Urlop wychowawczy na drugie dziecko

Długość urlopu wychowawczego

Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do wymaganego 6-miesięcznego stażu wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, a nie tylko zatrudnienie u aktualnego pracodawcy.

Podstawowy wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy na dane dziecko. Urlop ten jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Oznacza to, że sama pula miesięcy nie wystarczy - trzeba jeszcze zmieścić się w granicy wieku dziecka.

W praktyce ważne jest także to, że jeden miesiąc urlopu wychowawczego z 36 miesięcy przysługuje wyłącznie drugiemu rodzicowi albo opiekunowi. Jeżeli z urlopu korzysta tylko jeden rodzic, zwykle może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy. Pełne 36 miesięcy może przypaść jednemu rodzicowi między innymi wtedy, gdy drugi rodzic nie żyje, nie przysługuje mu władza rodzicielska albo został jej pozbawiony bądź władza ta została ograniczona albo zawieszona.

Te same reguły stosuje się również przy kolejnych dzieciach. Szerzej omawiamy to w materiale: wychowawczy na trzecie dziecko.

Urlop wychowawczy na drugie dziecko

Urlop wychowawczy nie zależy od tego, czy dziecko jest pierwsze, drugie czy kolejne. Na drugie dziecko powstaje odrębne uprawnienie do urlopu wychowawczego, liczone dla tego dziecka i ograniczone jego wiekiem. Urodzenie kolejnego dziecka nie powoduje więc, że niewykorzystany urlop wychowawczy na starsze dziecko automatycznie przepada.

Jeżeli matka wykorzystała 19 miesięcy urlopu wychowawczego na starsze dziecko, to co do zasady może jeszcze wykorzystać pozostałą część urlopu na to dziecko, ale tylko do końca roku kalendarzowego, w którym starsze dziecko kończy 6 lat. Jeżeli z urlopu korzysta wyłącznie matka, trzeba także pamiętać o nieprzenoszalnym miesiącu dla drugiego rodzica. W takim wariancie z puli 35 miesięcy po wykorzystaniu 19 miesięcy pozostaje zasadniczo 16 miesięcy dla tego samego rodzica, o ile pozwala na to granica wieku dziecka.

Jeżeli drugi rodzic chce skorzystać ze swojej części urlopu, może wykorzystać przysługujący mu miesiąc na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Jeżeli natomiast w sprawie występują szczególne okoliczności, takie jak brak władzy rodzicielskiej drugiego rodzica, należy ocenić, czy jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy.

Gdy rodzic chce kontynuować opiekę nad dzieckiem po zakończeniu wcześniej wskazanego okresu urlopu, w praktyce pojawia się pytanie o przedłużenie wychowawczego. Trzeba jednak pamiętać, że przedłużenie nie może przekroczyć ustawowego limitu miesięcy ani granicy wieku dziecka.

Wniosek o urlop wychowawczy i liczba części

Urlop wychowawczy jest udzielany na wniosek pracownika. Wniosek można złożyć w postaci papierowej albo elektronicznej. Termin jest istotny: wniosek powinien trafić do pracodawcy co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Jeżeli pracownik złoży wniosek później, pracodawca udziela urlopu nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w 5 częściach. Liczbę części ustala się według liczby złożonych wniosków. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić prawidłowy wniosek pracownika, o ile pracownik spełnia warunki ustawowe.

Urlop wychowawczy a dziecko z niepełnosprawnością

Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od podstawowego urlopu wychowawczego może być udzielony dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy. Taki dodatkowy urlop można wykorzystać nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Ten wariant wymaga szczególnej oceny dokumentów i terminów. Praktyczne omówienie znajdziesz w artykule: dodatkowy urlop na niepełnosprawne dziecko.

Czy dziecko może chodzić do przedszkola w czasie urlopu wychowawczego?

Urlop wychowawczy służy sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem. Nie oznacza to automatycznego zakazu posłania dziecka do przedszkola, żłobka albo innej placówki, ale sposób korzystania z opieki instytucjonalnej nie może faktycznie wyłączać osobistej opieki rodzica. Podobnie pracownik może w czasie urlopu wychowawczego podjąć pracę, naukę albo działalność, jeżeli nie uniemożliwia to sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Więcej o tej praktycznej sytuacji: przedszkole w czasie wychowawczego.

Urodzenie kolejnego dziecka w trakcie wychowawczego

Jeżeli kolejne dziecko urodzi się w czasie, gdy pracownica korzysta z urlopu wychowawczego na starsze dziecko, trzeba odróżnić kilka uprawnień: zakończenie albo rezygnację z dotychczasowego wychowawczego, prawo do świadczeń związanych z urodzeniem dziecka oraz późniejszy urlop wychowawczy na młodsze dziecko. Sam fakt urodzenia kolejnego dziecka nie odbiera prawa do urlopu wychowawczego na starsze dziecko, ale w praktyce trzeba prawidłowo ułożyć wnioski i terminy.

Jeżeli ten problem dotyczy Twojej sytuacji, pomocny może być materiał: kolejne dziecko w wychowawczym.

Urlop wypoczynkowy po wychowawczym, L4 w ciąży i macierzyńskim

Przy ustalaniu zaległego urlopu wypoczynkowego najważniejsze jest rozróżnienie roku, w którym pracownik rozpoczął urlop wychowawczy, pełnego roku spędzonego na wychowawczym oraz roku, w którym wrócił z urlopu wychowawczego. Zasady wynikają przede wszystkim z art. 155² Kodeksu pracy.

Jeżeli pracownik nabył prawo do urlopu wypoczynkowego 1 stycznia, a dopiero później w tym samym roku rozpoczął urlop wychowawczy, rozpoczęcie wychowawczego nie obniża urlopu wypoczynkowego za ten rok. Jeżeli natomiast pracownik przez cały rok kalendarzowy przebywał na urlopie wychowawczym i nie wrócił do pracy w tym roku, co do zasady nie powstaje mu nowy urlop wypoczynkowy do wykorzystania za ten rok. W roku powrotu z urlopu wychowawczego urlop wypoczynkowy ustala się proporcjonalnie do okresu pozostającego do końca roku.

Zwolnienie lekarskie w ciąży nie obniża samo w sobie wymiaru urlopu wypoczynkowego. Podobnie urlop macierzyński i rodzicielski nie działają jak urlop wychowawczy w zakresie proporcjonalnego obniżania urlopu wypoczynkowego. Jeżeli więc pracownica po zakończeniu wychowawczego przeszła na zwolnienie lekarskie z powodu ciąży, a następnie korzystała z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, trzeba najpierw ustalić datę zakończenia wychowawczego, a następnie naliczyć urlop wypoczynkowy za dalszą część roku oraz za kolejne lata zatrudnienia.

Dwa dni urlopu bezpłatnego między wychowawczym a zwolnieniem lekarskim z reguły nie obniżą urlopu wypoczynkowego, ponieważ przepisy dotyczą powrotu po nieobecności trwającej co najmniej miesiąc. Inaczej należałoby ocenić dłuższy urlop bezpłatny.

Jak policzyć urlop w opisanej sytuacji?

Przy opisanej sekwencji nieobecności: lipiec 2017 - marzec 2019 urlop wychowawczy, następnie zwolnienie lekarskie w ciąży, a potem urlop macierzyński i rodzicielski do października 2020 r., orientacyjna ocena wygląda następująco:

• za 2017 r. pracownica zachowuje prawo do urlopu wypoczynkowego w pełnym rocznym wymiarze, jeżeli nabyła go 1 stycznia i nie wykorzystała go wcześniej w całości;
• za 2018 r., jeżeli cały rok upłynął na urlopie wychowawczym i nie doszło do powrotu do pracy, co do zasady nie nalicza się nowego urlopu wypoczynkowego za ten rok;
• za 2019 r. urlop wypoczynkowy należy liczyć proporcjonalnie od miesiąca powrotu z urlopu wychowawczego do końca roku, przy czym późniejsze zwolnienie lekarskie w ciąży nie obniża tej proporcji;
• za 2020 r. pracownica co do zasady nabywa urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze rocznym, jeżeli przez cały rok pozostawała w zatrudnieniu, a nieobecność wynikała z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego.

Dokładna liczba dni zależy od rocznego wymiaru urlopu pracownicy, czyli zwykle 20 albo 26 dni, wykorzystanych wcześniej dni urlopu oraz ewentualnych zmian etatu. Trzeba też sprawdzić przedawnienie. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat. Jeżeli więc pracownik dopiero w 2026 r. dochodzi urlopu z lat 2017-2020, konieczna jest dodatkowa analiza, czy roszczenie nie jest już przedawnione albo czy bieg przedawnienia nie został przerwany lub uznany przez pracodawcę.

FAQ

Czy na drugie dziecko przysługuje nowy urlop wychowawczy?

Tak. Urlop wychowawczy jest związany z konkretnym dzieckiem. Na drugie dziecko przysługuje odrębna pula urlopu, z uwzględnieniem limitu 36 miesięcy, nieprzenoszalnego miesiąca dla drugiego rodzica oraz granicy wieku dziecka.

Czy niewykorzystany urlop na pierwsze dziecko przepada po urodzeniu drugiego?

Nie przepada z samego powodu urodzenia drugiego dziecka. Może jednak przepaść z powodu upływu czasu, ponieważ urlop wychowawczy na dane dziecko można wykorzystać tylko do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Czy jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy urlopu wychowawczego?

Co do zasady nie, ponieważ jeden miesiąc jest zarezerwowany dla drugiego rodzica albo opiekuna. Jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy tylko w szczególnych przypadkach przewidzianych w Kodeksie pracy, na przykład gdy drugi rodzic nie żyje albo nie ma władzy rodzicielskiej.

Kiedy trzeba złożyć wniosek o urlop wychowawczy?

Wniosek składa się co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Może mieć postać papierową albo elektroniczną. Jeżeli wniosek zostanie złożony później, pracodawca udziela urlopu najpóźniej po upływie 21 dni od złożenia wniosku.

Czy L4 w ciąży po wychowawczym zmniejsza urlop wypoczynkowy?

Samo zwolnienie lekarskie w ciąży nie zmniejsza urlopu wypoczynkowego. Znaczenie ma jednak to, że wcześniej pracownica była na urlopie wychowawczym. Za rok powrotu z wychowawczego urlop wypoczynkowy nalicza się proporcjonalnie, a dalsza nieobecność chorobowa w ciąży nie obniża tej proporcji.

Czy urlop macierzyński i rodzicielski obniżają urlop wypoczynkowy?

Nie. Urlop macierzyński i rodzicielski nie powodują proporcjonalnego obniżenia urlopu wypoczynkowego tak jak powrót po urlopie wychowawczym. Pracownica pozostająca w zatrudnieniu co do zasady nabywa urlop wypoczynkowy za okres tych urlopów.

Czy pracodawca może odmówić urlopu wychowawczego?

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić prawidłowy wniosek pracownika, jeżeli pracownik spełnia warunki ustawowe. Odmowa może być uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy wniosek dotyczy okresu przekraczającego dopuszczalny wymiar urlopu albo ustawową granicę wieku dziecka.

Po ilu latach przedawnia się roszczenie o urlop wypoczynkowy?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo po 3 latach. Przy bardzo starych zaległościach urlopowych trzeba więc sprawdzić nie tylko liczbę dni urlopu, ale także termin wymagalności i ewentualne zdarzenia przerywające bieg przedawnienia.

Podsumowanie

Na drugie dziecko przysługuje osobny urlop wychowawczy, niezależny od urlopu wykorzystanego na starsze dziecko. Niewykorzystana część urlopu na pierwsze dziecko nie znika przez sam fakt urodzenia kolejnego dziecka, ale można ją wykorzystać tylko w ustawowym terminie. W typowej sytuacji jeden rodzic może samodzielnie wykorzystać do 35 miesięcy urlopu wychowawczego na dane dziecko, a pozostały miesiąc jest przeznaczony dla drugiego rodzica.

Przy urlopie wypoczynkowym trzeba odrębnie ocenić każdy rok. Rok rozpoczęcia wychowawczego, pełny rok spędzony na wychowawczym oraz rok powrotu z wychowawczego mogą dawać różne wyniki. L4 w ciąży oraz urlop macierzyński lub rodzicielski nie obniżają urlopu wypoczynkowego tak jak wychowawczy, ale przy starszych roszczeniach koniecznie trzeba sprawdzić przedawnienie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - ISAP
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - ISAP
3. Informacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: urlop wychowawczy - gov.pl
4. Wyjaśnienia Państwowej Inspekcji Pracy: jak urlop wychowawczy wpływa na wymiar urlopu wypoczynkowego - pip.gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.