Odmowa udzielenia dni opieki nad dzieckiem w terminie

Na czym polega zwolnienie na opiekę nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy?

Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy jest płatnym uprawnieniem pracowniczym. Przysługuje pracownikowi, który wychowuje przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. W każdym roku kalendarzowym można wykorzystać je w wymiarze 2 dni albo 16 godzin.

Prawo to nie zależy od liczby dzieci. Pracownik mający jedno dziecko oraz pracownik wychowujący dwoje lub więcej dzieci mają ten sam roczny limit. Nie jest to także urlop wypoczynkowy, urlop opiekuńczy ani zasiłek opiekuńczy z ZUS. Za czas zwolnienia z art. 188 K.p. pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

O tym, czy w danym roku pracownik będzie korzystał z opieki w dniach czy w godzinach, decyduje on sam w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia. Wniosek może mieć postać papierową albo elektroniczną, jeżeli taki sposób składania wniosków jest przyjęty u pracodawcy.

Czy pracodawca może odmówić dni opieki nad dzieckiem?

Co do zasady pracodawca nie może odmówić pracownikowi samego prawa do zwolnienia na opiekę nad dzieckiem, jeżeli pracownik spełnia warunki z art. 188 K.p., czyli wychowuje dziecko do 14 lat i nie wykorzystał jeszcze przysługującego mu limitu. Odmowa udzielenia zwolnienia wbrew temu przepisowi może być potraktowana jako naruszenie uprawnień pracownika związanych z rodzicielstwem.

Nie oznacza to jednak, że pracownik zawsze może bez żadnego uprzedzenia wybrać dowolny termin planowanej nieobecności. Przepisy nie wskazują szczegółowego terminu złożenia wniosku, dlatego w praktyce znaczenie mają regulamin pracy, układ zbiorowy, procedura kadrowa albo zwyczaj przyjęty u pracodawcy. Jeżeli powód nieobecności jest z góry znany, pracownik powinien uprzedzić pracodawcę odpowiednio wcześniej i złożyć wniosek w sposób przyjęty w zakładzie.

Inaczej należy ocenić sytuację nagłą, której pracownik nie mógł przewidzieć, na przykład niespodziewane zamknięcie przedszkola, nagłą potrzebę osobistej opieki nad dzieckiem albo pilną sytuację rodzinną. W takim przypadku pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności. Sam fakt, że wniosek został złożony tego samego dnia, nie powinien automatycznie uzasadniać odmowy, jeżeli pracownik ma prawo do zwolnienia.

Pracodawca nie powinien żądać od pracownika wykazywania, że drugi rodzic nie może zająć się dzieckiem, ani oceniać, czy dziecko jest chore. Zwolnienie z art. 188 K.p. dotyczy opieki nad dzieckiem do 14 lat i nie wymaga przedstawiania zwolnienia lekarskiego dziecka. Jeżeli dziecko choruje i spełnione są warunki ubezpieczeniowe, odrębną instytucją może być zasiłek opiekuńczy.

Wniosek o 2 dni opieki nad dzieckiem

Wniosek powinien jasno wskazywać, że pracownik chce skorzystać ze zwolnienia na podstawie art. 188 Kodeksu pracy. Warto podać dane pracownika, datę lub godziny zwolnienia, imię dziecka oraz informację, czy w danym roku pracownik wybiera korzystanie z uprawnienia w dniach czy w godzinach. Jeżeli pracownik wybierze dni, przysługują mu 2 dni zwolnienia.

Szczegółowe omówienie tego zagadnienia znajduje się w osobnym artykule: wniosek o 2 dni opieki.

Rodzice, opiekunowie i kilka stosunków pracy

Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia z art. 188 K.p. może korzystać jedno z nich albo mogą się nim podzielić. W praktyce rodzice mogą ustalić, że jedno wykorzysta 2 dni, każde po 1 dniu albo odpowiednią część godzin, jeżeli wybrano rozliczenie godzinowe.

Jeżeli pracownik pozostaje jednocześnie w kilku stosunkach pracy, prawo do zwolnienia ustala się odrębnie dla każdego stosunku pracy. Oznacza to, że pracownik może skorzystać z opieki u każdego pracodawcy, o ile spełnia warunki i prawidłowo złoży wniosek.

Uprawnienie nie przechodzi na następny rok. Jeżeli pracownik nie wykorzysta 2 dni albo 16 godzin do końca roku kalendarzowego, limit za ten rok wygasa.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia opieki nad dzieckiem?

Najpierw warto poprosić pracodawcę o wskazanie przyczyny odmowy na piśmie albo w wiadomości e-mail. Następnie można ponowić wniosek, powołując się na art. 188 K.p., wskazać niewykorzystany limit oraz zaznaczyć, że chodzi o uprawnienie pracownicze związane z rodzicielstwem.

Jeżeli odmowa dotyczyła wyłącznie terminu planowanej nieobecności, a pracodawca powołuje się na procedury obowiązujące w zakładzie, należy sprawdzić regulamin pracy i dotychczasową praktykę. Jeżeli natomiast pracodawca odmawia mimo prawidłowego wniosku, niewykorzystanego limitu i realnej potrzeby opieki, pracownik może rozważyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzenie swoich praw przed sądem pracy.

Nie należy samowolnie opuszczać pracy bez zawiadomienia pracodawcy, jeżeli nie zachodzi nagła i usprawiedliwiona sytuacja. W sporze z pracodawcą znaczenie ma nie tylko samo prawo do zwolnienia, ale także sposób poinformowania pracodawcy o nieobecności.

Czego nie mylić z 2 dniami opieki nad dzieckiem?

Zwolnienie z art. 188 K.p. bywa mylone z innymi uprawnieniami. Nie jest to urlop wypoczynkowy, więc nie obniża puli urlopu wypoczynkowego. Nie jest to także 5-dniowy urlop opiekuńczy, który przysługuje w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny albo zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym i co do zasady jest bezpłatny.

Nie jest to również zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych ani zasiłek opiekuńczy wypłacany z ubezpieczenia chorobowego. Wybór właściwej podstawy zależy od konkretnej sytuacji: wieku dziecka, przyczyny nieobecności, tego, czy dziecko jest chore, oraz od tego, czy pracownik chce wykorzystać płatne zwolnienie z art. 188 K.p.

FAQ

Podsumowanie

Aktualnie zwolnienie na opiekę nad dzieckiem z art. 188 Kodeksu pracy wynosi 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym i przysługuje pracownikowi wychowującemu dziecko do 14 lat. Pracownik wybiera sposób korzystania z tego zwolnienia w pierwszym wniosku w danym roku.

Pracodawca nie może arbitralnie odmówić prawa do opieki, jeżeli pracownik spełnia warunki ustawowe. Przy zaplanowanej nieobecności trzeba jednak uwzględnić procedury obowiązujące w zakładzie pracy. W nagłej sytuacji pracownik powinien zawiadomić pracodawcę niezwłocznie, a odmowa udzielenia zwolnienia mimo spełnienia warunków może naruszać przepisy o uprawnieniach rodzicielskich.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 188, art. 189¹ oraz art. 281 § 1 pkt 5 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Państwowa Inspekcja Pracy, stanowisko dotyczące odmowy udzielenia dnia wolnego na opiekę nad dzieckiem - PIP
3. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, uprawnienia związane z rodzicielstwem - gov.pl
4. Serwis Rodzina i Praca, zasady wykorzystania zwolnienia na opiekę nad dzieckiem do 14 lat - rodzinaipraca.gov.pl