzie. Jeżeli w tym czasie zostanie złożony wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający pełnemu urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu, zasiłek może być wypłacany w uśrednionej wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Ta uśredniona wysokość nie obejmuje 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego przysługującej wyłącznie drugiemu rodzicowi - za tę część zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru.

Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w terminie 21 dni, co do zasady zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi 100% podstawy wymiaru, a za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu 70% podstawy wymiaru. W konkretnym przypadku warto sprawdzić dokumenty, bo znaczenie może mieć również to, czy i kiedy drugi rodzic korzysta ze swojej części uprawnień.

Co zrobić po urodzeniu dziecka?

Po porodzie pracownica powinna niezwłocznie poinformować pracodawcę o urodzeniu dziecka i złożyć dokumenty potrzebne do ustalenia prawa do zasiłku. Jeżeli chce skorzystać z uśrednionej wysokości zasiłku za pełny okres, powinna dopilnować terminu 21 dni od porodu.

Warto też ustalić, czy pracownica zamierza pozostawać na urlopie wychowawczym, czy chce z niego zrezygnować. Rezygnacja wymaga albo zgody pracodawcy, albo zawiadomienia złożonego najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem do pracy. Przy umowie na czas nieokreślony stosunek pracy trwa nadal, natomiast przy umowach terminowych trzeba dodatkowo sprawdzić datę zakończenia umowy i zasady ochrony zatrudnienia.

Jeżeli dziecko urodziło się przedwcześnie, z niską masą urodzeniową albo wymagało pobytu w szpitalu, trzeba rozważyć także prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego i zasiłku za ten okres. Od 2025 r. przepisy przewidują takie dodatkowe uprawnienie w określonych przypadkach, ale wymaga ono zaświadczenia ze szpitala i właściwego wniosku.

W sprawach dotyczących opiekunów prawnych lub przyjęcia dziecka na wychowanie pomocne mogą być odrębne zasady opisane w materiale: urlop i zasiłek macierzyński dla opiekuna prawnego dziecka.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 180, art. 180², art. 182^1a, art. 182^1c, art. 182^1d, art. 186 i art. 186³: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 29 i art. 31: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Informacje ZUS: prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego oraz wysokość zasiłku macierzyńskiego.
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków: Dziennik Ustaw 2025 poz. 322.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.