Natychmiastowe rozwiązanie umowy-zlecenia a kary finansowe

Rozwiązanie umowy-zlecenia zawartej na czas określony

Umowa-zlecenia nie jest umową o pracę, dlatego nie stosuje się do niej automatycznie okresów wypowiedzenia z Kodeksu pracy. Podstawowe znaczenie ma treść samej umowy, a w sprawach nieuregulowanych - przepisy Kodeksu cywilnego o zleceniu. Jeżeli umowa została zawarta na czas określony, ale nie zawiera postanowień o okresie wypowiedzenia, nie oznacza to, że zleceniobiorca musi wykonywać ją aż do końcowej daty obowiązywania.

Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego zarówno dający zlecenie, jak i przyjmujący zlecenie mogą wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Przyjmujący zlecenie, czyli zleceniobiorca, może więc złożyć wypowiedzenie także ze skutkiem natychmiastowym, jeżeli strony nie ustaliły okresu wypowiedzenia albo jeżeli istnieje ważny powód uzasadniający natychmiastowe zakończenie współpracy.

Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli. Dla skuteczności nie wymaga zgody zleceniodawcy ani jego akceptacji. Zleceniodawca może kwestionować podstawy wypowiedzenia albo dochodzić roszczeń, ale nie może skutecznie zmusić zleceniobiorcy do dalszego wykonywania zlecenia wyłącznie przez odmowę przyjęcia wypowiedzenia.

Przy podobnych problemach pomocny może być też artykuł kary finansowe w umowie-zleceniu.

Czy zleceniodawca może narzucić karę za natychmiastowe wypowiedzenie?

Sam fakt, że zleceniobiorca wypowiedział umowę szybko albo ze skutkiem natychmiastowym, nie oznacza jeszcze automatycznej kary finansowej. Najpierw trzeba sprawdzić, czy umowa w ogóle przewiduje karę umowną, za jakie konkretne naruszenie ją zastrzeżono i czy postanowienie jest zgodne z przepisami.

Kara umowna na gruncie art. 483 Kodeksu cywilnego może zabezpieczać wykonanie zobowiązania niepieniężnego. W praktyce może dotyczyć np. naruszenia zakazu konkurencji, poufności, obowiązku przekazania dokumentacji albo nieuzasadnionego porzucenia określonych czynności, jeżeli tak przewiduje umowa. Nie można jednak przyjmować, że zleceniodawca może dowolnie naliczyć karę tylko dlatego, że brakuje mu pracownika lub współpracownika.

Jeżeli w umowie nie ma postanowienia o karze umownej, zleceniodawca co do zasady może oprzeć roszczenie wyłącznie na odszkodowaniu przewidzianym w art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Musi wtedy wykazać, że wypowiedzenie odpłatnego zlecenia nastąpiło bez ważnego powodu, że powstała szkoda, jaka jest jej wysokość oraz że szkoda pozostaje w normalnym związku przyczynowym z wypowiedzeniem.

Ważny powód wypowiedzenia umowy-zlecenia

Kodeks cywilny nie zawiera zamkniętej listy ważnych powodów. Ocena zależy od treści umowy, charakteru zlecenia, relacji stron i konkretnych okoliczności. Ważnym powodem może być np. choroba uniemożliwiająca dalsze wykonywanie zlecenia, nagła sytuacja rodzinna, utrata zaufania wywołana działaniem zleceniodawcy, brak zapłaty wynagrodzenia, istotna zmiana warunków współpracy albo zachowanie zleceniodawcy utrudniające prawidłowe wykonanie zlecenia.

Sama chęć podjęcia korzystniejszej pracy lub przejście na etat zwykle nie jest automatycznie ważnym powodem w rozumieniu art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego. Może jednak nabrać innego znaczenia, jeżeli łączy się z dodatkowymi okolicznościami, np. niemożliwością pogodzenia terminów, zmianą miejsca zamieszkania, stanem zdrowia albo okolicznościami niezależnymi od zleceniobiorcy. W piśmie wypowiadającym umowę warto opisać rzeczywisty powód, ale nie należy tworzyć przyczyn pozornych.

Strony mogą w umowie wprowadzić okres wypowiedzenia, np. 7, 14 albo 30 dni. Nie mogą jednak z góry wyłączyć prawa do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Takie zastrzeżenie byłoby sprzeczne z art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego.

Odszkodowanie od zleceniobiorcy - co trzeba udowodnić?

Odpowiedzialność zleceniobiorcy nie powstaje automatycznie. Przy odpłatnym zleceniu zleceniodawca może żądać naprawienia szkody, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu. Ciężar dowodu spoczywa na zleceniodawcy, czyli na osobie, która wywodzi skutki prawne z określonych faktów.

W praktyce zleceniodawca powinien udowodnić co najmniej: treść umowy, datę i sposób wypowiedzenia, brak ważnego powodu, powstanie szkody, wysokość szkody oraz normalny związek przyczynowy między wypowiedzeniem a szkodą. Nie wystarczy samo twierdzenie, że wystąpiły braki kadrowe albo że organizacja pracy stała się trudniejsza.

Zakres odszkodowania należy oceniać z uwzględnieniem art. 361 Kodeksu cywilnego. Odszkodowanie może obejmować zarówno rzeczywistą stratę, jak i utracone korzyści, ale tylko wtedy, gdy są one dostatecznie wykazane i pozostają normalnym następstwem wypowiedzenia. Nie można więc z góry wykluczyć utraconych korzyści, ale ich udowodnienie bywa trudne.

Typowe koszty prowadzenia działalności, takie jak wynagrodzenie innej osoby za pracę, która i tak musiałaby zostać wykonana, nie zawsze będą szkodą. Inaczej można ocenić np. konieczność zapłaty realnie wyższej stawki za pilne zastępstwo, koszt odwołanego szkolenia, karę zapłaconą kontrahentowi albo utratę konkretnego zlecenia - pod warunkiem że zleceniodawca wykaże wysokość i związek z nagłym zakończeniem współpracy.

Jak bezpiecznie złożyć wypowiedzenie umowy-zlecenia?

Najpierw należy przeczytać umowę i sprawdzić, czy przewiduje formę wypowiedzenia, okres wypowiedzenia, obowiązek przekazania dokumentów, rozliczenia sprzętu, zakaz konkurencji, poufność albo karę umowną. Jeżeli umowa wymaga formy pisemnej, warto jej dochować. Jeżeli takiego wymogu nie ma, dla celów dowodowych najlepiej i tak złożyć wypowiedzenie w sposób umożliwiający wykazanie daty doręczenia, np. osobiście za potwierdzeniem, listem poleconym albo e-mailem, gdy taki sposób komunikacji był używany przez strony.

W wypowiedzeniu warto wskazać umowę, datę jej zawarcia, oświadczenie o wypowiedzeniu, proponowaną datę zakończenia współpracy oraz - jeżeli istnieje ważny powód - krótki i prawdziwy opis tej przyczyny. Dobrą praktyką jest też rozliczenie wykonanych czynności, zwrot powierzonych materiałów i zachowanie kopii dokumentów.

Jeżeli zleceniodawca twierdzi, że wypowiedzenie jest nieskuteczne, warto odpowiedzieć spokojnie i pisemnie. Skoro wypowiedzenie doszło do zleceniodawcy w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią, co do zasady wywołuje skutek prawny. Spór może dotyczyć ewentualnych rozliczeń, ale nie oznacza to automatycznie obowiązku dalszego wykonywania zlecenia.

Umowa-zlecenia a umowa o pracę

Jeżeli współpraca na podstawie zlecenia w rzeczywistości była wykonywana jak stosunek pracy, czyli pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego oraz za wynagrodzeniem, sprawa może wymagać odrębnej oceny. W takim przypadku nie chodzi już tylko o wypowiedzenie zlecenia, lecz także o możliwe ustalenie istnienia stosunku pracy. To może wpływać na sposób rozliczenia, uprawnienia pracownicze i ocenę zakończenia współpracy.

W typowej umowie-zlecenia nie stosuje się jednak pracowniczych okresów wypowiedzenia. Dlatego argument zleceniodawcy, że zleceniobiorca ma obowiązek pozostać do końca umowy tylko dlatego, że umowa była zawarta do określonej daty, nie jest wystarczający bez wyraźnej podstawy w umowie albo w przepisach.

FAQ

Czy zleceniodawca musi przyjąć wypowiedzenie umowy-zlecenia?

Nie. Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem woli. Jeżeli dotarło do zleceniodawcy w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią, co do zasady jest skuteczne bez jego zgody.

Czy umowę-zlecenia można wypowiedzieć natychmiast?

Tak, jeżeli umowa nie przewiduje okresu wypowiedzenia albo istnieje ważny powód. Trzeba jednak pamiętać, że przy odpłatnym zleceniu wypowiedzenie bez ważnego powodu może rodzić odpowiedzialność za szkodę.

Czy podjęcie pracy na etat jest ważnym powodem wypowiedzenia zlecenia?

Nie zawsze. Sama lepsza oferta lub zmiana pracy zwykle nie przesądza o ważnym powodzie. Ocena może być inna, gdy pojawiają się dodatkowe okoliczności, np. niemożność pogodzenia obowiązków z przyczyn niezależnych, nagła sytuacja rodzinna albo zdrowotna.

Czy zleceniodawca może naliczyć karę, jeżeli nie ma jej w umowie?

Co do zasady nie może jednostronnie wymyślić kary po fakcie. Jeżeli umowa nie przewiduje kary umownej, zleceniodawca może ewentualnie dochodzić odszkodowania na zasadach wynikających z art. 746 § 2 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić, gdy zleceniodawca grozi pozwem o odszkodowanie?

Należy zachować całą korespondencję, kopię wypowiedzenia, dowód doręczenia i dokumenty pokazujące przyczynę wypowiedzenia. Warto też poprosić zleceniodawcę o pisemne wskazanie podstawy roszczenia, sposobu wyliczenia szkody oraz dowodów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 6, art. 61, art. 361, art. 483, art. 484 i art. 746 - ISAP.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.