Zatrudnienie nauczyciela bez przygotowania pedagogicznego

Czy nadal odbywa się staż na nauczyciela kontraktowego?

Opisany w pytaniu "staż na nauczyciela kontraktowego" odpowiada dawnemu modelowi awansu zawodowego. Obecnie osoba rozpoczynająca pracę w szkole co do zasady nie realizuje już stażu na stopień nauczyciela kontraktowego, ponieważ ten etap został zastąpiony innym modelem awansu. W praktyce mówi się o nauczycielu początkującym oraz o przygotowaniu do zawodu nauczyciela, które poprzedza ubieganie się o kolejny stopień awansu.

Nie oznacza to jednak, że wymiar zatrudnienia i rodzaj umowy są obojętne. Nadal trzeba ustalić, czy praca jest wykonywana na stanowisku nauczyciela, czy nauczyciel posiada wymagane kwalifikacje albo może je uzupełnić oraz czy łączny wymiar zajęć pozwala objąć go procedurami awansowymi.

Podstawowe zasady zatrudniania nauczycieli wynikają z art. 10 Karty Nauczyciela. W odniesieniu do osoby rozpoczynającej pracę w szkole trzeba więc odróżnić dwie sytuacje: zatrudnienie jako nauczyciel na podstawie Karty Nauczyciela oraz zatrudnienie osoby niebędącej nauczycielem na innych zasadach.

Umowa z dyrektorem szkoły przy wymiarze 4/18

Jeżeli ma Pani prowadzić zajęcia jako nauczyciel chemii w szkole publicznej, właściwą formą zatrudnienia powinna być co do zasady umowa o pracę zawarta na podstawie Karty Nauczyciela. Sam wymiar 4/18 nie przekreśla zatrudnienia nauczycielskiego, ale ma znaczenie dla tego, czy dana szkoła samodzielnie będzie miejscem realizacji czynności związanych z awansem.

Przy wymiarze 4/18 w jednej szkole nie osiąga Pani połowy obowiązkowego wymiaru zajęć dla stanowiska nauczyciela, jeżeli pensum wynosi 18 godzin. Jeżeli jednak równolegle dojdzie do zatrudnienia w drugiej szkole, na przykład na 8/18, łączny wymiar wyniesie 12/18. Taki łączny wymiar może mieć znaczenie dla objęcia Pani procedurami przygotowania do zawodu nauczyciela, o ile oba stosunki pracy są nauczycielskimi stosunkami pracy i spełnione są pozostałe warunki.

W praktyce warto zadbać, aby w umowie i dokumentach kadrowych jasno wynikało, że jest Pani zatrudniona na stanowisku nauczyciela, w określonym wymiarze zajęć, z zastosowaniem Karty Nauczyciela. Nie wystarczy sama liczba godzin, jeżeli podstawa zatrudnienia nie daje statusu nauczyciela w rozumieniu przepisów oświatowych.

Zobacz również: podjęcie innej pracy w trakcie stażu z urzędu pracy

Praca w kilku szkołach a wymagany wymiar zatrudnienia

Karta Nauczyciela przewiduje szczególne rozwiązanie dla nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach. Jeżeli w żadnej z nich nie jest zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, ale łącznie osiąga co najmniej 1/2 tego wymiaru, organ sprawujący nadzór pedagogiczny może wyznaczyć dyrektora szkoły właściwego do wykonywania czynności związanych z przygotowaniem do zawodu nauczyciela.

W takim układzie nie wystarczy ustne uzgodnienie między szkołami. Trzeba mieć dokumenty potwierdzające wymiar zatrudnienia w każdej placówce, a następnie ustalić, który dyrektor będzie wykonywał czynności organizacyjne, takie jak wyznaczenie opiekuna, prowadzenie wymaganej dokumentacji oraz udział w procedurze oceny pracy i awansu.

Jeżeli druga szkoła ostatecznie nie zawrze z Panią umowy albo wymiar zatrudnienia będzie niższy niż zakładany, sytuacja może się zmienić. Wtedy sama umowa na 4/18 może nie wystarczyć do objęcia Pani procedurą przygotowania do zawodu w sposób właściwy dla nauczyciela osiągającego wymagany łączny wymiar.

Brak przygotowania pedagogicznego a zatrudnienie nauczyciela

Posiadanie wykształcenia kierunkowego, na przykład tytułu magistra inżyniera chemii, nie zawsze oznacza pełne kwalifikacje nauczycielskie. Dla stanowiska nauczyciela wymagane jest również przygotowanie pedagogiczne, chyba że przepisy szczególne albo decyzje właściwych organów pozwalają w konkretnym przypadku na czasowe zatrudnienie osoby uzupełniającej ten brak.

Karta Nauczyciela dopuszcza w szczególnych przypadkach zatrudnienie osoby, która ma wymagany poziom wykształcenia, ale nie ma jeszcze przygotowania pedagogicznego, jeżeli zobowiąże się je uzyskać w przewidzianym czasie. Taka sytuacja powinna być traktowana jako wyjątek uzasadniony potrzebami szkoły, a nie jako dowolna alternatywa dla pełnych kwalifikacji.

Jeżeli przygotowanie pedagogiczne jest uzupełniane na studiach podyplomowych, warto przedłożyć dyrektorowi dokument z uczelni potwierdzający trwanie studiów, program i przewidywany termin ukończenia. Dyrektor powinien ocenić, czy na tej podstawie może zatrudnić Panią jako nauczyciela i czy brak przygotowania pedagogicznego nie blokuje w danym przypadku czynności awansowych.

Czy można zawrzeć umowę-zlecenie?

Umowa-zlecenie nie jest właściwym sposobem zatrudnienia nauczyciela do stałego prowadzenia zajęć szkolnych w ramach organizacji pracy szkoły, gdy praca ma cechy podporządkowanego stosunku pracy. Jeżeli zajęcia odbywają się według planu lekcji, pod nadzorem dyrektora, w miejscu i czasie wyznaczonym przez szkołę, a praca ma charakter osobisty i ciągły, powinna być oceniana przede wszystkim przez pryzmat stosunku pracy.

Co najważniejsze, umowa-zlecenie nie daje statusu nauczyciela zatrudnionego na podstawie Karty Nauczyciela. Nie będzie więc bezpieczną podstawą do wykazywania wymiaru zatrudnienia potrzebnego do przygotowania do zawodu nauczyciela albo awansu zawodowego.

Jeżeli dyrektor proponuje umowę-zlecenie tylko dlatego, że wymiar jest niewielki, warto poprosić o wskazanie podstawy prawnej i konsekwencji takiego rozwiązania. Niski wymiar godzin sam w sobie nie przesądza, że trzeba zawierać umowę cywilnoprawną.

Zatrudnienie na podstawie Kodeksu pracy zamiast Karty Nauczyciela

W szkołach publicznych mogą wystąpić sytuacje, w których osoba niebędąca nauczycielem zostaje zatrudniona do prowadzenia określonych zajęć na zasadach przewidzianych w prawie oświatowym i Kodeksie pracy. Dotyczy to jednak odrębnego trybu i nie jest to klasyczne zatrudnienie nauczyciela na podstawie Karty Nauczyciela.

Takie zatrudnienie może być przydatne organizacyjnie dla szkoły, gdy brakuje osoby z pełnymi kwalifikacjami, ale dla Pani celu jest mniej korzystne. Jeżeli nie zostanie Pani zatrudniona jako nauczyciel w rozumieniu Karty Nauczyciela, to ten okres pracy może nie zostać potraktowany jako właściwa podstawa przygotowania do zawodu nauczyciela i dalszego awansu.

Dlatego w przedstawionej sytuacji najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zawarcie z każdą szkołą umowy o pracę na stanowisku nauczyciela, z określeniem wymiaru zajęć, podstawy zatrudnienia oraz informacji o uzupełnianiu przygotowania pedagogicznego. Dopiero wtedy można realnie rozważać sumowanie wymiaru z kilku szkół.

Co ustalić z dyrektorem przed podpisaniem umowy?

Przed podpisaniem umowy warto uzyskać od dyrektora jasne stanowisko w kilku sprawach. Po pierwsze, czy szkoła zatrudnia Panią jako nauczyciela na podstawie Karty Nauczyciela, czy jako osobę niebędącą nauczycielem. Po drugie, czy brak ukończonego przygotowania pedagogicznego zostanie potraktowany jako możliwy do uzupełnienia w trakcie zatrudnienia. Po trzecie, czy szkoła będzie współpracować przy ustaleniu łącznego wymiaru zatrudnienia z drugą placówką.

Warto też zadbać o dokumenty z obu szkół. Przy pracy w wymiarze 4/18 i 8/18 istotne będą umowy, zakres obowiązków, informacja o stanowisku, pensum oraz potwierdzenie, że są to zajęcia nauczycielskie. Jeżeli organ nadzoru pedagogicznego ma wyznaczyć dyrektora właściwego do czynności związanych z przygotowaniem do zawodu, dokumenty te mogą mieć praktyczne znaczenie.

FAQ

Czy obecnie można rozpocząć staż na nauczyciela kontraktowego?

Co do zasady nie w dawnym znaczeniu. Model awansu został zmieniony, a osoby rozpoczynające pracę funkcjonują jako nauczyciele początkujący i realizują przygotowanie do zawodu nauczyciela, jeżeli spełniają warunki przewidziane w przepisach.

Czy 4/18 etatu wystarczy do awansu?

Samo 4/18 zwykle nie daje połowy obowiązkowego wymiaru zajęć przy pensum 18 godzin. Jeżeli jednak nauczyciel pracuje w kilku szkołach i łącznie osiąga co najmniej 1/2 wymiaru, można rozważać zastosowanie zasad dotyczących zatrudnienia w kilku placówkach.

Czy godziny z kilku szkół można sumować?

Tak, ale znaczenie ma to, czy w każdej szkole jest to zatrudnienie nauczycielskie oraz czy łącznie osiągnięto wymagany wymiar. W takiej sytuacji właściwy organ może wyznaczyć dyrektora odpowiedzialnego za czynności związane z przygotowaniem do zawodu.

Czy brak przygotowania pedagogicznego wyklucza zatrudnienie?

Nie zawsze. W szczególnych przypadkach możliwe jest zatrudnienie osoby z odpowiednim wykształceniem kierunkowym, która zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego. Decyzja zależy jednak od konkretnych potrzeb szkoły i spełnienia warunków ustawowych.

Czy umowa-zlecenie liczy się do przygotowania do zawodu nauczyciela?

Co do zasady nie. Umowa-zlecenie nie jest nauczycielskim stosunkiem pracy na podstawie Karty Nauczyciela, dlatego nie powinna być traktowana jako bezpieczna podstawa do wykazywania wymiaru zatrudnienia potrzebnego w procedurze awansowej.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest nie to, jak nazwać umowę z dyrektorem, lecz czy będzie to rzeczywiste zatrudnienie nauczycielskie na podstawie Karty Nauczyciela. Przy 4/18 w jednej szkole i 8/18 w drugiej można rozważać łączny wymiar 12/18, ale tylko wtedy, gdy oba zatrudnienia mają właściwy charakter i są prawidłowo udokumentowane.

Jeżeli celem jest przygotowanie do zawodu nauczyciela i dalszy awans, umowa-zlecenie albo zatrudnienie jako osoba niebędąca nauczycielem na podstawie Kodeksu pracy mogą okazać się niewystarczające. Przed podpisaniem dokumentów warto więc ustalić z dyrektorami obu szkół podstawę zatrudnienia, wymiar zajęć, sposób uzupełnienia przygotowania pedagogicznego oraz organ lub dyrektora właściwego do czynności awansowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59