Odmowa wyjazdu na delegację a małe dziecko

Czy pracownik może odmówić wyjazdu na delegację?

Delegacja, czyli podróż służbowa, polega na wykonaniu na polecenie pracodawcy zadania służbowego poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy albo poza stałym miejscem pracy pracownika. Co do zasady polecenie wyjazdu służbowego jest poleceniem służbowym, a pracownik powinien je wykonać, jeżeli jest zgodne z przepisami prawa, umową o pracę i zasadami współżycia społecznego.

Odmowa wykonania polecenia służbowego bez podstawy prawnej może zostać uznana za naruszenie obowiązków pracowniczych. W skrajnych przypadkach pracodawca może rozważać karę porządkową, a nawet dalej idące konsekwencje pracownicze. Inaczej jest jednak wtedy, gdy pracownik korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie pracy. Uzupełniająco pomocne może być również omówienie: Dziecko z cukrzycą w przedszkolu a leki.

Zgodnie z art. 178 Kodeksu pracy pracownicy w ciąży nie wolno bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy. Podobna ochrona dotyczy pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia. Takiego pracownika również nie wolno bez jego zgody delegować poza stałe miejsce pracy.

Delegacja a dziecko do 8. roku życia

Aktualnie granica wieku dziecka istotna dla odmowy delegowania wynosi 8 lat, a nie 4 lata. Oznacza to, że pracownik wychowujący dziecko, które nie ukończyło 8. roku życia, może nie wyrazić zgody na wyjazd poza stałe miejsce pracy. Pracodawca nie powinien traktować takiej odmowy jako przewinienia pracowniczego, jeżeli pracownik rzeczywiście jest osobą uprawnioną.

Uprawnienie dotyczy zarówno matki, jak i ojca dziecka. Jeżeli jednak oboje rodzice lub opiekunowie są pracownikami, z ochrony tej może korzystać tylko jedno z nich. W praktyce pracodawca może więc oczekiwać oświadczenia, czy pracownik zamierza korzystać z uprawnień rodzicielskich związanych z wychowywaniem dziecka.

Zobacz również: opieka nad dzieckiem i odmowa udzielenia dni wolnych

Czy urlop żony wyklucza odmowę delegacji?

Nie. Sam fakt, że żona przebywa na zaległym urlopie wypoczynkowym, nie oznacza automatycznie, że pracownik traci prawo do odmowy delegacji. Urlop wypoczynkowy drugiego rodzica nie jest równoznaczny z tym, że tylko on sprawuje opiekę nad dziećmi albo że drugi rodzic przestaje je wychowywać.

W opisanej sytuacji kluczowe są dwie kwestie. Po pierwsze, dzieci mają mniej niż 8 lat, więc wiekowo mieszczą się w ochronie przewidzianej przez Kodeks pracy. Po drugie, trzeba ustalić, czy z uprawnienia związanego z odmową delegacji korzysta Pan, czy drugi rodzic, jeżeli również jest pracownikiem. Jeżeli to Pan złożył u pracodawcy oświadczenie o korzystaniu z tego uprawnienia, może Pan odmówić wyjazdu bez negatywnych konsekwencji służbowych.

Jeżeli natomiast pracodawca nie ma jeszcze takiego oświadczenia, warto złożyć je niezwłocznie, najlepiej na piśmie lub w formie przyjętej u pracodawcy dla dokumentacji kadrowej. Oświadczenie powinno być jasne i wskazywać, że pracownik wychowuje dziecko do 8. roku życia oraz nie wyraża zgody na delegowanie poza stałe miejsce pracy.

Jak powinna wyglądać zgoda albo odmowa delegacji?

Przepisy nie narzucają jednej szczególnej formy zgody na delegowanie pracownika wychowującego dziecko do 8. roku życia. Dla celów dowodowych najbezpieczniejsza jest jednak forma pisemna albo dokumentowa, na przykład wiadomość e-mail, jeżeli taka forma komunikacji jest przyjęta w zakładzie pracy.

Zgoda powinna dotyczyć konkretnego wyjazdu albo jasno określonego zakresu delegowania. Pracownik nie powinien być zmuszany do podpisywania ogólnej, bezterminowej zgody na wszystkie przyszłe delegacje. Jeżeli sytuacja rodzinna się zmieni, pracownik może odmówić kolejnego wyjazdu, o ile nadal spełnia warunki ustawowej ochrony.

Odmowa również powinna być konkretna. Warto wskazać datę planowanego wyjazdu, powołać się na wychowywanie dziecka do 8. roku życia oraz zaznaczyć, że pracownik nie wyraża zgody na delegowanie poza stałe miejsce pracy.

Kiedy odmowa delegacji może być ryzykowna?

Odmowa może być ryzykowna, jeżeli pracownik nie spełnia warunków ochrony, dziecko ukończyło już 8 lat albo z uprawnienia korzysta drugi rodzic będący pracownikiem. Ryzyko pojawia się także wtedy, gdy wyjazd nie jest delegacją poza stałe miejsce pracy, lecz mieści się w zwykłym obszarze wykonywania pracy uzgodnionym w umowie.

Znaczenie ma więc treść umowy o pracę, regulaminów, dotychczasowa praktyka wykonywania obowiązków oraz faktyczne miejsce pracy. Jeżeli w umowie wskazano szeroki obszar wykonywania pracy, nie każdy wyjazd będzie automatycznie podróżą służbową wymagającą odrębnej zgody w rozumieniu art. 178 Kodeksu pracy.

Nie należy też mylić odmowy delegacji z odmową wykonania zwykłych obowiązków służbowych w ustalonym miejscu pracy. Ochrona rodzicielska nie zwalnia pracownika z wykonywania pracy, lecz ogranicza możliwość jednostronnego wysłania go poza stałe miejsce pracy bez zgody.

FAQ

Czy ojciec dziecka może odmówić delegacji?

Tak. Uprawnienie przysługuje nie tylko matce, ale także ojcu dziecka, jeżeli jest pracownikiem wychowującym dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia. Jeżeli oboje rodzice są pracownikami, z uprawnienia może korzystać jedno z nich.

Czy dziecko musi mieć mniej niż 4 lata?

Nie. Aktualnie ochrona obejmuje pracownika wychowującego dziecko do ukończenia przez nie 8. roku życia. W starszych opracowaniach można spotkać granicę 4 lat, ale nie odpowiada ona obecnemu brzmieniu przepisu.

Czy zgoda na delegację musi być pisemna?

Przepisy nie wskazują jednej obowiązkowej formy, ale pisemna zgoda albo odmowa jest najbezpieczniejsza dowodowo. Pozwala uniknąć sporu o to, czy pracownik rzeczywiście zgodził się na konkretny wyjazd.

Czy pracodawca może ukarać za odmowę delegacji?

Jeżeli pracownik spełnia warunki z art. 178 Kodeksu pracy i nie wyraził zgody na delegowanie poza stałe miejsce pracy, pracodawca nie powinien karać go za samą odmowę. Inaczej może być, gdy pracownik nie jest objęty ochroną albo wyjazd nie jest delegacją.

Czy urlop wypoczynkowy drugiego rodzica ma znaczenie?

Może mieć znaczenie organizacyjne, ale sam w sobie nie wyłącza prawa do odmowy delegacji. Najważniejsze jest to, czy pracownik wychowuje dziecko do 8. roku życia i czy to on korzysta z uprawnienia, jeżeli drugi rodzic także jest pracownikiem.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji pracownik może co do zasady odmówić wyjazdu służbowego, ponieważ wychowuje dzieci, które nie ukończyły 8. roku życia. Pracodawca nie może delegować takiego pracownika poza stałe miejsce pracy bez jego zgody. Urlop wypoczynkowy żony nie odbiera automatycznie tego prawa, ale trzeba uwzględnić zasadę, że jeżeli oboje rodzice są pracownikami, z uprawnienia korzysta jedno z nich.

Najbezpieczniej złożyć pracodawcy krótkie pisemne oświadczenie o wychowywaniu dziecka do 8. roku życia oraz odmowę zgody na konkretną delegację. W razie sporu warto przeanalizować umowę o pracę, miejsce pracy oraz dokumenty kadrowe dotyczące korzystania z uprawnień rodzicielskich.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.