Czy pracodawca ma prawo nie płacić za L4 i urlop?

Czy pracodawca może ustalić, że nie płaci za urlop i L4?

Jeżeli pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, odpowiedź brzmi: nie. Pracodawca nie może skutecznie wprowadzić zasady, że w jego firmie nie płaci się za urlop wypoczynkowy albo za zwolnienie lekarskie. Takie ustalenie byłoby sprzeczne z podstawowymi przepisami prawa pracy.

Postanowienia umowy o pracę mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne w tej części, a zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy ustawowe. Dotyczy to również ustnych ustaleń przy zatrudnianiu. Pracownik nie traci prawa do świadczeń tylko dlatego, że pracodawca powiedział, że "u nas nie płaci się za chorobowe ani urlop". W tym kontekście warto porównać także omówienie: Kodeks pracy a Kodeks cywilny.

Trzeba jednak odróżnić umowę o pracę od umowy cywilnoprawnej, na przykład zlecenia, oraz od współpracy B2B. Przy takich formach współpracy nie stosuje się automatycznie wszystkich przepisów Kodeksu pracy o urlopie. Jeżeli jednak w praktyce praca jest wykonywana jak stosunek pracy, czyli pod kierownictwem pracodawcy, w określonym miejscu i czasie oraz za wynagrodzeniem, można rozważać ustalenie istnienia stosunku pracy.

Płatny urlop wypoczynkowy - prawa pracownika

Prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego wynika z art. 152 Kodeksu pracy. Pracownik nie może się tego prawa zrzec. Oznacza to, że nieważne są zarówno zapisy umowy o pracę, jak i późniejsze oświadczenia, w których pracownik miałby rezygnować z urlopu albo z wynagrodzenia za czas urlopu.

Za czas urlopu pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Zasadą jest, że powinien otrzymać takie wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. W praktyce stałe składniki wynagrodzenia uwzględnia się w wysokości należnej w miesiącu korzystania z urlopu, a składniki zmienne rozlicza się według zasad określonych w przepisach urlopowych.

Wymiar urlopu zależy przede wszystkim od stażu urlopowego i wynosi zasadniczo 20 albo 26 dni w roku kalendarzowym. W pierwszej pracy urlop nabywa się stopniowo, z upływem każdego miesiąca pracy. Przy zakończeniu zatrudnienia pracodawca powinien udzielić urlopu w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop.

L4, wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy

W przypadku pracownika zatrudnionego na umowie o pracę ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe. Co do zasady prawo do świadczeń chorobowych powstaje po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Od tej zasady istnieją wyjątki, dlatego przy krótkim stażu pracy warto sprawdzić konkretny stan faktyczny.

Przy podobnych problemach pomocne może być też omówienie: Wypadek na stażu z PUP.

Za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę. Jeżeli pracownik ukończył 50 lat, limit ten wynosi 14 dni, ale stosuje się go od następnego roku kalendarzowego po roku, w którym pracownik ukończył 50 lat.

Po przekroczeniu tych limitów pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego. W zależności od wielkości płatnika składek zasiłek może wypłacać ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków, ale nie oznacza to, że pracodawca może swobodnie odmówić jego wypłaty.

Najczęściej świadczenie chorobowe wynosi 80% podstawy wymiaru. W niektórych przypadkach może wynosić 100%, na przykład przy niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży. Jeżeli niezdolność do pracy ma związek z urazem w pracy, trzeba ustalić, czy był to wypadek przy pracy, ponieważ wtedy mogą mieć zastosowanie przepisy o ubezpieczeniu wypadkowym.

Zwolnienie lekarskie nie jest dodatkowym urlopem. Pracownik może utracić prawo do świadczenia za okres zwolnienia, jeżeli wykonuje w tym czasie pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem. Pracodawca może też kontrolować prawidłowość wykorzystywania L4 w granicach przewidzianych prawem.

Co zrobić, gdy pracodawca nie płaci?

Pracownik powinien w pierwszej kolejności zebrać dokumenty: umowę, paski płacowe, potwierdzenia przelewów, wnioski urlopowe, e-ZLA, korespondencję z pracodawcą oraz ewentualne grafiki lub listy obecności. Dobrze jest też wezwać pracodawcę na piśmie do wypłaty zaległego wynagrodzenia albo świadczenia i wskazać konkretny okres, którego dotyczy żądanie.

Jeżeli sprawa dotyczy niewypłaconego wynagrodzenia za pracę albo wynagrodzenia urlopowego, pracownik może złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo pozew do sądu pracy. Niewypłacanie w terminie wynagrodzenia lub innego świadczenia ze stosunku pracy może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zagrożone karą grzywny.

Jeżeli problem dotyczy zasiłku chorobowego, znaczenie może mieć również kontakt z ZUS, zwłaszcza gdy trzeba ustalić prawo do zasiłku, płatnika świadczenia albo podstawę wymiaru. Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne, więc nie warto odkładać działania.

Umowa zlecenia, B2B albo praca "na czarno"

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która formalnie nie jest pracownikiem. Przy umowie zlecenia nie ma kodeksowego urlopu wypoczynkowego, chyba że strony przewidziały płatne przerwy w umowie. Zasiłek chorobowy przy zleceniu zależy natomiast od objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i zwykle od upływu 90 dni tego ubezpieczenia.

Przy współpracy B2B zasady urlopu i przerw w wykonywaniu usług zależą przede wszystkim od umowy. Samo nazwanie umowy zleceniem albo współpracą B2B nie jest jednak rozstrzygające. Jeżeli w praktyce są spełnione cechy stosunku pracy, możliwe jest dochodzenie ustalenia, że strony łączyła umowa o pracę, a wtedy także roszczeń pracowniczych.

FAQ

Czy pracownik może zrzec się prawa do urlopu?

Nie. Prawo do urlopu wypoczynkowego jest niezbywalne. Pracownik nie może skutecznie podpisać oświadczenia, że rezygnuje z urlopu albo z wynagrodzenia za czas urlopu.

Czy urlop wypoczynkowy zawsze jest płatny?

Tak, przy umowie o pracę urlop wypoczynkowy jest płatny. Czym innym jest urlop bezpłatny, który może być udzielony tylko na wniosek pracownika i za który co do zasady nie przysługuje wynagrodzenie.

Kto płaci za L4: pracodawca czy ZUS?

Najpierw pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe: zwykle przez 33 dni w roku, a u pracowników po 50. roku życia przez 14 dni. Po tym okresie przysługuje zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia chorobowego, wypłacany przez ZUS albo przez pracodawcę jako płatnika zasiłków.

Ile wynosi wynagrodzenie chorobowe?

Najczęściej wynosi 80% podstawy wymiaru. W określonych przypadkach może wynosić 100%, na przykład przy niezdolności do pracy w okresie ciąży albo w sytuacjach przewidzianych przepisami szczególnymi.

Czy nowy pracownik dostanie płatne L4 od razu?

Nie zawsze. Przy obowiązkowym ubezpieczeniu chorobowym prawo do świadczenia powstaje co do zasady po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Są jednak wyjątki, dlatego przy krótkim zatrudnieniu trzeba sprawdzić konkretną podstawę ubezpieczenia i historię wcześniejszych okresów ubezpieczenia.

Czy pracodawca może powiedzieć, że za urlop zapłaci mniej?

Nie może dowolnie obniżyć wynagrodzenia urlopowego. Wynagrodzenie za urlop ustala się według zasad określonych w Kodeksie pracy i rozporządzeniu urlopowym, z uwzględnieniem stałych i zmiennych składników wynagrodzenia.

Co zrobić, jeśli pracodawca nie wypłacił pieniędzy?

Warto zebrać dokumenty, wystąpić do pracodawcy o zapłatę na piśmie, a następnie rozważyć skargę do PIP, kontakt z ZUS albo pozew do sądu pracy. Wybór drogi zależy od tego, czy chodzi o wynagrodzenie urlopowe, wynagrodzenie chorobowe czy zasiłek.

Czy na L4 można wykonywać inną pracę?

Co do zasady wykonywanie pracy zarobkowej w okresie zwolnienia lekarskiego grozi utratą prawa do świadczenia za okres zwolnienia. Problemem może być także wykorzystywanie L4 niezgodnie z celem zwolnienia.

Podsumowanie

Pracodawca nie ma prawa przy umowie o pracę z góry wyłączyć płatnego urlopu wypoczynkowego ani świadczeń za czas choroby. Urlop wypoczynkowy jest prawem niezbywalnym, a za czas choroby pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek chorobowy, jeżeli spełnia warunki ustawowe.

Najważniejsze jest ustalenie, jaki rodzaj umowy łączy strony, czy pracownik podlega ubezpieczeniu chorobowemu, czy niezdolność do pracy została prawidłowo udokumentowana oraz czy pracodawca rzeczywiście nie wypłacił świadczenia należnego ze stosunku pracy. W razie odmowy zapłaty pracownik może korzystać z pomocy PIP, ZUS i sądu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 18, art. 22, art. 80, art. 84, art. 92, art. 152, art. 172, art. 282 i art. 291.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

3. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz.U. 2002 nr 199 poz. 1673.

4. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - Dz.U. 1997 nr 2 poz. 14.

5. Informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące prawa do zasiłku chorobowego i okresu jego przysługiwania - ZUS.

6. Informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące skargi na niewypłacanie wynagrodzenia - PIP.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.