Zmniejszenie etatu przy umowie na czas nieokreślony

Czy pracodawca może zmniejszyć etat z pełnego na 3/4?

Tak, samo zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony nie wyklucza obniżenia wymiaru czasu pracy. Pracodawca nie może jednak jednostronnie i bez zachowania procedury zmienić pełnego etatu na 3/4 etatu. Taka zmiana powinna nastąpić albo za zgodą pracownika w porozumieniu zmieniającym, albo w drodze wypowiedzenia warunków pracy lub płacy, czyli wypowiedzenia zmieniającego.

Jeżeli pracownik podpisze porozumienie zmieniające, nowe warunki obowiązują od daty wskazanej w porozumieniu. Jeżeli pracownik nie chce zgodzić się dobrowolnie, pracodawca może wręczyć wypowiedzenie zmieniające, o ile spełni wymagania Kodeksu pracy.

Zgodnie z art. 42 Kodeksu pracy do wypowiedzenia wynikających z umowy warunków pracy i płacy stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę. Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki.

Co powinno zawierać wypowiedzenie zmieniające?

Pismo pracodawcy powinno wskazywać dotychczasowe warunki, które są wypowiadane, oraz nowe warunki proponowane pracownikowi. Przy obniżeniu etatu powinno więc jasno wynikać, że po upływie okresu wypowiedzenia pracownik ma pracować na przykład na 3/4 etatu, z odpowiednio określonym wynagrodzeniem i zasadami organizacji pracy.

Przy umowie na czas nieokreślony pracodawca powinien również wskazać przyczynę wypowiedzenia. Przyczyna nie może być pozorna ani ogólnikowa. Samo stwierdzenie, że firma ma trudną sytuację, może być niewystarczające, jeżeli z pisma i okoliczności sprawy nie wynika, dlaczego zmiana dotyczy konkretnego stanowiska albo konkretnej grupy pracowników.

Jeżeli u pracodawcy działa związek zawodowy reprezentujący pracownika, w wielu przypadkach przed wypowiedzeniem umowy na czas nieokreślony konieczna jest konsultacja związkowa. Pominięcie wymaganej procedury może być argumentem w sporze przed sądem pracy.

Odmowa przyjęcia nowych warunków

Pracownik może przyjąć albo odmówić przyjęcia nowych warunków. Jeżeli odmówi, umowa o pracę rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia. Jeżeli nie złoży oświadczenia o odmowie przed upływem połowy okresu wypowiedzenia, co do zasady uważa się, że wyraził zgodę na zaproponowane warunki.

Pismo wypowiadające warunki pracy lub płacy powinno zawierać pouczenie o tym skutku. Jeżeli takiego pouczenia nie ma, pracownik może złożyć odmowę aż do końca okresu wypowiedzenia. Dla bezpieczeństwa odmowę najlepiej złożyć na piśmie i zachować potwierdzenie doręczenia pracodawcy.

Przyjęcie nowych warunków nie zawsze zamyka drogę do sądu. Pracownik może zakwestionować zasadność lub zgodność z prawem wypowiedzenia zmieniającego, a po upływie okresu wypowiedzenia wykonywać pracę na nowych warunkach do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Ocena opłacalności takiego rozwiązania zależy jednak od sytuacji zawodowej i treści pisma pracodawcy.

Odwołanie do sądu pracy

Od wypowiedzenia zmieniającego można wnieść odwołanie do sądu pracy. Termin na odwołanie wynosi 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego warunki pracy lub płacy. W pozwie można powołać się między innymi na brak rzeczywistej przyczyny, naruszenie procedury, nierówne traktowanie pracowników albo nieprawidłowe pouczenie.

Roszczenia zależą od tego, czy pracownik przyjął nowe warunki, czy odmówił ich przyjęcia i doszło do rozwiązania umowy. W praktyce można domagać się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia poprzednich warunków pracy albo odszkodowania. Sąd bada konkretny stan faktyczny, treść pisma, sytuację pracodawcy i sposób doboru pracownika do obniżenia etatu.

Kiedy zmniejszenie etatu może być wadliwe?

Obniżenie etatu może być niezgodne z prawem zwłaszcza wtedy, gdy pracodawca nie zaproponował nowych warunków na piśmie, nie wskazał przyczyny przy umowie na czas nieokreślony, podał przyczynę pozorną, naruszył przepisy o ochronie szczególnej albo zastosował kryteria dyskryminujące.

Szczególnej analizy wymaga sytuacja pracownicy w ciąży, pracownika korzystającego z uprawnień rodzicielskich, osoby w wieku przedemerytalnym, działacza związkowego albo pracownika objętego inną ochroną. W takich przypadkach wypowiedzenie zmieniające może być ograniczone albo dopuszczalne tylko w wyjątkowych sytuacjach przewidzianych w przepisach.

Jeżeli redukcja etatów jest elementem szerszej restrukturyzacji, znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników. Dotyczy to zwłaszcza większych pracodawców i sytuacji, w których zmiana warunków prowadzi do rozwiązania umowy wskutek odmowy przyjęcia obniżonego etatu.

Skutki obniżenia etatu dla wynagrodzenia i urlopu

Zmniejszenie etatu z pełnego na 3/4 zwykle oznacza proporcjonalne obniżenie wynagrodzenia, chyba że strony uzgodnią korzystniejsze warunki. Zmiana może wpływać również na wysokość składek, podstawę świadczeń chorobowych, dodatki zależne od wymiaru czasu pracy oraz przyszłe świadczenia pracownicze.

Wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia. W praktyce trzeba więc sprawdzić zarówno liczbę dni urlopu, jak i harmonogram czasu pracy po zmianie etatu.

FAQ

Czy muszę zgodzić się na zmniejszenie etatu?

Nie. Jeżeli pracodawca proponuje porozumienie, możesz go nie podpisać. Jeżeli wręcza wypowiedzenie zmieniające, możesz odmówić przyjęcia nowych warunków, ale wtedy umowa rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia.

Do kiedy można odmówić nowych warunków?

Co do zasady odmowę trzeba złożyć przed upływem połowy okresu wypowiedzenia. Jeżeli pismo pracodawcy nie zawierało pouczenia o tym terminie, odmowę można złożyć do końca okresu wypowiedzenia.

Czy obniżenie etatu zawsze oznacza niższą pensję?

Najczęściej tak, ponieważ wynagrodzenie jest obniżane proporcjonalnie do wymiaru etatu. Strony mogą jednak uzgodnić inne, korzystniejsze dla pracownika zasady, jeżeli nie naruszają przepisów o wynagrodzeniu minimalnym i innych uprawnień pracowniczych.

Czy można przyjąć 3/4 etatu i mimo to iść do sądu?

Tak, w wielu sytuacjach przyjęcie nowych warunków nie wyklucza odwołania od wypowiedzenia zmieniającego. Trzeba jednak zachować termin 21 dni od doręczenia pisma i prawidłowo sformułować żądania.

Czy pracodawca musi uzasadnić obniżenie etatu?

Przy umowie na czas nieokreślony wypowiedzenie zmieniające powinno zawierać rzeczywistą i konkretną przyczynę. Może nią być na przykład reorganizacja, spadek zapotrzebowania na pracę albo trudna sytuacja ekonomiczna, ale przyczyna musi dać się zweryfikować.

Podsumowanie

Zmniejszenie etatu z pełnego na 3/4 jest dopuszczalne, ale wymaga zachowania odpowiedniej formy i procedury. Pracodawca powinien przedstawić pracownikowi konkretne nowe warunki, a przy umowie na czas nieokreślony wskazać uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia zmieniającego.

Pracownik powinien zwrócić szczególną uwagę na termin odmowy, pouczenie w piśmie oraz 21-dniowy termin na odwołanie do sądu pracy. Decyzja o przyjęciu albo odmowie nowych warunków powinna uwzględniać nie tylko aktualne wynagrodzenie, ale także ryzyko rozwiązania umowy, urlop, składki i dalszą sytuację zawodową.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.