Badania wstępne nauczyciela w nowej szkole

Czy nauczyciel z aktualnymi badaniami musi zrobić badania wstępne?

Zasada ogólna wynika z art. 229 ustawy Kodeks pracy. Wstępnym badaniom lekarskim podlegają osoby przyjmowane do pracy. Dotyczy to także nauczyciela zatrudnianego w kolejnej szkole, nawet wtedy, gdy ma niewielką liczbę godzin.

Od tej zasady istnieje jednak ważny wyjątek. Wstępnym badaniom nie podlega osoba przyjmowana do pracy u innego pracodawcy, jeżeli przedstawi aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach opisanych w skierowaniu, a nowy pracodawca stwierdzi, że warunki te odpowiadają warunkom występującym na nowym stanowisku. Przepisy stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy osoba nadal pozostaje w zatrudnieniu u innego pracodawcy.

W praktyce oznacza to, że aktualne badania okresowe z jednej szkoły mogą wystarczyć w kolejnej szkole, ale tylko wtedy, gdy dyrektor może porównać warunki pracy i uznać je za odpowiadające sobie. Sama nazwa stanowiska, na przykład nauczyciel, nie zawsze rozstrzyga sprawę.

Kto decyduje, czy wcześniejsze orzeczenie wystarczy?

Decyzja nie należy do lekarza medycyny pracy, który rozmawia z pracownikiem telefonicznie lub informacyjnie, lecz do pracodawcy przyjmującego do pracy. W szkole będzie to dyrektor. To on porównuje warunki pracy opisane w poprzednim skierowaniu z warunkami na stanowisku w swojej placówce.

Dyrektor nie powinien opierać się wyłącznie na nazwie stanowiska. Znaczenie mają przede wszystkim rzeczywiste warunki wykonywania pracy, w tym czynniki uciążliwe lub szkodliwe, miejsce wykonywania pracy, charakter zajęć, obciążenia głosowe, praca przy komputerze, praca w sali gimnastycznej, kontakt z substancjami chemicznymi albo inne czynniki wskazane w skierowaniu.

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 225/10, wskazując, że stanowisko pracy obejmuje zarówno rodzaj pracy, jak i miejsce pracy, a podstawowe znaczenie ma określenie czynników zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika.

Kiedy dyrektor może skierować nauczyciela na nowe badania?

Dyrektor może skierować nauczyciela na wstępne badania, jeżeli nie da się stwierdzić, że warunki pracy są takie same lub odpowiadające sobie. Może to dotyczyć na przykład sytuacji, gdy poprzednie badania dotyczyły nauczania przedmiotu w zwykłej sali lekcyjnej, a nowa praca obejmuje inne warunki, inną pracownię, zajęcia praktyczne, wychowanie fizyczne albo dodatkowe czynniki ryzyka.

Nowe badania mogą być również konieczne, gdy nauczyciel przedstawia samo orzeczenie, ale nie ma dokumentów pozwalających porównać warunki opisane w skierowaniu. Wtedy pracodawca może nie mieć podstaw do uznania wcześniejszego orzeczenia.

Jeżeli dyrektor wymaga nowych badań, powinien wydać skierowanie na badania lekarskie. Badania profilaktyczne wykonywane na podstawie skierowania pracodawcy są finansowane przez pracodawcę. Pracownik nie powinien być zobowiązywany do wykonywania ich prywatnie na własny koszt.

Czy data 1 kwietnia 2015 r. nadal ma znaczenie?

Zmiana przepisów od 1 kwietnia 2015 r. była istotna wtedy, gdy pracownicy posługiwali się orzeczeniami wydanymi przed wejściem w życie nowych zasad. Obecnie, przy typowych aktualnych badaniach okresowych, kluczowe znaczenie ma nie sama historyczna data, lecz to, czy orzeczenie jest nadal ważne oraz czy dotyczy pracy w warunkach odpowiadających nowemu stanowisku.

Nie wystarczy więc stwierdzenie, że badania są ważne jeszcze przez dwa lata. Trzeba jeszcze ustalić, czy zostały wydane dla takich warunków pracy, jakie występują w nowej szkole.

Czy dyrektor może rozwiązać umowę, jeśli nauczyciel nie dostarczy nowych badań?

Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Jeżeli wcześniejsze orzeczenie nie może zostać uznane, a nauczyciel odmawia wykonania badań ze skierowania pracodawcy, może to prowadzić do konsekwencji pracowniczych.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której nauczyciel przedstawia aktualne orzeczenie, a z dokumentów wynika, że warunki pracy są odpowiadające, natomiast dyrektor mimo to bez uzasadnienia grozi rozwiązaniem umowy. W takim przypadku warto poprosić dyrektora o pisemne wskazanie przyczyny odmowy uznania orzeczenia i podstawy skierowania na ponowne badania.

Jeżeli dojdzie do rozwiązania umowy, nauczyciel może dochodzić swoich praw na zasadach prawa pracy. Ocena zasadności roszczeń będzie zależała od dokumentów, rodzaju umowy, treści oświadczenia pracodawcy i rzeczywistych warunków pracy.

Co powinien zrobić nauczyciel w praktyce?

Najbezpieczniej jest przekazać dyrektorowi aktualne orzeczenie lekarskie oraz, jeżeli to możliwe, kopię skierowania, na podstawie którego zostało wydane. Dzięki temu dyrektor może porównać warunki pracy z poprzedniej szkoły z warunkami w nowej placówce.

Jeżeli dyrektor uzna warunki za odpowiadające, nauczyciel nie powinien być kierowany na kolejne wstępne badania. Jeżeli dyrektor warunków nie uzna, powinien wydać nowe skierowanie na badania, a nie jedynie żądać samodzielnego dostarczenia dowolnego zaświadczenia.

W razie sporu warto zachować korespondencję z dyrektorem, kopie dokumentów medycyny pracy i ewentualne skierowania. Przy groźbie rozwiązania umowy dobrze jest domagać się pisemnego stanowiska, ponieważ później może ono mieć znaczenie w postępowaniu przed sądem pracy.

Podsumowanie

Nauczyciel podejmujący dodatkową pracę w trzeciej szkole nie zawsze musi wykonywać nowe badania wstępne. Jeżeli ma aktualne orzeczenie lekarskie z innej szkoły, a warunki pracy są takie same lub odpowiadające, dyrektor może uznać to orzeczenie. Jeżeli jednak dyrektor ma uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że warunki się różnią albo nie może ich porównać, może skierować nauczyciela na badania wstępne.

Samo żądanie nowych badań nie zawsze jest bezprawne. Bezpodstawne mogą być natomiast groźby rozwiązania umowy w sytuacji, gdy nauczyciel przedstawił kompletne i aktualne dokumenty, a warunki pracy są porównywalne. Każdy taki przypadek wymaga oceny dokumentów i okoliczności zatrudnienia.

FAQ

Czy aktualne badania okresowe z jednej szkoły zawsze wystarczą w drugiej?

Nie zawsze. Muszą być aktualne, a warunki pracy w nowej szkole muszą odpowiadać warunkom, których dotyczyło poprzednie skierowanie i orzeczenie.

Czy dyrektor może sam oceniać warunki pracy?

Tak. To pracodawca przyjmujący do pracy ocenia, czy warunki opisane w poprzednim skierowaniu odpowiadają warunkom na nowym stanowisku. Ocena nie powinna być dowolna, lecz oparta na realnych czynnikach występujących przy pracy.

Czy nauczyciel musi płacić za badania wstępne?

Nie. Jeżeli pracodawca kieruje nauczyciela na badania profilaktyczne, powinien je finansować. Nauczyciel powinien otrzymać skierowanie na badania lekarskie.

Czy można odmówić wykonania nowych badań?

Odmowa może być ryzykowna, jeżeli dyrektor ma uzasadnione podstawy do skierowania na badania. Bezpieczniej najpierw zażądać pisemnego wyjaśnienia, dlaczego wcześniejsze orzeczenie nie zostało uznane.

Czy groźba rozwiązania umowy za brak badań zawsze jest zgodna z prawem?

Nie. Jeżeli nauczyciel ma aktualne orzeczenie, a warunki pracy są porównywalne i możliwe do potwierdzenia, groźba rozwiązania umowy może być nieuzasadniona. Ostateczna ocena zależy jednak od dokumentów i stanu faktycznego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 225/10