Zakaz konkurencji po odejściu z pracy

Czy po rozwiązaniu umowy można otworzyć firmę w tej samej branży?

Jeżeli w umowie o pracę zapisano jedynie, że zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej obowiązuje w okresie zatrudnienia, to taki zakaz zasadniczo kończy się z chwilą ustania stosunku pracy. Sam fakt, że była pracownica po wypowiedzeniu otwiera działalność gospodarczą sprzedającą podobne produkty, nie oznacza jeszcze naruszenia zakazu konkurencji.

Inaczej należałoby ocenić sprawę, gdyby oprócz zakazu obowiązującego w czasie zatrudnienia strony podpisały umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Taka umowa musi spełniać wymogi Kodeksu pracy, w szczególności musi być zawarta na piśmie, wskazywać okres obowiązywania zakazu oraz przewidywać odszkodowanie dla byłego pracownika.

W opisanej sytuacji kluczowe jest więc dokładne brzmienie dokumentów. Jeżeli zapis mówi wyłącznie o okresie zatrudnienia, a działalność rozpoczęła się dopiero po rozwiązaniu umowy o pracę, ryzyko odpowiedzialności z samej klauzuli konkurencyjnej jest ograniczone. Nie wyklucza to jednak odpowiedzialności za wykorzystanie poufnych informacji lub działania sprzeczne z zasadami uczciwej konkurencji.

Czym jest zakaz konkurencji w prawie pracy?

Zakaz konkurencji to umowne zobowiązanie pracownika, że nie będzie prowadził działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani świadczył pracy lub usług na rzecz podmiotu konkurencyjnego. Nie wynika on automatycznie z samego faktu zatrudnienia w danej branży. Aby można było mówić o zakazie konkurencji w rozumieniu Kodeksu pracy, potrzebna jest umowa.

Zakaz konkurencji może dotyczyć dwóch różnych okresów:

• czasu trwania stosunku pracy,
• określonego czasu po ustaniu stosunku pracy.

Te dwa zakazy mają odmienne skutki. Zakaz obowiązujący w czasie zatrudnienia służy ochronie bieżących interesów pracodawcy i nie wymaga wypłaty dodatkowego odszkodowania. Zakaz po ustaniu zatrudnienia ogranicza byłego pracownika już po odejściu z firmy, dlatego jest dopuszczalny tylko pod dodatkowymi warunkami.

Zakaz konkurencji w czasie zatrudnienia

W czasie trwania umowy o pracę pracodawca może zawrzeć z pracownikiem umowę, w której pracownik zobowiąże się nie prowadzić działalności konkurencyjnej i nie pracować dla konkurencji. Zakaz powinien być sporządzony na piśmie. Może znajdować się w osobnym dokumencie albo w treści umowy o pracę, o ile postanowienia są wyraźne i zachowana jest forma pisemna.

Naruszenie takiego zakazu w trakcie zatrudnienia może rodzić odpowiedzialność pracownika na zasadach przewidzianych w Kodeksie pracy. Pracodawca może dochodzić naprawienia szkody, jeżeli wykaże naruszenie zakazu, szkodę oraz związek między zachowaniem pracownika a powstałą szkodą.

Ważne jest jednak, że zakaz obowiązujący w czasie zatrudnienia nie rozciąga się automatycznie na okres po rozwiązaniu umowy o pracę. Do tego potrzebna jest odrębna podstawa prawna i odpowiednia treść umowy.

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Zgodnie z art. 101² Kodeksu pracy umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy można zawrzeć z pracownikiem mającym dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Nie każda osoba zatrudniona w firmie może więc zostać skutecznie objęta takim zakazem.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Czego nie wolno robić nawet bez zakazu konkurencji?

Brak ważnego zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie daje pełnej swobody w wykorzystywaniu informacji uzyskanych u poprzedniego pracodawcy. Były pracownik nie powinien korzystać z tajemnicy przedsiębiorstwa, poufnych cenników, strategii sprzedaży, list klientów, danych kontaktowych kontrahentów ani innych informacji, które nie są powszechnie dostępne i mają dla pracodawcy wartość gospodarczą.

Ryzykowne może być także przejmowanie klientów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, podszywanie się pod poprzedniego pracodawcę, wykorzystywanie jego materiałów handlowych, oznaczeń, zdjęć produktów, opisów lub baz danych. Takie działania mogą być oceniane nie tylko przez pryzmat Kodeksu pracy, ale również przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa.

Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest budowanie własnej oferty, własnej bazy klientów i własnych materiałów sprzedażowych. Sprzedaż podobnych produktów sama w sobie zwykle nie jest problemem, jeżeli odbywa się bez naruszania cudzych praw i bez wykorzystywania poufnych informacji.

Jak ocenić ryzyko przed rozpoczęciem działalności?

Przed rozpoczęciem działalności w tej samej branży warto przejrzeć wszystkie podpisane dokumenty: umowę o pracę, aneksy, regulaminy, porozumienia o poufności, umowy o zakazie konkurencji i dokumenty dotyczące dostępu do informacji. Sam nagłówek dokumentu nie jest decydujący. Liczy się jego rzeczywista treść.

Najważniejsze pytania praktyczne to:

• czy zakaz konkurencji został zawarty na piśmie,
• czy wyraźnie obejmuje okres po ustaniu stosunku pracy,
• czy wskazuje czas trwania zakazu,
• czy określa odszkodowanie dla byłego pracownika,
• czy pracownik rzeczywiście miał dostęp do szczególnie ważnych informacji,
• czy nowa działalność wykorzystuje poufne dane byłego pracodawcy.

Jeżeli odpowiedź na pierwsze dwa pytania jest negatywna, były pracodawca co do zasady nie powinien powoływać się na zakaz konkurencji po odejściu pracownika. Jeżeli jednak doszło do użycia danych klientów lub tajemnic handlowych, spór może powstać niezależnie od tego zakazu.

FAQ

Czy zakaz konkurencji z umowy o pracę działa po wypowiedzeniu?

Nie zawsze. Jeżeli postanowienie dotyczy tylko okresu zatrudnienia, wygasa wraz z rozwiązaniem umowy o pracę. Po odejściu z pracy wiąże tylko taki zakaz, który wyraźnie obejmuje okres po ustaniu stosunku pracy i spełnia wymogi Kodeksu pracy.

Czy zakaz konkurencji po ustaniu pracy musi być odpłatny?

Tak. Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy powinna przewidywać odszkodowanie dla byłego pracownika. Minimalna wysokość wynosi 25% wynagrodzenia otrzymanego przed ustaniem stosunku pracy za okres odpowiadający czasowi obowiązywania zakazu.

Czy pracodawca może zakazać konkurencji każdemu pracownikowi po odejściu?

Nie. Taka umowa jest przewidziana dla pracowników mających dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. W praktyce znaczenie ma faktyczny zakres obowiązków i dostęp do danych.

Czy można sprzedawać te same produkty co były pracodawca?

Co do zasady tak, jeżeli nie obowiązuje ważny zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia i nie dochodzi do wykorzystania poufnych informacji, bazy klientów, oznaczeń, materiałów lub innych zasobów byłego pracodawcy.

Co grozi za naruszenie zakazu konkurencji?

W czasie zatrudnienia pracownik może odpowiadać na zasadach odpowiedzialności materialnej z Kodeksu pracy. Po ustaniu zatrudnienia odpowiedzialność zależy od treści umowy i ogólnych zasad dochodzenia odszkodowania. Pracodawca musi wykazać podstawy swoich roszczeń.

Podsumowanie

Otwarcie działalności gospodarczej w tej samej branży po rozwiązaniu umowy o pracę nie jest automatycznie zakazane. Decydujące znaczenie ma to, czy były pracownik podpisał ważną umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy oraz jaki jest jej zakres.

Jeżeli dokument mówi wyłącznie o zakazie w okresie zatrudnienia, a firma została uruchomiona dopiero po odejściu z pracy, były pracodawca co do zasady nie powinien wywodzić z tej klauzuli zakazu dalszej działalności. Należy jednak zachować ostrożność w zakresie tajemnicy przedsiębiorstwa, danych klientów i innych poufnych informacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, t.j. Dz.U. 2022 poz. 1233

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.