Rolnik pracujący za granicą a KRUS

Kiedy rolnik podlega ubezpieczeniu w KRUS?

Zgodnie z ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy podlega m.in. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu oraz nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty ani określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Podstawowa zasada jest więc prosta: samo posiadanie gospodarstwa w Polsce nie wystarcza, jeżeli rolnik z innego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu. Praca za granicą może być właśnie takim tytułem, zwłaszcza gdy jest to stałe zatrudnienie u zagranicznego pracodawcy albo działalność wykonywana poza rolnictwem.

W praktyce KRUS bada nie tylko to, czy gospodarstwo formalnie istnieje, lecz także czy dana osoba nadal spełnia warunki do pozostawania w ubezpieczeniu rolniczym. Istotne są m.in. rodzaj pracy za granicą, państwo jej wykonywania, podstawa prawna zatrudnienia, czas trwania pracy oraz to, czy rolnik faktycznie prowadzi działalność rolniczą w Polsce.

Praca rolnika za granicą a wyłączenie z KRUS

Jeżeli rolnik od kilku lat stale pracuje za granicą i z tego tytułu podlega tam ubezpieczeniom społecznym, powinien niezwłocznie wyjaśnić swoją sytuację w KRUS. W przypadku państw UE, EOG, Szwajcarii oraz niektórych sytuacji objętych umowami międzynarodowymi stosuje się zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ich celem jest uniknięcie jednoczesnego pełnego podlegania ubezpieczeniom społecznym w dwóch państwach z tego samego tytułu.

Najczęściej osoba zatrudniona za granicą podlega ustawodawstwu państwa, w którym wykonuje pracę. Jeżeli więc polski rolnik stale pracuje u zagranicznego pracodawcy, a praca nie ma charakteru krótkotrwałego oddelegowania ani nie mieści się w szczególnych regułach dotyczących wykonywania działalności w kilku państwach, KRUS może wydać decyzję o ustaniu ubezpieczenia rolniczego za odpowiedni okres.

Nie oznacza to jednak, że należy po prostu przestać płacić składki bez kontaktu z KRUS. Najbezpieczniej jest złożyć pisemne zgłoszenie, opisać datę rozpoczęcia pracy, państwo zatrudnienia, rodzaj umowy oraz dołączyć dostępne dokumenty, np. umowę o pracę, potwierdzenie ubezpieczenia za granicą, odcinki wypłat albo dokumenty z zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej.

Obowiązek zgłoszenia zmiany sytuacji do KRUS

Osoba ubezpieczona w KRUS ma obowiązek informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu. Dotyczy to także podjęcia pracy za granicą, rozpoczęcia działalności gospodarczej poza Polską, uzyskania prawa do świadczeń albo objęcia innym systemem ubezpieczenia społecznego.

W praktyce zgłoszenie powinno nastąpić zasadniczo w terminie 14 dni od powstania okoliczności wpływającej na ubezpieczenie. Jeżeli termin ten dawno upłynął, nadal warto złożyć zgłoszenie i uporządkować sprawę. Zwłoka może skomplikować rozliczenia, ale samo dalsze milczenie zwykle zwiększa ryzyko niekorzystnych konsekwencji.

W zgłoszeniu warto wskazać, że gospodarstwo nadal istnieje i kto faktycznie zajmuje się jego prowadzeniem w Polsce. Jeżeli gospodarstwo jest prowadzone przez rodzinę, dzierżawcę albo osobę działającą w imieniu właściciela, nie przesądza to automatycznie o pozostawaniu właściciela w KRUS. Kluczowe jest to, czy właściciel sam spełnia warunki ubezpieczenia rolniczego i czy nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu.

Czy KRUS zwróci składki opłacane bez podstawy?

Jeżeli KRUS stwierdzi, że rolnik nie podlegał ubezpieczeniu rolniczemu przez określony czas, składki opłacone za ten okres mogą zostać rozliczone jako nienależne. W praktyce może to oznaczać zwrot nadpłaty albo zaliczenie jej na inne należności, zależnie od stanu konta i decyzji organu.

Trzeba jednak odróżnić zwrot składek od prawa do świadczeń. Jeżeli w okresie, w którym rolnik nie powinien podlegać KRUS, korzystał ze świadczeń z ubezpieczenia rolniczego, KRUS może badać, czy były one należne. W określonych sytuacjach może powstać obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których ubezpieczony nie poinformował o okolicznościach wyłączających z KRUS.

Dlatego w sprawach wieloletnich nie warto ograniczać się do krótkiej informacji telefonicznej. Lepszym rozwiązaniem jest pisemne wystąpienie do KRUS z opisem sytuacji i wnioskiem o ustalenie okresów podlegania ubezpieczeniu oraz rozliczenie składek.

Formularz A1, S1 i dawne E106

Formularz A1 potwierdza, ustawodawstwu którego państwa podlega dana osoba w zakresie zabezpieczenia społecznego. W przypadku rolników może mieć znaczenie m.in. wtedy, gdy działalność rolnicza jest prowadzona w Polsce, a jednocześnie określona aktywność jest wykonywana w innym państwie objętym koordynacją. Nie każda praca za granicą daje jednak podstawę do uzyskania A1 z KRUS.

Dodatkowe omówienie znajdziesz w materiale A1 dla pracownika w Portugalii.

KRUS może analizować sprawę m.in. w sytuacjach prowadzenia działalności rolniczej w Polsce i w innym państwie, łączenia działalności rolniczej z pozarolniczą aktywnością w więcej niż jednym państwie, czasowego wykonywania za granicą działalności związanej z profilem działalności rolniczej albo stosowania wyjątków przewidzianych w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

W odniesieniu do dostępu do świadczeń zdrowotnych znaczenie może mieć formularz S1, dawniej w praktyce kojarzony z formularzem E106. Dokument ten służy do rejestracji prawa do opieki zdrowotnej w państwie zamieszkania, gdy osoba jest ubezpieczona w innym państwie. Co do zasady nie wydaje go polski pracodawca, lecz właściwa instytucja państwa, którego ustawodawstwu dana osoba podlega.

Co powinien zrobić rolnik stale pracujący za granicą?

Najpierw należy ustalić, w jakim państwie i od kiedy wykonywana jest praca oraz czy z tego tytułu rolnik podlega tam ubezpieczeniom społecznym. Następnie trzeba zgromadzić dokumenty potwierdzające zatrudnienie i ubezpieczenie za granicą. Mogą to być umowy, zaświadczenia od pracodawcy, dokumenty z zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, potwierdzenia odprowadzania składek albo decyzje administracyjne.

Kolejnym krokiem jest zgłoszenie sprawy do jednostki KRUS właściwej dla miejsca położenia gospodarstwa. W piśmie warto wprost poprosić o ustalenie, czy i w jakich okresach rolnik podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, a także o rozliczenie składek. Jeżeli rolnik nadal figuruje jako ubezpieczony w KRUS, warto zweryfikować, czy ten status odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu.

Nie należy zakładać, że skoro gospodarstwo w Polsce "jakoś funkcjonuje", to ubezpieczenie w KRUS pozostaje bez zmian. Dla KRUS istotne jest osobiste spełnianie warunków ubezpieczenia przez rolnika, a nie tylko formalne posiadanie ziemi lub fakt, że ktoś inny zajmuje się gospodarstwem.

Podsumowanie

Rolnik stale pracujący za granicą powinien zgłosić tę okoliczność do KRUS i wyjaśnić, czy nadal może podlegać ubezpieczeniu rolniczemu. W wielu przypadkach stałe zatrudnienie poza Polską oznacza podleganie systemowi ubezpieczeń państwa pracy, a nie KRUS. Opłacanie składek w Polsce nie przesądza o prawie do ubezpieczenia, jeżeli ustawowe warunki nie są spełnione.

Najbezpieczniejsze działanie to złożenie pisemnego zgłoszenia, przedstawienie dokumentów z zagranicy i uzyskanie stanowiska KRUS. W razie potrzeby trzeba też ustalić kwestie formularza A1 albo S1 oraz rozliczyć składki i ewentualne świadczenia za poprzednie okresy.

FAQ

Czy rolnik pracujący stale za granicą może nadal być w KRUS?

Może, ale tylko w szczególnych sytuacjach. Jeżeli stała praca za granicą powoduje podleganie tamtejszemu systemowi ubezpieczeń społecznych, KRUS może ustalić ustanie ubezpieczenia rolniczego w Polsce.

Czy trzeba zgłosić do KRUS pracę za granicą?

Tak. Podjęcie pracy za granicą jest okolicznością mogącą wpływać na ubezpieczenie rolnicze. Zgłoszenie powinno nastąpić zasadniczo w terminie 14 dni, ale nawet po upływie tego terminu warto sprawę uporządkować.

Czy można po prostu przestać płacić składki KRUS?

Nie jest to dobre rozwiązanie. Najpierw należy zgłosić sprawę i uzyskać ustalenie KRUS co do okresów podlegania ubezpieczeniu. Samodzielne zaprzestanie płacenia składek może doprowadzić do zaległości albo niejasności w rozliczeniach.

Czy KRUS odda składki, jeżeli rolnik nie powinien być ubezpieczony?

Składki opłacone bez podstawy mogą zostać rozliczone, w tym zwrócone albo zaliczone na inne należności. Zależy to od decyzji KRUS, okresów ubezpieczenia i salda konta.

Czym różni się A1 od S1?

A1 potwierdza, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba. S1 dotyczy prawa do opieki zdrowotnej w państwie zamieszkania, gdy właściwe ubezpieczenie znajduje się w innym państwie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.