Ochrona przed zwolnieniem pracownicy karmiącej piersią

Czy karmienie piersią chroni przed zwolnieniem?

Pracownica, która po powrocie do pracy karmi dziecko piersią, nie korzysta tylko z tego powodu z ogólnego zakazu wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę. Kodeks pracy nie przewiduje przepisu, który wprost zakazywałby zwolnienia każdej pracownicy karmiącej piersią.

Nie oznacza to jednak, że pracodawca może zwolnić taką pracownicę dowolnie. Jeżeli umowa jest zawarta na czas określony albo na czas nieokreślony, wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę powinno wskazywać konkretną i rzeczywistą przyczynę. Nie może nią być samo korzystanie z uprawnień pracowniczych, np. z przerw na karmienie albo z ochrony przewidzianej dla prac rodzicielskich.

Trzeba odróżnić karmienie piersią od innych sytuacji objętych szczególną ochroną. Pracownica w ciąży oraz pracownik korzystający z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego korzystają z ochrony na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Po zakończeniu tych urlopów pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a gdy nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym lub innym odpowiadającym kwalifikacjom, na warunkach nie mniej korzystnych.

Przerwy na karmienie piersią

Podstawowym uprawnieniem pracownicy karmiącej dziecko piersią są przerwy w pracy. Zgodnie z art. 187 Kodeksu pracy pracownica karmiąca jedno dziecko ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw po 45 minut każda.

Przerwy mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie, co w praktyce często oznacza późniejsze rozpoczęcie pracy albo wcześniejsze wyjście z pracy. Pracodawca powinien uwzględnić sposób korzystania z przerw w organizacji czasu pracy, ale nie może traktować ich jako nieobecności niepłatnej.

• jeżeli dobowy czas pracy przekracza 6 godzin - przysługują dwie przerwy,
• jeżeli dobowy czas pracy wynosi więcej niż 4 godziny, ale nie przekracza 6 godzin - przysługuje jedna przerwa,
• jeżeli pracownica pracuje krócej niż 4 godziny dziennie - przerwa na karmienie nie przysługuje.

Kodeks pracy nie określa maksymalnego wieku dziecka, do którego można korzystać z przerw na karmienie. W praktyce pracownica powinna złożyć pracodawcy wniosek i wskazać, że nadal karmi dziecko piersią. Jeżeli powstaje spór co do zasadności korzystania z przerw, znaczenie mogą mieć dokumenty potwierdzające okoliczności sprawy.

Prace wzbronione i obowiązki pracodawcy

Odrębna ochrona pracownicy karmiącej piersią dotyczy rodzaju wykonywanej pracy. Art. 176 Kodeksu pracy stanowi, że kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia, jeżeli mogłyby one niekorzystnie wpływać na ich zdrowie, przebieg ciąży albo karmienie dziecka piersią.

Aktualny wykaz takich prac znajduje się w rozporządzeniu Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. Nie należy już posługiwać się dawnym rozporządzeniem z 10 września 1996 r., ponieważ zostało ono zastąpione nowymi przepisami.

Jeżeli pracownica karmiąca piersią wykonuje pracę wskazaną w przepisach jako wzbronioną bez względu na stopień narażenia, pracodawca ma obowiązek przenieść ją do innej pracy. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zwolnić ją na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.

Jeżeli natomiast chodzi o pozostałe prace wymienione w wykazie, pracodawca powinien dostosować warunki pracy albo ograniczyć czas pracy tak, aby wyeliminować zagrożenie. Dopiero gdy jest to niemożliwe lub niecelowe, powinien przenieść pracownicę do innej pracy, a w braku takiej możliwości - zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy.

Pracownica nie powinna ponosić negatywnych skutków finansowych takiej zmiany. Jeżeli zmiana warunków pracy, skrócenie czasu pracy albo przeniesienie powoduje obniżenie wynagrodzenia, przysługuje jej dodatek wyrównawczy. Jeżeli pracownica zostaje zwolniona z obowiązku świadczenia pracy, zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia.

Inne uprawnienia rodzica małego dziecka

Karmienie piersią nie jest jedyną okolicznością, która wpływa na sytuację pracownicy po urodzeniu dziecka. Pracownik wychowujący dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia nie może być bez swojej zgody zatrudniany w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy ani delegowany poza stałe miejsce pracy.

Pracownik wychowujący przynajmniej jedno dziecko do 14 lat ma także prawo do zwolnienia od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni w roku kalendarzowym, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. O sposobie wykorzystania tego zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku składanym w danym roku.

Jeżeli pracownica jest uprawniona do urlopu wychowawczego, może zamiast korzystania z tego urlopu złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu. Pracodawca co do zasady nie może wtedy wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę, jednak ochrona trwa nie dłużej niż łącznie 12 miesięcy, a gdy wniosek złożono wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem obniżonego wymiaru czasu pracy, zakaz zaczyna obowiązywać 21 dni przed tym terminem. Wyjątkiem jest m.in. upadłość lub likwidacja pracodawcy oraz rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Wypowiedzenie umowy karmiącej pracownicy - co sprawdzić?

Jeżeli pracownica karmiąca piersią otrzyma wypowiedzenie, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, z jakiego tytułu mogłaby korzystać z ochrony. Inne znaczenie ma sama przerwa na karmienie, a inne ciąża, trwający urlop rodzicielski, urlop wychowawczy, obniżenie wymiaru czasu pracy albo prace wzbronione ze względu na karmienie piersią.

Należy też sprawdzić rodzaj umowy, treść wypowiedzenia, przyczynę wskazaną przez pracodawcę, ewentualną konsultację związkową oraz to, czy przyczyna wypowiedzenia nie jest pozorna. W praktyce szczególne znaczenie mają sprawy, w których pracodawca powołuje się na reorganizację, likwidację stanowiska albo utratę zaufania krótko po powrocie pracownicy do pracy.

Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w terminie 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Taki sam 21-dniowy termin dotyczy żądania przywrócenia do pracy lub odszkodowania po rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia.

FAQ

Czy pracownica karmiąca piersią może zostać zwolniona?

Tak, samo karmienie piersią nie daje automatycznej ochrony przed wypowiedzeniem. Zwolnienie może być jednak niezgodne z prawem, jeżeli narusza inne przepisy, np. dotyczące urlopów rodzicielskich, obniżenia wymiaru czasu pracy, prac wzbronionych albo zasad wypowiadania umów.

Czy pracodawca musi zgodzić się na przerwy na karmienie?

Jeżeli pracownica spełnia warunki z art. 187 Kodeksu pracy, pracodawca powinien umożliwić korzystanie z przerw. Przerwy są wliczane do czasu pracy, a na wniosek pracownicy mogą być udzielane łącznie.

Czy przerwy na karmienie są płatne?

Tak. Przerwy na karmienie są wliczane do czasu pracy, dlatego pracownica zachowuje za nie prawo do wynagrodzenia tak jak za czas pracy.

Czy trzeba przedstawić zaświadczenie lekarskie o karmieniu?

Kodeks pracy nie wprowadza szczególnego wzoru zaświadczenia ani obowiązku okresowego potwierdzania karmienia. W praktyce podstawą jest wniosek pracownicy. Jeżeli powstaje spór, dokumentacja medyczna lub inne dowody mogą mieć znaczenie przy ocenie, czy uprawnienie było wykonywane zasadnie.

Czy pracownica karmiąca może pracować w nocy albo w nadgodzinach?

Samo karmienie piersią nie wprowadza ogólnego zakazu pracy w nocy lub w godzinach nadliczbowych. Jeżeli jednak pracownica wychowuje dziecko do ukończenia przez nie 8 lat, pracodawca nie może bez jej zgody zatrudniać jej w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, delegować poza stałe miejsce pracy ani stosować wobec niej przerywanego systemu czasu pracy.

Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia?

Trzeba szybko przeanalizować pismo pracodawcy, rodzaj umowy, przyczynę wypowiedzenia oraz to, czy pracownica korzystała z dodatkowej ochrony. Termin na odwołanie do sądu pracy wynosi co do zasady 21 dni od doręczenia wypowiedzenia.

Podsumowanie

Pracownica karmiąca piersią nie jest objęta automatycznym zakazem zwolnienia tylko z powodu karmienia dziecka. Ma jednak ważne uprawnienia związane z czasem pracy, bezpieczeństwem i higieną pracy oraz ochroną wynagrodzenia. Pracodawca musi umożliwić korzystanie z przerw na karmienie i właściwie zareagować, jeżeli wykonywana praca znajduje się w wykazie prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet karmiących.

W razie wypowiedzenia kluczowe jest ustalenie, czy pracownica korzystała również z innej ochrony, np. związanej z urlopem rodzicielskim, urlopem wychowawczym albo obniżeniem wymiaru czasu pracy. Jeżeli wypowiedzenie jest pozorne, odwetowe lub narusza przepisy, pracownica może dochodzić swoich praw przed sądem pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277 - tekst aktu.
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią, Dz.U. 2017 poz. 796 - tekst aktu.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.