Odprawa emerytalna profesora akademickiego z dwóch uczelni

Odprawa emerytalna profesora akademickiego - aktualna zasada

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma nie tylko to, że oba stosunki pracy ustały w związku z przejściem na emeryturę, lecz także to, która uczelnia była podstawowym miejscem pracy nauczyciela akademickiego. Obecnie art. 146 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że nauczycielowi akademickiemu przechodzącemu na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jednorazowa odprawa w uczelni stanowiącej jego podstawowe miejsce pracy.

Oznacza to, że przy zatrudnieniu w dwóch uczelniach nie można już bez zastrzeżeń przyjmować, że ustawowa odprawa emerytalna należy się z każdego miejsca pracy. Jeżeli jedna uczelnia była podstawowym miejscem pracy, a druga dodatkowym miejscem zatrudnienia, to odprawę w wysokości przewidzianej w art. 146 powinna wypłacić uczelnia podstawowa.

Odmienna ocena może wchodzić w grę wtedy, gdy drugi pracodawca nie był uczelnią w rozumieniu ustawy albo gdy prawo do dodatkowego świadczenia wynika z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego, statutu, umowy o pracę albo innych wewnętrznych przepisów obowiązujących u pracodawcy. Wtedy sprawę trzeba ocenić odrębnie na podstawie dokumentów zatrudnienia.

Czym jest podstawowe miejsce pracy nauczyciela akademickiego?

Podstawowe miejsce pracy powinno wynikać z umowy o pracę. Zgodnie z art. 120 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w umowie o pracę z nauczycielem akademickim wskazuje się, czy uczelnia jest podstawowym miejscem pracy. Warunkiem takiego wskazania jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Nauczyciel akademicki może mieć jednocześnie tylko jedno podstawowe miejsce pracy. Jeżeli więc profesor jest zatrudniony w dwóch uczelniach, należy sprawdzić obie umowy o pracę, ewentualne aneksy oraz dokumenty składane przy zatrudnieniu. To właśnie ta informacja zwykle rozstrzyga, która uczelnia ma obowiązek wypłacić ustawową odprawę emerytalną.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy pracownik przez lata wykonywał obowiązki w dwóch jednostkach, ale tylko w jednej był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy albo tylko jedna uczelnia została wskazana jako podstawowe miejsce pracy. W takim przypadku dodatkowe zatrudnienie, nawet wieloletnie, nie daje automatycznie prawa do drugiej odprawy z art. 146.

Ile wynosi odprawa emerytalna profesora akademickiego?

Odprawa z art. 146 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynosi 300% wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni pełny miesiąc zatrudnienia. Nie jest to więc 300% całego wynagrodzenia liczonego ze wszystkimi dodatkami, lecz 300% wynagrodzenia zasadniczego.

Jeżeli ostatni miesiąc zatrudnienia nie był pełnym miesiącem, podstawę należy ustalać według ostatniego pełnego miesiąca zatrudnienia. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy stosunek pracy kończy się w trakcie miesiąca albo gdy w ostatnim okresie zatrudnienia wystąpiły zmiany wymiaru etatu lub wynagrodzenia. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Wynagrodzenie za wakacje nauczyciela zależne od wymiaru etatu.

Warto odróżnić odprawę emerytalną od nagrody jubileuszowej. Nagroda jubileuszowa zależy od okresów pracy i odrębnych zasad. W przypadku pracowników uczelni publicznej przepisy przewidują także sytuację, w której przy rozwiązaniu stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę nagroda jubileuszowa może przysługiwać, jeżeli do nabycia prawa do niej brakuje mniej niż 12 miesięcy.

Czy drugi pracodawca musi wypłacić odprawę?

Jeżeli drugim pracodawcą była druga uczelnia, która nie stanowiła podstawowego miejsca pracy, zasadniczo nie ma obowiązku wypłaty ustawowej odprawy z art. 146. Przepis ten wprost wiąże prawo do tej odprawy z uczelnią będącą podstawowym miejscem pracy.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie należy poprzestać na samej odmowie pracodawcy. Trzeba sprawdzić, czy w dokumentach pracowniczych prawidłowo wskazano podstawowe miejsce pracy, czy doszło do rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę oraz czy u drugiego pracodawcy nie obowiązują korzystniejsze regulacje wewnętrzne.

W starszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w wyroku z 6 listopada 1984 r., sygn. akt III PZP 44/84, przyjmowano, że gdy wszystkie stosunki pracy ustają w związku z przejściem na emeryturę, pracownik może nabyć prawo do odprawy w każdym z nich. Obecnie przy nauczycielach akademickich trzeba jednak uwzględnić szczególną regulację art. 146 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która ogranicza ustawową odprawę uczelnianą do podstawowego miejsca pracy.

Co zrobić, gdy uczelnia odmawia wypłaty odprawy?

W pierwszej kolejności warto wystąpić do pracodawcy z pisemnym wnioskiem o wypłatę odprawy albo o podanie podstawy odmowy. Do wniosku można dołączyć dokument potwierdzający przejście na emeryturę, świadectwo pracy, wypowiedzenie lub porozumienie rozwiązujące stosunek pracy oraz kopię umowy wskazującej podstawowe miejsce pracy.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia, pracownik może dochodzić roszczenia przed sądem pracy. Spory o roszczenia ze stosunku pracy pracownika uczelni rozpatrują sądy pracy. Co do zasady roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, dlatego z dochodzeniem odprawy nie warto zwlekać.

W sprawach dotyczących uczelni i nauczycieli akademickich szczególnie ważne jest prawidłowe ustalenie podstawy zatrudnienia. Inaczej ocenia się odprawę ustawową z art. 146, inaczej odprawę kodeksową z art. 92¹ Kodeksu pracy, a jeszcze inaczej świadczenia dodatkowe wynikające z wewnętrznych aktów pracodawcy.

Więcej zagadnień dotyczących zatrudnienia w uczelniach znajdziesz w dziale szkolnictwo wyższe.

FAQ

Czy profesor akademicki może otrzymać odprawę z dwóch uczelni?

Co do zasady odprawa z art. 146 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przysługuje w uczelni stanowiącej podstawowe miejsce pracy. Jeżeli druga uczelnia była tylko dodatkowym miejscem zatrudnienia, nie ma automatycznego prawa do drugiej ustawowej odprawy. Powiązany problem omawiamy osobno: Dwa etaty na uczelni a podstawowe miejsce pracy.

Czy tytuł profesora zwiększa wysokość odprawy?

Sam tytuł profesora nie tworzy odrębnego prawa do wyższej odprawy. Wysokość odprawy nauczyciela akademickiego wynika z art. 146 i wynosi 300% wynagrodzenia zasadniczego otrzymanego za ostatni pełny miesiąc zatrudnienia.

Gdzie sprawdzić, która uczelnia była podstawowym miejscem pracy?

Najczęściej wynika to z umowy o pracę albo aneksu. Ustawa wymaga, aby w umowie z nauczycielem akademickim wskazać, czy dana uczelnia jest podstawowym miejscem pracy.

Czy odprawa obejmuje dodatki do wynagrodzenia?

Ustawowa odprawa z art. 146 jest liczona od wynagrodzenia zasadniczego, a nie od pełnej pensji obejmującej wszystkie dodatki. Dlatego przy wyliczeniu trzeba sprawdzić składniki wynagrodzenia wskazane w umowie i dokumentach płacowych.

Czy drugi pracodawca spoza uczelni może mieć obowiązek wypłaty odprawy?

Taką sytuację trzeba ocenić odrębnie. Jeżeli drugi pracodawca nie jest uczelnią, może mieć znaczenie art. 92¹ Kodeksu pracy albo przepisy wewnętrzne obowiązujące u tego pracodawcy. Ważne jest zwłaszcza to, czy stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę i czy pracownik wcześniej otrzymał już odprawę.

Czy uczelnia może żądać decyzji ZUS przed wypłatą odprawy?

Pracodawca może wymagać wykazania, że pracownik przechodzi na emeryturę albo rentę i że stosunek pracy ustał w związku z tym przejściem. W praktyce znaczenie mogą mieć dokumenty z ZUS, wypowiedzenie, porozumienie stron, świadectwo pracy i inne dokumenty potwierdzające związek rozwiązania umowy z przejściem na świadczenie.

Ile czasu ma pracownik na dochodzenie odprawy?

Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się po 3 latach od dnia, w którym stały się wymagalne. Jeżeli uczelnia bezpodstawnie odmawia wypłaty, warto szybko złożyć pisemne wezwanie i rozważyć skierowanie sprawy do sądu pracy.

Źródła

• Art. 120, art. 146 i art. 147 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1571.
• Art. 92¹ i art. 291 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 1984 r., sygn. akt III PZP 44/84, przywołany jako orzeczenie pomocnicze dotyczące odpraw przy kilku stosunkach pracy.