Praca w gospodarstwie rolnym a staż pracy

Praca w gospodarstwie rolnym po 1983 r. a staż pracy

Zasady wliczania pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy reguluje ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Ustawa ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy od stażu pracy zależą uprawnienia pracownicze, na przykład dodatek stażowy, nagroda jubileuszowa, odprawa lub wymiar niektórych świadczeń przewidzianych w przepisach zakładowych.

Szerzej opisujemy ten wątek w tekście: praca w gospodarstwie rolnym po 1983.

Kiedy osoba pracująca w gospodarstwie jest domownikiem?

Dla okresów przypadających po 31 grudnia 1982 r. trzeba wykazać, że praca była wykonywana jako domownik rolnika. W praktyce oznacza to, że ocenia się nie tylko sam fakt pomocy rodzicom, ale także charakter tej pomocy, jej regularność oraz związek danej osoby z gospodarstwem. Przy okresach z lat 80. istotne są kryteria wynikające z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązujących w danym czasie. Dla pełniejszego obrazu można zestawić to z zagadnieniem: Odprawa pośmiertna po zmarłym policjancie.

Więcej praktycznych informacji znajdziesz w artykule: osoba pracująca w gospodarstwie jest domownikiem.

Nauka w szkole, dojazdy i praca w gospodarstwie

Nauka w szkole nie przekreśla automatycznie możliwości zaliczenia pracy w gospodarstwie do stażu pracy. Inaczej należy ocenić osobę, która mieszkała w internacie lub przez większą część tygodnia przebywała poza domem, a inaczej osobę, która codziennie wracała po lekcjach do gospodarstwa i rzeczywiście wykonywała w nim stałe obowiązki.

W przypadku ucznia dojeżdżającego do szkoły szczególne znaczenie mają konkretne okoliczności: odległość od szkoły, czas dojazdu, rozmiar gospodarstwa, rodzaj produkcji rolnej, liczba domowników, zakres codziennych obowiązków, praca przy zwierzętach, prace polowe, weekendy, wakacje i ferie. Im bardziej regularne i konieczne były te prace, tym większa szansa na pozytywne rozstrzygnięcie.

Nie należy jednak opierać sprawy wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu, że dziecko rolników zwykle pomagało w gospodarstwie. Trzeba wykazać, jakie czynności były wykonywane, w jakich okresach i dlaczego praca miała charakter stały, a nie okazjonalny.

Czy można doliczyć okres po podjęciu pierwszej pracy?

Najtrudniejsze do zaliczenia są okresy, które pokrywają się z zatrudnieniem poza gospodarstwem. Jeżeli od 1987 r. rozpoczął Pan pracę na podstawie umowy o pracę, to ten sam czas co do zasady będzie już liczony jako staż pracowniczy z tytułu zatrudnienia. Nie można dla tego samego uprawnienia sztucznie podwoić stażu przez równoczesne doliczenie pracy w gospodarstwie.

Dodatkowo przy ocenie statusu domownika w latach 80. znaczenie mogło mieć to, czy dana osoba podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu z innego tytułu. Jeżeli więc po rozpoczęciu etatu nadal pomagała w gospodarstwie, może to mieć znaczenie życiowe i dowodowe, ale nie zawsze przełoży się na możliwość doliczenia tego samego okresu do pracowniczego stażu pracy.

Największe szanse w opisanej sprawie dotyczą zatem okresu od ukończenia 16 lat do rozpoczęcia pierwszej pracy, o ile w tym czasie mieszkał Pan z rodzicami lub przy gospodarstwie i wykonywał stałe obowiązki domownika.

Jakie dowody trzeba przygotować?

Najczęściej postępowanie zaczyna się od uzyskania dokumentów z urzędu gminy właściwego dla położenia gospodarstwa. Chodzi zwłaszcza o potwierdzenie, że rodzice posiadali lub prowadzili gospodarstwo rolne w danym okresie, jaka była jego powierzchnia oraz gdzie znajdowało się gospodarstwo.

Przydatne mogą być w szczególności:

• zaświadczenie z gminy o posiadaniu lub prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez rodziców;
• dokumenty dotyczące powierzchni gospodarstwa, podatku rolnego lub ewidencji gruntów;
• potwierdzenie zameldowania lub inne dokumenty wykazujące zamieszkiwanie przy gospodarstwie;
• dokumenty szkolne pokazujące tryb nauki i możliwość codziennych powrotów do domu;
• świadectwo pracy lub inne dokumenty wskazujące datę rozpoczęcia pierwszego zatrudnienia;
• zeznania świadków, najczęściej sąsiadów lub osób mieszkających w tym czasie w tej samej miejscowości.

Jeżeli urząd gminy nie dysponuje dokumentami pozwalającymi potwierdzić cały okres pracy, przepisy dopuszczają wykazywanie okresów pracy w gospodarstwie zeznaniami świadków. W praktyce najlepiej, aby byli to świadkowie, którzy w spornym czasie znali gospodarstwo, widzieli wykonywaną pracę i potrafią opisać jej regularność.

Jak złożyć wniosek i czego może żądać pracodawca?

Wniosek o zaliczenie pracy w gospodarstwie do stażu pracy składa się zwykle do pracodawcy, jeżeli od tego stażu zależy konkretne uprawnienie pracownicze. Pracodawca może żądać dokumentów potwierdzających okres, charakter pracy i spełnienie ustawowych przesłanek. Jeżeli sprawa dotyczy świadczeń emerytalno-rentowych, zasady oceny okresów mogą wynikać z odrębnych przepisów i wtedy sprawę należy analizować osobno.

Warto od razu uporządkować chronologię: data ukończenia 16 lat, okres nauki, codzienne dojazdy, wakacje, data rozpoczęcia pierwszej pracy, późniejsze przejęcie części gospodarstwa i okres samodzielnego prowadzenia. Późniejsze nabycie gospodarstwa może wzmacniać argumentację, ale nie zastępuje dowodu, że w latach 1984-1987 praca była wykonywana jako domownik.

Odpowiedź w opisanej sytuacji

Jest szansa na doliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym od 1984 r. do rozpoczęcia pierwszej pracy, jeżeli po ukończeniu 16 lat stale pracował Pan w gospodarstwie rodziców jako domownik i potrafi Pan to udowodnić. Sam fakt, że okres przypada po 31 grudnia 1982 r., nie wyklucza zaliczenia. Oznacza jedynie, że trzeba oprzeć się na przesłance pracy domownika, a nie na zasadzie dotyczącej przejęcia gospodarstwa po okresie sprzed 1983 r.

Okres po rozpoczęciu zatrudnienia w 1987 r. będzie znacznie trudniejszy do doliczenia, zwłaszcza jeżeli pokrywa się z etatem zaliczanym już do stażu pracy. W takim przypadku pracodawca może odmówić podwójnego uwzględnienia tego samego czasu.

FAQ

Czy praca w gospodarstwie rodziców po 1983 r. może być doliczona do stażu pracy?

Tak, ale trzeba wykazać, że była to praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Nie wystarczy samo mieszkanie z rodzicami ani okazjonalna pomoc przy pracach rolnych.

Czy nauka w szkole wyklucza zaliczenie pracy w gospodarstwie?

Nie zawsze. Codzienne dojazdy do szkoły i powroty do domu mogą być pogodzone ze stałą pracą w gospodarstwie. Problem może powstać wtedy, gdy nauka wiązała się z mieszkaniem poza domem albo realnie uniemożliwiała regularną pracę.

Czy trzeba mieć opłacone składki w KRUS, aby zaliczyć taki okres?

W sprawach dotyczących pracowniczego stażu pracy kluczowe jest udowodnienie ustawowych przesłanek pracy w gospodarstwie. Brak dokumentów ubezpieczeniowych nie zawsze przekreśla sprawę, ale może powodować konieczność przedstawienia innych dowodów, zwłaszcza świadków.

Czy można zaliczyć okres, który pokrywa się z umową o pracę?

Co do zasady nie powinno się podwójnie liczyć tego samego czasu dla jednego uprawnienia pracowniczego. Jeżeli okres pracy w gospodarstwie pokrywa się z etatem, pracodawca może odmówić jego dodatkowego doliczenia.

Kto potwierdza pracę w gospodarstwie rolnym?

Najpierw warto wystąpić do urzędu gminy o dokumenty dotyczące gospodarstwa i zameldowania. Jeżeli dokumentów brakuje, okres pracy można wykazywać zeznaniami świadków, którzy znali sytuację w gospodarstwie w spornym czasie.

Podsumowanie

Praca w gospodarstwie rolnym rodziców rozpoczęta w 1984 r. może zostać doliczona do pracowniczego stażu pracy, jeżeli była wykonywana po ukończeniu 16 lat, stale i w charakterze domownika. Najważniejsze są dowody: dokumenty z gminy, potwierdzenie zamieszkania, informacje o nauce i zatrudnieniu oraz wiarygodne zeznania świadków. Okres po rozpoczęciu pierwszej pracy wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ zwykle nie można liczyć tego samego czasu podwójnie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310
2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
3. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, Dz.U. 1982 nr 40 poz. 268
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 czerwca 1994 r., sygn. akt III AUr 206/94

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.