Odmowa stanowiska po szkole oficerskiej

Czy absolwent szkoły oficerskiej może odmówić stanowiska?

Obecnie podstawowym aktem regulującym te kwestie jest ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Zastąpiła ona wcześniejszą ustawę o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dlatego odwoływanie się wyłącznie do dawnych przepisów nie jest już wystarczające.

W przypadku żołnierza służby kandydackiej kończącego studia wojskowe trzeba odróżnić dwie sytuacje: rozmowę kadrową przed wyznaczeniem na stanowisko oraz formalne wyznaczenie na stanowisko służbowe. Rozmowa z przedstawicielem kadr ma znaczenie organizacyjne i informacyjne. Można w jej trakcie przedstawić swoje preferencje, argumenty rodzinne, zdrowotne, kwalifikacje, znajomość języków, ukończone kursy albo wskazać jednostkę, w której istnieje zapotrzebowanie. Nie oznacza to jednak, że żołnierz ma prawo swobodnie wybrać pierwszy etat oficerski.

Wyznaczenie na stanowisko służbowe w Siłach Zbrojnych ma charakter władczy. Organ kadrowy bierze pod uwagę potrzeby Sił Zbrojnych, kwalifikacje żołnierza, przebieg kształcenia, stopień wojskowy, korpus osobowy, specjalność wojskową oraz dostępność stanowisk. W praktyce potrzeby Sił Zbrojnych mają znaczenie pierwszoplanowe.

Dlatego odpowiedź na pytanie jest następująca: co do zasady nie przysługuje Panu prawo odmowy konkretnego pierwszego stanowiska na zasadzie "nie przyjmuję i szukam innego". Możliwe jest natomiast przedstawienie wniosku, uzasadnienia i alternatywnej propozycji przed wydaniem rozkazu personalnego albo decyzji.

Znaczenie rozmowy kadrowej

Rozmowa z przedstawicielem Departamentu Kadr lub innym organem kadrowym nie powinna być traktowana jako zwykła oferta pracy, którą można przyjąć albo odrzucić bez konsekwencji. Jest to element procedury kadrowej w służbie wojskowej.

Warto jednak dobrze się do niej przygotować. Jeżeli żołnierz chce służyć w określonej jednostce albo na stanowisku zgodnym z wykształceniem, powinien przedstawić konkretne argumenty, a nie wyłącznie ogólną preferencję miejsca służby. Pomocne mogą być w szczególności:

• wskazanie posiadanej specjalności wojskowej i kwalifikacji przydatnych na danym stanowisku,
• informacja o kursach, uprawnieniach, znajomości języków obcych lub doświadczeniu praktycznym,
• wskazanie jednostki, w której istnieje potrzeba obsadzenia stanowiska odpowiadającego kwalifikacjom,
• pisemne poparcie lub zapotrzebowanie ze strony dowódcy jednostki, o ile rzeczywiście zostało uzyskane,
• uzasadnienie ważnych okoliczności osobistych, jeżeli mogą mieć znaczenie przy doborze miejsca pełnienia służby.

Najbezpieczniej zgłaszać takie argumenty pisemnie albo przynajmniej poprosić o odnotowanie ich w dokumentacji rozmowy. Ułatwia to później wykazanie, że żołnierz nie uchylał się od służby, lecz proponował inne rozwiązanie kadrowe.

Zobacz również: czas służby żołnierza zawodowego

Czy można samodzielnie znaleźć etat oficerski?

Można próbować znaleźć jednostkę zainteresowaną przyjęciem żołnierza na stanowisko oficera młodszego, ale nie jest to uprawnienie w tym sensie, że organ kadrowy musi odczekać i zaakceptować wskazany przez żołnierza etat. Samodzielne poszukiwanie stanowiska ma charakter praktyczny, a nie gwarancyjny.

Jeżeli żołnierz uzyska informację, że konkretna jednostka ma wolne stanowisko odpowiadające jego specjalności i stopniowi wojskowemu, warto niezwłocznie przekazać tę informację organowi kadrowemu. Dobrze, aby propozycja była możliwie konkretna: nazwa jednostki, rodzaj stanowiska, wymagania etatowe i osoba kontaktowa po stronie jednostki.

Nie należy jednak zakładać, że do czasu znalezienia "lepszego" etatu można odmówić objęcia stanowiska wskazanego przez przełożonych. W służbie wojskowej pierwszeństwo ma ciągłość obsady stanowisk i potrzeby Sił Zbrojnych.

Skutki odmowy objęcia stanowiska

Skutki odmowy zależą od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa i jaki dokument został żołnierzowi przedstawiony. Inaczej ocenia się rozmowę kadrową, a inaczej odmowę wykonania rozkazu personalnego albo niepodjęcie zawodowej służby wojskowej po zakończeniu kształcenia.

Najczęściej w grę mogą wchodzić następujące konsekwencje:

• negatywna ocena postawy żołnierza w toku dalszych czynności kadrowych,
• wydanie rozkazu personalnego mimo braku akceptacji proponowanego miejsca służby,
• odmowa uwzględnienia wniosku o inne stanowisko, jeżeli nie odpowiada potrzebom Sił Zbrojnych,
• odpowiedzialność służbowa lub dyscyplinarna, jeżeli zachowanie zostanie zakwalifikowane jako niewykonanie obowiązku,
• ryzyko zwrotu kosztów kształcenia, jeżeli dojdzie do niepodjęcia albo przerwania służby z przyczyn obciążających żołnierza.

Szczególnie istotny jest ostatni punkt. Kształcenie w uczelni wojskowej w ramach służby kandydackiej jest związane z obowiązkami wobec Sił Zbrojnych. Jeżeli żołnierz nie podejmie zawodowej służby wojskowej albo doprowadzi do zwolnienia ze służby z przyczyn leżących po jego stronie, organ może badać podstawy do rozliczenia kosztów. Zakres takiego obowiązku zależy od aktualnych przepisów, dokumentów podpisanych przy przyjęciu do służby kandydackiej i konkretnej podstawy zwolnienia.

Odwołanie od rozkazu lub decyzji

Jeżeli zostanie wydany rozkaz personalny albo decyzja dotycząca wyznaczenia na stanowisko, trzeba przede wszystkim sprawdzić pouczenie. To ono wskazuje, czy i w jakim trybie można wnieść odwołanie, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo inny środek zaskarżenia.

Podstawą skutecznego kwestionowania nie powinno być samo niezadowolenie z miejsca służby. Znaczenie mogą mieć natomiast konkretne zarzuty, na przykład:

• wyznaczenie na stanowisko nieodpowiadające stopniowi, kwalifikacjom albo wymaganiom etatowym,
• pominięcie istotnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy,
• naruszenie procedury doręczenia albo brak wymaganego pouczenia,
• sprzeczność rozstrzygnięcia z dokumentacją kadrową, specjalnością lub decyzjami wydanymi wcześniej,
• nieuwzględnienie okoliczności, które organ miał obowiązek ocenić.

Wniesienie środka zaskarżenia nie powinno być utożsamiane z odmową służby. Jednocześnie samo złożenie odwołania nie zawsze wstrzymuje wykonanie rozkazu lub decyzji. Z tego względu przed podjęciem działań warto ustalić, czy rozstrzygnięcie jest wykonalne i jakie obowiązki bieżące nadal obciążają żołnierza.

Wyznaczenie na niższe stanowisko a pierwsze stanowisko oficerskie

W dawnych przepisach dużo miejsca poświęcano sytuacji wyznaczania żołnierza zawodowego na niższe stanowisko służbowe. Tego rodzaju regulacje nie powinny być jednak automatycznie przenoszone na absolwenta szkoły oficerskiej, który dopiero ma objąć pierwsze stanowisko jako oficer młodszy.

Przy pierwszym stanowisku po służbie kandydackiej problem nie polega zwykle na "obniżeniu stanowiska", lecz na doborze pierwszego miejsca służby i stanowiska etatowego. Dlatego argument, że żołnierz może odmówić, bo nie zgadza się na "niższe stanowisko", najczęściej nie będzie trafny, jeśli wcześniej nie zajmował stanowiska zawodowego wyższego od proponowanego.

FAQ

Czy mogę powiedzieć na rozmowie kadrowej, że nie chcę danego stanowiska?

Możesz wyrazić zastrzeżenia i przedstawić argumenty za innym stanowiskiem, ale nie należy traktować tego jako skutecznej formalnej odmowy. Bezpieczniej mówić o preferencjach i alternatywnej propozycji, a nie o odmowie służby.

Czy wojsko musi dać mi czas na samodzielne znalezienie etatu?

Co do zasady nie. Możesz poszukiwać jednostki zainteresowanej Twoimi kwalifikacjami, ale organ kadrowy nie ma obowiązku wstrzymywać wyznaczenia na stanowisko do czasu znalezienia przez Ciebie innego etatu.

Czy mogę odwołać się od wyznaczenia na stanowisko?

Jeżeli otrzymasz rozkaz personalny albo decyzję z pouczeniem, należy działać zgodnie z tym pouczeniem. Skuteczne zarzuty powinny dotyczyć naruszenia przepisów lub procedury, a nie wyłącznie tego, że stanowisko jest niekorzystne życiowo.

Czy odmowa może oznaczać zwrot kosztów studiów wojskowych?

Takie ryzyko istnieje, zwłaszcza gdy odmowa prowadzi do niepodjęcia zawodowej służby wojskowej albo zwolnienia z przyczyn obciążających żołnierza. Ocenia się wtedy przepisy, dokumenty podpisane przy przyjęciu do służby kandydackiej i podstawę zakończenia służby.

Czy preferencje rodzinne lub miejsce zamieszkania mają znaczenie?

Mogą zostać przedstawione, ale zwykle nie przesądzają sprawy. Największą wagę mają potrzeby Sił Zbrojnych, kwalifikacje żołnierza i zgodność stanowiska z wymaganiami kadrowymi.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, Dz.U. 2022 poz. 655 z późn. zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.