Okres wypowiedzenia a urlop bieżący i zaległy

Prawo pracownika do urlopu wypoczynkowego

Prawo do wypoczynku jest jedną z podstawowych zasad prawa pracy. Zgodnie z art. 14 Kodeksu pracy pracownik ma prawo do wypoczynku zapewnianego przepisami o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych. Urlop wypoczynkowy jest prawem osobistym pracownika, dlatego pracownik nie może skutecznie zrzec się urlopu ani przenieść go na inną osobę.

Co do zasady urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w naturze, czyli jako dni wolne od pracy. Wynika to m.in. z art. 152 i art. 161 Kodeksu pracy. Ekwiwalent pieniężny jest wyjątkiem i przysługuje przede wszystkim wtedy, gdy pracownik nie wykorzystał urlopu z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy.

Roczny wymiar urlopu wynosi zasadniczo 20 albo 26 dni, zależnie od stażu urlopowego pracownika. U pracownika zatrudnionego na część etatu wymiar urlopu ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. Przy rozliczaniu urlopu ważne jest także to, ile urlopu pracownik już wykorzystał u danego pracodawcy w danym roku.

Urlop w okresie wypowiedzenia umowy o pracę

W okresie wypowiedzenia obowiązuje szczególna zasada z art. 167¹ Kodeksu pracy. Przepis stanowi, że w okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracownik jest obowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w tym okresie pracodawca udzieli mu urlopu. W takim przypadku wymiar udzielonego urlopu bieżącego, z wyłączeniem urlopu zaległego, nie może przekraczać wymiaru wynikającego z art. 155¹ Kodeksu pracy.

Oznacza to, że pracodawca może jednostronnie skierować pracownika na urlop w okresie wypowiedzenia. Nie musi uzyskiwać zgody pracownika ani czekać na jego wniosek urlopowy. Jeżeli urlop zostanie prawidłowo udzielony, pracownik ma obowiązek go wykorzystać. Jest to wyjątek od typowej zasady planowania i uzgadniania urlopu.

W praktyce pracodawca może udzielić w okresie wypowiedzenia zarówno urlopu zaległego, jak i bieżącego. Urlop zaległy może zostać udzielony w pełnym pozostałym wymiarze. Urlop bieżący należy natomiast ustalić proporcjonalnie do okresu zatrudnienia przypadającego u tego pracodawcy w roku rozwiązania umowy. Jeżeli umowa rozwiązuje się 31 grudnia, pracownik co do zasady rozlicza urlop bieżący za cały rok. Jeżeli umowa rozwiązuje się wcześniej, np. 30 czerwca, urlop bieżący oblicza się proporcjonalnie.

Zobacz również: zobowiązanie pracodawcy do wykorzystania urlopu podczas wypowiedzenia.

Urlop zaległy, bieżący i urlop na żądanie

Urlop zaległy to urlop niewykorzystany w poprzednim roku kalendarzowym. Co do zasady powinien zostać udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku, ale samo przekroczenie tego terminu nie powoduje utraty prawa do urlopu. Jeżeli stosunek pracy kończy się, a urlop zaległy nadal nie został wykorzystany, pracodawca musi go rozliczyć - przez udzielenie urlopu w okresie wypowiedzenia albo przez wypłatę ekwiwalentu.

Urlop bieżący to urlop za rok, w którym dochodzi do rozwiązania umowy. Jeżeli pracownik kończy zatrudnienie w trakcie roku, jego wymiar ustala się proporcjonalnie do okresu przepracowanego u danego pracodawcy. Od tak ustalonej liczby dni odejmuje się urlop już wykorzystany. Dopiero pozostała część może być udzielona w okresie wypowiedzenia albo rozliczona ekwiwalentem.

Urlop na żądanie nie jest dodatkowym urlopem poza pulą urlopu wypoczynkowego. Cztery dni urlopu na żądanie mieszczą się w rocznym wymiarze urlopu. Jeżeli do końca zatrudnienia pracownik nie wykorzystał dni, które mógłby wykorzystać jako urlop na żądanie, traktuje się je jak zwykły niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wątpliwości dotyczące tego, czy muszę wykorzystać urlop na żądanie, trzeba więc odróżnić od obowiązku wykorzystania urlopu udzielonego przez pracodawcę w okresie wypowiedzenia.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop przy rozwiązaniu umowy

Jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu wypoczynkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy, pracodawca ma obowiązek wypłacić ekwiwalent pieniężny. Wynika to z art. 171 § 1 Kodeksu pracy. Dotyczy to zarówno urlopu zaległego, jak i urlopu bieżącego w wymiarze należnym na dzień ustania zatrudnienia.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: ekwiwalent za niewykorzystany urlop przy rozwiązaniu umowy.

Kiedy pracodawca nie musi wypłacić ekwiwalentu?

Ekwiwalent nie będzie należny w zakresie, w jakim pracownik faktycznie wykorzystał urlop w naturze przed końcem zatrudnienia. Pracodawca nie płaci więc ekwiwalentu za te dni urlopu, które zostały udzielone i wykorzystane w okresie wypowiedzenia.

Istnieje również szczególny wyjątek z art. 171 § 3 Kodeksu pracy. Pracodawca nie ma obowiązku wypłaty ekwiwalentu, jeżeli strony postanowią, że urlop zostanie wykorzystany w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po rozwiązaniu albo wygaśnięciu poprzedniej umowy. Ten wyjątek wymaga więc kolejnej umowy z tym samym pracodawcą i bezpośredniej kontynuacji zatrudnienia.

Choroba w trakcie urlopu udzielonego w okresie wypowiedzenia

Jeżeli pracownik zachoruje w czasie urlopu wypoczynkowego i przedstawi zwolnienie lekarskie, część urlopu przypadająca na okres czasowej niezdolności do pracy nie powinna być traktowana jako wykorzystany urlop. Wynika to z art. 166 Kodeksu pracy, zgodnie z którym część urlopu niewykorzystaną m.in. z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby pracodawca udziela w terminie późniejszym.

Jeżeli jednak umowa rozwiąże się, zanim możliwe będzie udzielenie tej niewykorzystanej części urlopu, pracownik powinien otrzymać za nią ekwiwalent pieniężny. Szerzej ten problem omawia artykuł: choroba w trakcie urlopu po wypowiedzeniu.

Co zrobić, gdy pracodawca nie rozlicza urlopu?

Pracownik powinien w pierwszej kolejności ustalić liczbę dni i godzin urlopu zaległego oraz bieżącego, sprawdzić świadectwo pracy i paski wynagrodzeń, a następnie wezwać pracodawcę do prawidłowego rozliczenia. W świadectwie pracy powinny znaleźć się informacje o wykorzystanym urlopie wypoczynkowym oraz o liczbie dni i godzin urlopu, za które wypłacono ekwiwalent.

Jeżeli pracodawca nie wypłaci ekwiwalentu w terminie albo zaniży jego wysokość, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy lub dochodzić zapłaty przed sądem pracy. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

FAQ

Czy pracodawca może zmusić pracownika do urlopu w okresie wypowiedzenia?

Tak. W okresie wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu jednostronnie. Jeżeli to zrobi, pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop, nawet jeśli wolałby pracować do końca wypowiedzenia i otrzymać ekwiwalent.

Czy pracownik może żądać ekwiwalentu zamiast urlopu?

Nie zawsze. Jeżeli pracodawca prawidłowo udzieli urlopu w okresie wypowiedzenia, pracownik powinien go wykorzystać. Ekwiwalent przysługuje dopiero za tę część urlopu, której nie dało się wykorzystać do dnia rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy.

Za ile dni urlopu zaległego należy się ekwiwalent?

Ekwiwalent należy się za cały niewykorzystany urlop zaległy, chyba że pracownik wykorzystał go w okresie wypowiedzenia albo zachodzi wyjątkowa sytuacja kontynuacji zatrudnienia u tego samego pracodawcy na podstawie kolejnej umowy zawartej bezpośrednio po poprzedniej.

Jak obliczyć urlop bieżący przy rozwiązaniu umowy w trakcie roku?

Urlop bieżący ustala się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy w roku rozwiązania umowy. Następnie odejmuje się urlop już wykorzystany. Jeżeli wyjdzie niepełny dzień urlopu, zaokrągla się go w górę do pełnego dnia.

Kiedy pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent za urlop?

Od 27 stycznia 2026 r. ekwiwalent wypłaca się co do zasady w dniu wypłaty wynagrodzenia. Jeżeli termin wypłaty wynagrodzenia przypada przed dniem ustania zatrudnienia, ekwiwalent trzeba wypłacić w terminie 10 dni od rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy.

Czy trzeba złożyć wniosek o ekwiwalent?

Nie. Obowiązek wypłaty ekwiwalentu wynika z przepisów prawa i powstaje wtedy, gdy pracownik nie wykorzystał przysługującego urlopu z powodu zakończenia stosunku pracy. Wniosek pracownika nie jest warunkiem wypłaty.

Czy urlop na żądanie przechodzi do ekwiwalentu?

Urlop na żądanie jest częścią urlopu wypoczynkowego. Jeżeli pracownik nie wykorzystał całego urlopu wypoczynkowego, w tym dni możliwych do wykorzystania jako urlop na żądanie, niewykorzystana pula podlega normalnemu rozliczeniu przy zakończeniu zatrudnienia.

Co zrobić, gdy pracodawca nie wypłaci ekwiwalentu?

Warto pisemnie wezwać pracodawcę do rozliczenia urlopu i wypłaty ekwiwalentu. Jeżeli to nie pomoże, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo pozew do sądu pracy o zapłatę należnego ekwiwalentu wraz z odsetkami.

Podsumowanie

W okresie wypowiedzenia pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego, a pracownik musi go wykorzystać. Pracodawca może w ten sposób rozliczyć zarówno urlop zaległy, jak i bieżący w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w roku rozwiązania umowy.

Jeżeli urlop nie zostanie wykorzystany do dnia zakończenia stosunku pracy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny. Obejmuje on cały niewykorzystany urlop zaległy oraz niewykorzystany urlop bieżący należny na dzień ustania zatrudnienia. Przy sporze kluczowe znaczenie ma dokładne ustalenie wymiaru urlopu, daty rozwiązania umowy, wymiaru etatu oraz liczby dni i godzin urlopu już wykorzystanych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - ISAP, w szczególności art. 14, 152, 154, 155¹, 155³, 161, 166, 167¹, 168, 171 i 291.

2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - ELI/Dziennik Ustaw.

3. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, "Wypłata ekwiwalentu za urlop na jasnych zasadach" - gov.pl.

4. Państwowa Inspekcja Pracy, "Bez wątpliwości: kiedy wypłacany jest ekwiwalent za urlop wypoczynkowy?" - pip.gov.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.