Świadczenie kompensacyjne i własna firma

Kiedy i jak rozwiązać stosunek pracy nauczyciela mianowanego?

Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, który chce sam zakończyć zatrudnienie, powinien stosować zasady z Karty Nauczyciela. Zasadą jest rozwiązanie stosunku pracy na wniosek nauczyciela z końcem roku szkolnego, po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. W praktyce, jeżeli stosunek pracy ma ustać 31 sierpnia, wypowiedzenie powinno zostać doręczone dyrektorowi najpóźniej do końca maja.

Jeżeli nauczyciel chce zakończyć zatrudnienie w innym terminie, np. bez powrotu do pracy po urlopie dla poratowania zdrowia, może zaproponować rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron. Taki tryb wymaga jednak zgody dyrektora. Podstawą jest art. 23 ust. 4 pkt 1 Karty Nauczyciela.

W piśmie do dyrektora warto wyraźnie wskazać, że rozwiązanie stosunku pracy ma nastąpić w związku z zamiarem przejścia na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Ma to znaczenie dowodowe przy ubieganiu się o odprawę oraz przy wykazywaniu związku między ustaniem zatrudnienia a przejściem na świadczenie.

Warunki nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne nie przysługuje automatycznie po zakończeniu urlopu dla poratowania zdrowia. ZUS bada, czy nauczyciel spełnia warunki z ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w szczególności wymagany wiek, odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy oraz wymagany okres pracy nauczycielskiej wykonywanej w odpowiednim wymiarze.

Wiek uprawniający do świadczenia jest określony w ustawie i zależy od roku, w którym nauczyciel spełnia warunki, oraz od płci. Dlatego osoba mająca 55 lat powinna przed złożeniem wypowiedzenia upewnić się w ZUS, czy w jej konkretnym przypadku wiek jest już wystarczający. Sam wieloletni staż pracy nauczycielskiej nie zastępuje wymogu wieku.

Istotne jest również to, aby stosunek pracy został rozwiązany. Co do zasady nauczyciel nie może uzyskać świadczenia kompensacyjnego przy dalszym trwaniu stosunku pracy nauczycielskiej. W razie kilku stosunków pracy trzeba przeanalizować każdy z nich, ponieważ pozostawanie w zatrudnieniu może mieć wpływ na prawo do świadczenia.

Praktycznie najbezpieczniej jest najpierw ustalić w ZUS, czy warunki świadczenia będą spełnione w planowanej dacie rozwiązania stosunku pracy, a dopiero potem składać wypowiedzenie albo wniosek o porozumienie stron.

Czy należy się sześciomiesięczna odprawa?

Przy przejściu na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne podstawą odprawy jest art. 87 Karty Nauczyciela. Nauczycielowi spełniającemu warunki do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy albo nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na takie świadczenie, przysługuje odprawa:

• w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia, jeżeli przepracował w szkole mniej niż 20 lat,
• w wysokości trzymiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia, jeżeli przepracował w szkole co najmniej 20 lat.

Przy 35 latach pracy nauczycielskiej, o ile chodzi o okres pracy w szkole w rozumieniu Karty Nauczyciela i spełnione są pozostałe warunki, zasadniczo właściwa będzie odprawa trzymiesięczna. Nie jest to odprawa sześciomiesięczna.

Sześciomiesięczna odprawa z art. 28 Karty Nauczyciela dotyczy innych sytuacji, w szczególności rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym z przyczyn związanych z niezdolnością do wykonywania dotychczasowej pracy stwierdzoną w przewidzianym trybie. Samo przejście na świadczenie kompensacyjne nie daje podstaw do takiej sześciomiesięcznej odprawy. Warto sprawdzić także omówienie: Świadczenie kompensacyjne nauczyciela a świadectwo pracy.

Wynagrodzenie stanowiące podstawę odprawy ustala się według zasad właściwych dla ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczyciela. Jeżeli nauczyciel pracował w kilku miejscach, trzeba ustalić, która szkoła była podstawowym miejscem pracy oraz gdzie powstaje obowiązek wypłaty odprawy.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dla odprawy ważny jest związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na świadczenie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt II PK 136/14, wskazał, że roszczenie o odprawę powstaje w dacie przejścia na emeryturę lub rentę, gdy spełnione są wszystkie ustawowe przesłanki. Ten sposób rozumowania ma znaczenie również przy ocenie związku funkcjonalnego przy świadczeniu kompensacyjnym.

Działalność gospodarcza a świadczenie kompensacyjne

Samo zarejestrowanie działalności gospodarczej po przyznaniu nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie jest zakazane. Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: wpływ przychodu z działalności na wypłatę świadczenia oraz szczególny zakaz podejmowania pracy w jednostkach objętych Kartą Nauczyciela.

Po pierwsze, przychód z działalności gospodarczej może powodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia na zasadach przewidzianych dla świadczeń emerytalno-rentowych. W praktyce trzeba monitorować limity przychodu ogłaszane przez ZUS i prawidłowo zgłaszać osiąganie przychodu. W przypadku działalności gospodarczej dla ZUS znaczenie ma co do zasady podstawa wymiaru składek, a nie zawsze faktyczny zysk z firmy.

Po drugie, ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych przewiduje szczególną sankcję: prawo do świadczenia ulega zawieszeniu, jeżeli osoba uprawniona podejmie pracę w jednostkach, o których mowa w art. 1 Karty Nauczyciela. Chodzi m.in. o szkoły, przedszkola i inne placówki oświatowe objęte tym przepisem. Zawieszenie następuje niezależnie od wysokości przychodu.

Firma szkoleniowa dla nauczycieli albo warsztaty dla dzieci mogą być więc dopuszczalne, jeżeli działalność nie polega na podjęciu pracy nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego w szkole, przedszkolu albo placówce objętej Kartą Nauczyciela. Ryzykowne może być natomiast stałe prowadzenie zajęć w takiej placówce w warunkach odpowiadających pracy pedagogicznej, nawet jeżeli formalnie odbywa się to w ramach działalności gospodarczej.

Warto też sprawdzić umowy z kontrahentami. Inaczej należy ocenić szkolenie rady pedagogicznej jako zewnętrzna usługa ekspercka, a inaczej regularne prowadzenie zajęć z dziećmi w przedszkolu lub szkole w sposób podobny do zatrudnienia nauczyciela.

Jak zaplanować odejście z pracy krok po kroku?

1. Ustal w ZUS, czy w planowanej dacie spełnisz warunki do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.
2. Sprawdź, czy standardowe wypowiedzenie może zakończyć stosunek pracy z końcem roku szkolnego, czy potrzebne będzie porozumienie stron.
3. Przygotuj pismo do dyrektora z jednoznacznym wskazaniem daty ustania zatrudnienia i związku z przejściem na świadczenie kompensacyjne.
4. Zadbaj o świadectwo pracy oraz dokumenty potwierdzające okresy zatrudnienia nauczycielskiego.
5. Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej oceń, czy jej zakres nie spowoduje zawieszenia świadczenia i czy przychody nie przekroczą limitów ZUS.

Jeżeli dyrektor nie zgadza się na porozumienie stron, nauczyciel powinien liczyć się z tym, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpi w zwykłym trybie, czyli z końcem roku szkolnego. Wtedy powrót po urlopie dla poratowania zdrowia może być konieczny, chyba że istnieje inna zgodna z prawem podstawa nieświadczenia pracy.

FAQ

Czy po urlopie dla poratowania zdrowia muszę wrócić do pracy, aby odejść na świadczenie kompensacyjne?

Nie zawsze. Jeżeli stosunek pracy zostanie skutecznie rozwiązany z końcem urlopu albo z końcem roku szkolnego, powrót do pracy może nie być potrzebny. Trzeba jednak prawidłowo ustalić datę wypowiedzenia albo uzyskać zgodę dyrektora na porozumienie stron.

Czy 55 lat wystarczy do uzyskania świadczenia kompensacyjnego?

Nie w każdym przypadku. Wiek wymagany do świadczenia kompensacyjnego wynika z ustawowej tabeli i zależy od roku spełnienia warunków oraz płci. Przed rozwiązaniem stosunku pracy warto uzyskać informację w ZUS, czy konkretny wiek jest już wystarczający.

Czy nauczycielowi z 35-letnim stażem przysługuje odprawa sześciomiesięczna?

Co do zasady nie. Przy przejściu na nauczycielskie świadczenie kompensacyjne odprawa z art. 87 Karty Nauczyciela wynosi 2 albo 3 miesiące wynagrodzenia. Przy co najmniej 20 latach pracy w szkole jest to odprawa trzymiesięczna. Odprawa sześciomiesięczna dotyczy innych podstaw rozwiązania stosunku pracy.

Czy można prowadzić szkolenia dla nauczycieli na świadczeniu kompensacyjnym?

Można, jeżeli nie oznacza to podjęcia pracy w szkole, przedszkolu lub innej jednostce objętej Kartą Nauczyciela w charakterze nauczyciela, wychowawcy albo pracownika pedagogicznego. Trzeba też pilnować limitów przychodu, bo działalność gospodarcza może wpływać na wypłatę świadczenia.

Czy ZUS może zawiesić świadczenie mimo prowadzenia działalności, a nie etatu?

Tak, jeżeli wykonywana działalność w praktyce oznacza podjęcie pracy w jednostce objętej art. 1 Karty Nauczyciela albo jeżeli osiągany przychód przekroczy limity powodujące zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia. Ocenia się nie tylko nazwę umowy, ale również faktyczny charakter wykonywanych czynności.

Podsumowanie

Nauczyciel mianowany, który po urlopie dla poratowania zdrowia chce przejść na świadczenie kompensacyjne, powinien przede wszystkim ustalić datę rozwiązania stosunku pracy oraz potwierdzić w ZUS spełnienie warunków do świadczenia. Standardowo wypowiedzenie prowadzi do rozwiązania stosunku pracy z końcem roku szkolnego, a wcześniejszy lub inny termin wymaga porozumienia stron.

Przy odejściu na świadczenie kompensacyjne przysługuje odprawa z Karty Nauczyciela, najczęściej trzymiesięczna przy stażu co najmniej 20 lat pracy w szkole. Założenie firmy szkoleniowej jest możliwe, ale wymaga ostrożności: przychód może wpływać na wypłatę świadczenia, a praca w placówkach objętych Kartą Nauczyciela może skutkować jego zawieszeniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt II PK 136/14