Służba wojskowa a umowa o pracę terminowa

Czy powołanie do służby wojskowej przedłuża umowę na czas określony?

Nie. Jeżeli pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony, powołanie do służby wojskowej co do zasady nie powoduje automatycznego przedłużenia umowy ani jej przekształcenia w umowę na czas nieokreślony. Umowa rozwiązuje się z dniem wskazanym w jej treści jako termin końcowy.

W opisanej sytuacji, jeżeli umowa została zawarta do końca stycznia, a nie doszło do jej wcześniejszego przedłużenia albo zawarcia kolejnej umowy, stosunek pracy kończy się z upływem tego terminu. Sam fakt odbywania służby od stycznia do kwietnia nie tworzy nowej umowy o pracę.

Trzeba odróżnić wygaśnięcie albo rozwiązanie umowy z powodu upływu terminu od wypowiedzenia. Ochrona związana z powołaniem do służby wojskowej zasadniczo ma chronić pracownika przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę w okresie ochronnym. Nie oznacza jednak, że każda umowa terminowa zostaje przedłużona do końca służby.

Umowa na okres próbny a powołanie do wojska

Inaczej należy oceniać umowę na okres próbny. W dawnym stanie prawnym szczególne przepisy przewidywały, że jeżeli okres próbny upływał po doręczeniu pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej, umowę uważało się za zawartą na czas nieokreślony. Tę regułę wyrażano w art. 118 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, która została zastąpiona obecnymi przepisami o obronie Ojczyzny.

W praktyce oznacza to, że przy ocenie konkretnej sprawy trzeba ustalić, czy chodzi o dawną służbę przygotowawczą rozliczaną jeszcze według wcześniejszych zasad, czy o aktualną formę służby wojskowej, na przykład dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, aktywną rezerwę albo terytorialną służbę wojskową. Sama nazwa użyta potocznie przez pracownika nie zawsze wystarcza. Decydują dokumenty: karta powołania, decyzja, zawiadomienie pracodawcy i treść umowy o pracę.

Niezależnie od szczególnych przepisów wojskowych nadal trzeba pamiętać o ogólnych zasadach prawa pracy, w tym o limitach umów terminowych wynikających z Kodeksu pracy. Jeżeli pracodawca przekroczył ustawowe limity liczby lub czasu trwania umów terminowych, skutek w postaci zatrudnienia bezterminowego może wynikać z przepisów prawa pracy, ale nie z samego powołania do służby.

Ochrona przed wypowiedzeniem

Pracownik powołany do służby wojskowej korzysta ze szczególnej ochrony w okresie wskazanym w przepisach. Co do zasady pracodawca nie powinien wypowiadać ani rozwiązywać stosunku pracy z powodu powołania do służby, jeżeli przepisy przyznają pracownikowi ochronę dla danego rodzaju służby.

Jeżeli wypowiedzenie zostało złożone przed powołaniem, a jego okres miałby upłynąć już po doręczeniu karty powołania, w dawnych regulacjach przewidywano bezskuteczność takiego wypowiedzenia, chyba że rozwiązania stosunku pracy żądał sam pracownik. W obecnych sprawach trzeba każdorazowo sprawdzić właściwy przepis dotyczący konkretnej formy służby.

Ochrona nie działa jednak w sposób absolutny. Szczególne regulacje mogą przewidywać wyjątki, zwłaszcza przy rozwiązaniu umowy z winy pracownika, upadłości lub likwidacji pracodawcy albo przy umowach, które kończą się z upływem czasu, na jaki zostały zawarte. Dlatego w zakładzie pracy znajdującym się w upadłości trzeba odrębnie ustalić, czy syndyk lub pracodawca podejmuje czynność wypowiedzenia, czy jedynie następuje zwykły upływ terminu umowy.

Czy po zakończeniu służby można wrócić do pracy w ciągu 30 dni?

Prawo zgłoszenia powrotu do pracy po zakończeniu służby ma sens przede wszystkim wtedy, gdy stosunek pracy nadal trwa. Jeżeli umowa o pracę na czas określony zakończyła się w trakcie służby, pracownik nie ma już stosunku pracy, do którego mógłby wrócić. W takiej sytuacji pracodawca nie ma obowiązku ponownie zatrudnić pracownika tylko dlatego, że zakończył on służbę.

Jeżeli natomiast umowa nadal obowiązuje, pracownik powinien zgłosić gotowość podjęcia pracy w terminie przewidzianym przez przepisy właściwe dla danej służby. W praktyce często pojawia się termin 30 dni od zwolnienia ze służby. Niedotrzymanie tego terminu może wywołać poważne skutki, chyba że opóźnienie było usprawiedliwione okolicznościami niezależnymi od pracownika.

W opisanym przypadku, przy umowie terminowej kończącej się w styczniu i służbie trwającej do kwietnia, prawo powrotu do tego samego zakładu pracy nie będzie przysługiwało, jeżeli umowa rzeczywiście rozwiązała się z końcem stycznia.

Odprawa pieniężna za powołanie do służby

Pracownik powołany do określonych form służby wojskowej może mieć prawo do odprawy pieniężnej od pracodawcy. W dawnych przepisach przy powołaniu do zasadniczej albo okresowej służby wojskowej odprawę określano jako równowartość dwutygodniowego wynagrodzenia obliczanego według zasad właściwych dla ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. W praktyce przyjmowano, że odpowiada to połowie miesięcznego wynagrodzenia ustalonego według tych reguł.

Przy służbie przygotowawczej trzeba sprawdzić, czy konkretne powołanie mieściło się w kategorii służby, dla której przepisy przewidywały odprawę. Jeżeli tak, pracodawca powinien ją wypłacić niezależnie od tego, że umowa terminowa zakończy się w trakcie służby. Odprawa jest związana z powołaniem pracownika do służby, a nie z późniejszym powrotem do pracy.

Upadłość pracodawcy komplikuje dochodzenie należności, ale nie oznacza automatycznie, że roszczenie o odprawę nie istnieje. W zależności od etapu postępowania konieczne może być zgłoszenie wierzytelności albo dochodzenie należności w trybie właściwym dla spraw pracowniczych i upadłościowych.

Co powinien zrobić pracownik?

Pracownik powinien przede wszystkim zachować dokumenty dotyczące powołania, umowę o pracę, ewentualne wypowiedzenie oraz potwierdzenie daty doręczenia karty powołania. Te daty zwykle przesądzają o tym, czy ochrona działała, czy umowa zakończyła się zgodnie z terminem oraz czy pracownik może skutecznie domagać się odprawy.

W powiązanym zakresie warto sprawdzić także artykuł służba wojskowa a umowa-zlecenie.

Jeżeli pracodawca odmawia wypłaty odprawy, warto złożyć pisemny wniosek o jej wypłatę wraz z kopią dokumentu powołania. W przypadku upadłości należy ustalić, kto reprezentuje pracodawcę, czy działa syndyk oraz w jakim trybie trzeba zgłaszać roszczenia pracownicze.

Jeżeli spór dotyczy tego, czy umowa była na czas określony, próbny czy już bezterminowy, trzeba dodatkowo przeanalizować historię zatrudnienia. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze umowy, aneksy, przerwy między umowami i limity wynikające z Kodeksu pracy.

FAQ

Czy umowa na czas określony przedłuża się do końca służby wojskowej?

Co do zasady nie. Umowa terminowa kończy się w dniu wskazanym w umowie, nawet jeżeli ten dzień przypada w trakcie odbywania służby. Wyjątek musiałby wynikać z konkretnego przepisu albo z innej podstawy, na przykład aneksu zawartego z pracodawcą.

Czy powołanie do wojska zawsze chroni przed zwolnieniem?

Nie zawsze. Ochrona dotyczy przede wszystkim wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy w okresie ochronnym. Nie musi blokować upływu terminu umowy na czas określony. Mogą też występować wyjątki, między innymi przy upadłości, likwidacji albo ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych.

Czy po służbie trzeba zgłosić powrót do pracy w 30 dni?

Jeżeli stosunek pracy nadal trwa, pracownik powinien zgłosić gotowość powrotu w terminie przewidzianym przez przepisy właściwe dla danej służby. W praktyce często wskazuje się 30 dni. Jeżeli umowa zakończyła się wcześniej, nie ma już zatrudnienia, do którego można wrócić.

Czy pracodawca w upadłości musi wypłacić odprawę?

Jeżeli pracownik spełnia warunki do odprawy, upadłość pracodawcy nie przekreśla automatycznie roszczenia. Może jednak wymagać zgłoszenia należności w odpowiednim trybie i ustalenia, kto reprezentuje pracodawcę.

Czy odprawa należy się przy każdej formie służby?

Nie można tego zakładać bez sprawdzenia dokumentu powołania i właściwych przepisów. Uprawnienie do odprawy zależy od rodzaju służby oraz regulacji obowiązujących dla danego powołania.

Podsumowanie

W przypadku umowy o pracę na czas określony powołanie do służby wojskowej nie powoduje samo przez się przekształcenia zatrudnienia w umowę na czas nieokreślony. Jeżeli umowa kończy się w trakcie służby, stosunek pracy ustaje z upływem terminu. Prawo powrotu do pracy ma znaczenie wtedy, gdy zatrudnienie nadal trwa po zakończeniu służby.

Odrębnie trzeba ocenić prawo do odprawy oraz zakres ochrony przed wypowiedzeniem. W tym zakresie decyduje rodzaj służby, data powołania, treść umowy i ewentualna upadłość pracodawcy. Przy sporze warto działać pisemnie i zabezpieczyć dokumenty potwierdzające daty oraz podstawę powołania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny - Dz.U. 2022 poz. 655

3. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - akt uchylony, istotny dla dawnych spraw dotyczących służby przygotowawczej

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.