Powrót nauczyciela po urlopie wychowawczym

Obowiązek dopuszczenia nauczyciela do pracy po urlopie wychowawczym

Zgodnie z art. 186⁴ Kodeksu pracy pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed urlopem albo na innym stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym pracownika. Wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy Karty Nauczyciela. Kodeks pracy ma zastosowanie w zakresie nieuregulowanym w przepisach nauczycielskich, ale podstawowa zasada pozostaje taka sama: po zakończeniu urlopu wychowawczego stosunek pracy nie powstaje od nowa, tylko jest kontynuowany.

Po stronie nauczyciela powstaje obowiązek stawienia się do pracy w gotowości do jej wykonywania. Po stronie dyrektora szkoły powstaje obowiązek faktycznego dopuszczenia nauczyciela do pracy zgodnej z jego stanowiskiem, kwalifikacjami i podstawą zatrudnienia.

Nie zmienia tego sam fakt, że w czasie nieobecności nauczyciela szkoła zatrudniła inną osobę do prowadzenia części zajęć. Organizacja zastępstwa lub zatrudnienie dodatkowego nauczyciela nie może samo w sobie uzasadniać pominięcia nauczyciela wracającego z urlopu wychowawczego.

Czy 16 godzin lekcji i 2 godziny indywidualnego nauczania mogą tworzyć pełny etat?

W typowej sytuacji nauczyciela przedmiotowego zatrudnionego w szkole pełny tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć dydaktycznych wynosi 18 godzin, chyba że w konkretnym przypadku zastosowanie ma inny wymiar wynikający z Karty Nauczyciela lub przepisów szczególnych. Jeżeli nauczyciel historii i wiedzy o społeczeństwie otrzymuje 16 godzin zwykłych lekcji oraz 2 godziny indywidualnego nauczania, to co do zasady można uznać, że dyrektor zapewnia pełny wymiar zajęć.

Indywidualne nauczanie polega na realizacji obowiązkowych zajęć edukacyjnych z uczniem, który z przyczyn zdrowotnych uczy się w tej formie na podstawie właściwego orzeczenia. Jeżeli są to zajęcia prowadzone bezpośrednio z uczniem i mieszczą się w kwalifikacjach nauczyciela, mogą być zaliczone do zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, czyli do pensum.

Nie ma więc automatycznej sprzeczności z prawem w tym, że część etatu nauczyciela po powrocie z urlopu wychowawczego obejmuje indywidualne nauczanie. Istotne jest jednak, czy nauczyciel ma kwalifikacje do prowadzenia tych zajęć, czy godziny są rzeczywiście przydzielone w arkuszu organizacji szkoły albo w jego zmianach oraz czy nie dochodzi do faktycznego pogorszenia warunków zatrudnienia z naruszeniem przepisów.

Nauczyciel mianowany a ograniczenie etatu

Przy nauczycielu zatrudnionym na podstawie mianowania szczególnie ważne jest odróżnienie przydziału godzin od ograniczenia zatrudnienia. Jeżeli nauczyciel otrzymuje pełne pensum, nie dochodzi do ograniczenia etatu tylko dlatego, że część godzin ma formę indywidualnego nauczania.

Inaczej należałoby oceniać sytuację, w której dyrektor po powrocie z urlopu wychowawczego proponowałby nauczycielowi mniej niż pełny etat. W razie zmian organizacyjnych powodujących brak możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze dyrektor musi stosować przepisy Karty Nauczyciela, w szczególności dotyczące ograniczenia zatrudnienia, przeniesienia w stan nieczynny albo rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych.

Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego nie powinno być traktowane jako zwykła decyzja organizacyjna dyrektora bez podstawy prawnej. Co do zasady wymaga ono spełnienia przesłanek ustawowych, a w określonych przypadkach także zgody nauczyciela. Jeżeli nauczyciel takiej zgody nie wyraża, szkoła musi ocenić, czy zachodzą podstawy do zastosowania innych rozwiązań przewidzianych w Karcie Nauczyciela.

Kiedy przydział indywidualnego nauczania może być problematyczny?

Przydział 2 godzin indywidualnego nauczania będzie zwykle dopuszczalny, jeżeli dotyczy przedmiotu, do którego nauczyciel ma kwalifikacje, a zajęcia odpowiadają jego stanowisku i obowiązkom. Problem może pojawić się wtedy, gdy dyrektor przypisuje nauczycielowi zajęcia, do których nie ma on wymaganych kwalifikacji, albo gdy formalnie wpisuje pełny etat, ale w praktyce nie zapewnia realnej możliwości wykonywania pracy.

Wątpliwości może też budzić sytuacja, w której godziny indywidualnego nauczania są niepewne, czasowe lub zależą od okoliczności, które mogą szybko ustać, a po ich zakończeniu nauczyciel zostałby bez pełnego pensum. Wtedy warto ustalić, czy szkoła ma plan zapewnienia pełnego wymiaru zajęć po zakończeniu indywidualnego nauczania i czy ewentualne zmiany będą dokonywane zgodnie z Kartą Nauczyciela.

Nie każde pogorszenie organizacyjne jest jednak naruszeniem prawa. Dyrektor ma prawo układać plan zajęć, przydzielać klasy, dzielić godziny i reagować na potrzeby uczniów. Granicą jest naruszenie przepisów o zatrudnieniu, kwalifikacjach, wynagrodzeniu i ochronie nauczyciela wracającego z urlopu wychowawczego.

Co nauczyciel powinien sprawdzić przed powrotem do pracy?

Przed zakończeniem urlopu wychowawczego warto poprosić dyrektora o jasną informację, jakie godziny zostaną przydzielone i na jakiej podstawie. W praktyce szczególne znaczenie mają:

• łączny tygodniowy wymiar zajęć przydzielonych nauczycielowi,
• rodzaj zajęć, w tym przedmiot i forma indywidualnego nauczania,
• zgodność przydzielonych zajęć z kwalifikacjami nauczyciela,
• wynagrodzenie po powrocie z urlopu,
• treść arkusza organizacji szkoły oraz ewentualnych aneksów,
• ewentualne dokumenty dotyczące ograniczenia zatrudnienia, jeżeli dyrektor twierdzi, że nie ma pełnego etatu.

Jeżeli nauczyciel otrzymuje pełne pensum, a 2 godziny indywidualnego nauczania są zgodne z jego kwalifikacjami, przydział taki zasadniczo mieści się w granicach prawa. Jeżeli jednak dyrektor chce obniżyć wymiar zatrudnienia, zmniejszyć wynagrodzenie albo wymaga podpisania zgody na ograniczenie etatu, sprawa wymaga dokładniejszej analizy.

Co zrobić, gdy dyrektor nie dopuszcza nauczyciela do pracy?

Jeżeli po zakończeniu urlopu wychowawczego dyrektor nie dopuszcza nauczyciela do pracy albo dopuszcza go jedynie częściowo bez podstawy prawnej, nauczyciel powinien przede wszystkim zgłosić gotowość do pracy w sposób możliwy do udokumentowania. Może to mieć znaczenie dla ewentualnego roszczenia o dopuszczenie do pracy oraz wynagrodzenie za czas gotowości do pracy, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 81 § 1 Kodeksu pracy.

Nauczyciel nie powinien samowolnie rezygnować ze stawienia się do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego. Nieusprawiedliwione niepodjęcie pracy może zostać potraktowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Bezpieczniejsze jest pisemne zgłoszenie gotowości do pracy i jednoczesne zakwestionowanie nieprawidłowych decyzji dyrektora.

W razie sporu można zwrócić się o interwencję do organu prowadzącego, skonsultować sprawę ze związkiem zawodowym, jeżeli nauczyciel jest objęty jego ochroną, albo dochodzić roszczeń przed sądem pracy. W sprawach nauczycielskich kluczowe znaczenie mają dokumenty organizacyjne szkoły, kwalifikacje nauczyciela i rzeczywisty przydział godzin.

FAQ

Czy nauczyciel po urlopie wychowawczym musi wrócić na dokładnie te same klasy?

Nie zawsze. Przepisy chronią stanowisko, kwalifikacje, wymiar zatrudnienia i wynagrodzenie, ale nie gwarantują automatycznie prowadzenia tych samych klas lub tego samego planu lekcji. Dyrektor może organizować pracę szkoły, o ile nie narusza przepisów o zatrudnieniu nauczyciela.

Czy indywidualne nauczanie wlicza się do pensum nauczyciela?

Tak, jeżeli są to zajęcia prowadzone bezpośrednio z uczniem w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych i nauczyciel ma do nich kwalifikacje. Wtedy mogą być traktowane jako godziny realizowane w ramach obowiązkowego wymiaru zajęć.

Czy dyrektor może obniżyć etat nauczycielowi mianowanemu po powrocie z urlopu?

Nie może zrobić tego dowolnie. Ograniczenie zatrudnienia nauczyciela mianowanego wymaga podstaw wynikających z Karty Nauczyciela i zachowania przewidzianej procedury. W wielu sytuacjach znaczenie ma także zgoda nauczyciela.

Czy zatrudnienie zastępcy blokuje powrót nauczyciela z urlopu wychowawczego?

Nie. Zatrudnienie innej osoby na czas nieobecności nauczyciela nie powinno pozbawiać go prawa do powrotu do pracy po zakończeniu urlopu wychowawczego. Szkoła powinna tak zorganizować zatrudnienie, aby respektować prawa pracownika wracającego z urlopu.

Co zrobić, jeśli nauczyciel nie zgadza się z przydziałem godzin?

Warto poprosić dyrektora o pisemne wyjaśnienie przydziału, sprawdzić arkusz organizacji szkoły, kwalifikacje i podstawę prawną decyzji. Jeżeli problem dotyczy obniżenia etatu lub wynagrodzenia, przed podpisaniem dokumentów najlepiej skonsultować sprawę.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, w szczególności art. 186⁴ i art. 81 § 1
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, w szczególności art. 20, art. 22 i art. 42
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1985 r., sygn. akt III PZP 50/85

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.