Dodatkowe obowiązki nauczyciela bibliotekarza

Doraźne zastępstwo nauczyciela bibliotekarza

Nauczyciel bibliotekarz podlega przepisom Karty Nauczyciela tak jak inni nauczyciele. Oznacza to, że dyrektor szkoły może powierzyć mu określone zadania opiekuńcze lub zastępstwo, ale musi uwzględnić jego podstawowy zakres pracy, plan pracy biblioteki oraz tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć.

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, godzina doraźnego zastępstwa to przydzielona nauczycielowi godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowana w zastępstwie nieobecnego nauczyciela, ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć.

W praktyce oznacza to dwie ważne konsekwencje. Po pierwsze, samo powierzenie opieki nad uczniami nie jest z góry wykluczone tylko dlatego, że nauczyciel jest bibliotekarzem. Po drugie, jeżeli zastępstwa są nakładane w czasie, w którym bibliotekarz powinien wykonywać zaplanowane obowiązki biblioteczne, dyrektor powinien tak zorganizować pracę szkoły, aby nie dochodziło do stałego paraliżowania pracy biblioteki.

Zobacz również: czy nauczyciel bibliotekarz może mieć zastępstwa

Czy zastępstwo w czasie pracy biblioteki jest prawidłowe?

Jeżeli biblioteka ma być w danym czasie otwarta, a nauczyciel bibliotekarz ma w planie realizować swoje obowiązkowe zajęcia biblioteczne, kierowanie go w tym samym czasie na zastępstwo powinno mieć charakter wyjątkowy. Szkoła ma obowiązek zapewnić uczniom opiekę, ale nie może organizować tej opieki w sposób, który stale przerzuca skutki braków kadrowych na bibliotekę.

Inaczej należy ocenić pojedynczą, nagłą sytuację, a inaczej stałą praktykę. Jednorazowe polecenie zapewnienia opieki nad klasą z powodu nagłej nieobecności nauczyciela może być uzasadnione bezpieczeństwem uczniów. Natomiast regularne zastępowanie nauczycieli przedmiotowych kosztem pracy biblioteki może świadczyć o wadliwej organizacji pracy szkoły.

Jeżeli zastępstwo jest realizowane ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć, powinno zostać rozliczone jako godzina doraźnego zastępstwa. Jeżeli natomiast dyrektor przesuwa godziny pracy biblioteki albo nakazuje odpracowanie czasu po godzinach, trzeba sprawdzić, czy nie dochodzi do obejścia zasad wynagradzania za dodatkową pracę.

Wynagrodzenie za dodatkowe godziny

Nauczyciel bibliotekarz nie powinien wykonywać dodatkowej pracy bez rozliczenia tylko dlatego, że zastępstwo nazwano opieką nad uczniami. Dla oceny nie jest rozstrzygające, czy w czasie zastępstwa prowadzi lekcję zgodną ze swoimi kwalifikacjami, czy wyłącznie sprawuje nadzór nad klasą. Istotne jest, czy jest to godzina przydzielona w zastępstwie nieobecnego nauczyciela oraz czy przypada ponad jego obowiązkowy wymiar zajęć.

Warto odróżnić trzy sytuacje:

• zastępstwo ponad pensum - co do zasady powinno być dodatkowo wynagrodzone,
• zmianę organizacji dnia pracy - powinna wynikać z planu lub polecenia służbowego i nie może prowadzić do niejasnego wydłużania obecności w szkole,
• oczekiwanie na możliwość wejścia do biblioteki z przyczyn leżących po stronie szkoły - nie powinno być traktowane jako czas prywatny nauczyciela, jeżeli stawił się do pracy zgodnie z planem.

Okienka w pracy nauczyciela bibliotekarza

Okienka w planie nauczyciela bibliotekarza nie są automatycznie zakazane, ale muszą wynikać z prawidłowej organizacji pracy szkoły. Biblioteka szkolna ma określone zadania, a jej czas otwarcia powinien być tak ustalony, aby realnie umożliwiać uczniom i nauczycielom korzystanie z księgozbioru, materiałów edukacyjnych i stanowisk pracy.

Jeżeli nauczyciel bibliotekarz ma pracować na przykład od 8:00 do 13:00, a z powodu zajęcia biblioteki przez lekcje może rozpocząć faktyczną pracę dopiero później, nie oznacza to, że szkoła może bez konsekwencji przesunąć jego dzień pracy do 15:00. Trzeba ustalić, czy był to incydent, czy stała praktyka, czy nauczyciel pozostawał do dyspozycji dyrektora oraz czy plan został formalnie zmieniony.

Nieprawidłowa jest sytuacja, w której nauczyciel ma obowiązek stawić się do pracy, czekać w pokoju nauczycielskim, a następnie wykonywać pełny zakres zadań bibliotecznych po czasie wynikającym z planu, bez żadnego rozliczenia. Jeżeli szkoła potrzebuje innego rozkładu godzin pracy biblioteki, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w organizacji pracy, a nie w nieformalnym oczekiwaniu na dostęp do pomieszczenia.

Biblioteka wykorzystywana jako sala lekcyjna

Biblioteka szkolna może być czasowo wykorzystywana na potrzeby organizacyjne szkoły, zwłaszcza w sytuacjach wyjątkowych, takich jak remont lub nagły brak sal. Nie powinno to jednak trwale uniemożliwiać wykonywania zadań biblioteki ani prowadzić do sytuacji, w której nauczyciel bibliotekarz nie ma miejsca do pracy.

Jeżeli biblioteka jest regularnie zajmowana przez lekcje innych nauczycieli, warto zwrócić się do dyrektora o pisemne wyjaśnienie organizacji pracy biblioteki oraz wskazanie, kiedy nauczyciel bibliotekarz ma realizować swoje obowiązki. Taka korespondencja porządkuje sprawę i ułatwia późniejsze wykazanie, że problem nie wynika z braku elastyczności nauczyciela, lecz z organizacji pracy szkoły.

Co można zrobić w praktyce?

Najpierw warto zebrać dokumenty i ustalić fakty. Przydatne będą: plan pracy biblioteki, arkusz organizacji lub tygodniowy plan zajęć, wykaz zastępstw, informacje o zajęciu biblioteki przez inne lekcje, wiadomości od dyrekcji oraz własna ewidencja dni, w których nauczyciel musiał czekać na dostęp do biblioteki albo zostawać dłużej.

Następnie można wystąpić do dyrektora z krótkim pismem o wyjaśnienie:

• czy godziny opieki nad uczniami są traktowane jako doraźne zastępstwa,
• jak zostaną rozliczone godziny przypadające ponad obowiązkowy wymiar zajęć,
• w jakich godzinach biblioteka ma być faktycznie dostępna dla uczniów,
• czy oczekiwanie na zwolnienie biblioteki jest czasem pozostawania do dyspozycji pracodawcy,
• czy plan pracy nauczyciela bibliotekarza ma zostać zmieniony.

Jeżeli rozmowa z dyrektorem nie przynosi skutku, możliwe jest zwrócenie się do organu prowadzącego szkołę, związków zawodowych, społecznego inspektora pracy, a w sprawach dotyczących organizacji pracy szkoły także do kuratorium oświaty. Wybór ścieżki zależy od tego, czy problem dotyczy przede wszystkim wynagrodzenia, czasu pracy, bezpieczeństwa uczniów czy organizacji biblioteki.

FAQ

Czy nauczyciel bibliotekarz może odmówić doraźnego zastępstwa?

Nie każda odmowa będzie uzasadniona. Jeżeli chodzi o nagłą sytuację i bezpieczeństwo uczniów, nauczyciel powinien liczyć się z poleceniem dyrektora. Jeżeli jednak zastępstwa są regularne i uniemożliwiają pracę biblioteki, warto żądać pisemnego wyjaśnienia oraz rozliczenia godzin.

Czy opieka nad klasą bez prowadzenia lekcji też może być zastępstwem?

Tak. Doraźne zastępstwo może obejmować zajęcia dydaktyczne, wychowawcze albo opiekuńcze. Nie jest konieczne, aby nauczyciel realizował pełną lekcję z przedmiotu nieobecnego nauczyciela.

Czy czekanie na zwolnienie biblioteki wydłuża czas pracy?

Jeżeli nauczyciel stawił się do pracy zgodnie z planem i pozostaje do dyspozycji szkoły, nie powinno się traktować tego czasu jako prywatnej przerwy. Problemem jest zwłaszcza sytuacja, gdy szkoła każe później odrabiać ten czas bez formalnej zmiany planu lub rozliczenia.

Czy biblioteka może być używana jako sala lekcyjna?

Może się to zdarzyć wyjątkowo z przyczyn organizacyjnych, ale nie powinno trwale pozbawiać biblioteki jej funkcji. Jeżeli jest to stała praktyka, nauczyciel bibliotekarz powinien wystąpić o uporządkowanie planu pracy i zasad korzystania z pomieszczenia.

Jak udowodnić, że zastępstwa są nadużywane?

Najlepiej prowadzić własne zestawienie dat, godzin, klas, nazwisk nieobecnych nauczycieli oraz skutków dla pracy biblioteki. Warto zachować wiadomości od dyrekcji, plan pracy biblioteki i wykaz zastępstw.

Podsumowanie

Nauczyciel bibliotekarz może być doraźnie skierowany do opieki nad uczniami, ale nie powinno to stale zastępować jego pracy w bibliotece. Jeżeli szkoła wymaga obecności poza ustalonym planem, przesuwa godziny pracy albo nakazuje wykonywanie zadań po czasie, trzeba sprawdzić, czy nie powstały płatne godziny doraźnego zastępstwa albo inna forma dodatkowej pracy.

W przypadku powtarzających się problemów najbezpieczniej działać pisemnie: poprosić o wyjaśnienie planu pracy, kwalifikacji godzin i zasad wynagradzania. Pozwala to odróżnić jednorazową potrzebę organizacyjną od praktyki naruszającej prawa nauczyciela.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19 ze zm.