Kto może prowadzić usługi psychoterapeutyczne?

Czy psychoterapeuta musi być lekarzem albo psychologiem?

Co do zasady psychoterapeuta nie musi być lekarzem. Psychoterapia jest odrębną formą pomocy i leczenia, choć często jest wykonywana przez psychologów, lekarzy psychiatrów, pedagogów, osoby z wykształceniem społecznym lub medycznym, które ukończyły wieloletnie szkolenie psychoterapeutyczne.

Trzeba jednak odróżnić dwa zagadnienia. Pierwsze to prowadzenie prywatnej działalności i używanie określenia "psychoterapeuta". Drugie to udzielanie świadczeń zdrowotnych w podmiocie leczniczym, w ramach kontraktu z NFZ albo w obszarze uzależnień. W tym drugim przypadku wymagania są znacznie bardziej konkretne.

W praktyce osoba bez żadnych studiów wyższych i bez specjalistycznego szkolenia nie powinna przedstawiać się jako psychoterapeuta prowadzący leczenie zaburzeń psychicznych. Nawet jeżeli przepisy nie przewidują jednej powszechnej licencji dla każdego prywatnego gabinetu, to klient może dochodzić roszczeń, gdy został wprowadzony w błąd co do kwalifikacji albo gdy terapia wyrządziła mu szkodę.

Kiedy przepisy wymagają konkretnych kwalifikacji?

Najważniejsze regulacje pojawiają się przy świadczeniach gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. określa, kogo można traktować jako osobę prowadzącą psychoterapię w systemie świadczeń finansowanych ze środków publicznych.

W uproszczeniu chodzi o osobę, która posiada odpowiednie wykształcenie, odbyła podyplomowe szkolenie psychoterapeutyczne w wymaganym wymiarze, pracuje metodami o potwierdzonej skuteczności i posiada certyfikat psychoterapeuty albo spełnia warunki przewidziane dla osoby w trakcie uzyskiwania certyfikatu. Szczegółową listę wymagań trzeba zawsze odnosić do aktualnego brzmienia rozporządzenia oraz do warunków konkretnego świadczenia.

Rozporządzenie odwołuje się m.in. do wybranych tytułów zawodowych i kierunków studiów oraz do osób spełniających warunki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów. Oznacza to, że przy świadczeniach publicznych nie wystarcza samo ukończenie krótkiego kursu ani deklaracja doświadczenia.

Prywatny gabinet psychoterapii a odpowiedzialność

W prywatnym gabinecie przepisy nie tworzą prostego mechanizmu: "masz państwową licencję albo nie wolno ci pracować". To nie znaczy jednak, że osoba oferująca psychoterapię działa poza prawem. Znaczenie mają przede wszystkim przepisy o ochronie konsumenta, odpowiedzialności za nienależyte wykonanie usługi, ochronie dóbr osobistych, prawach pacjenta oraz odpowiedzialności za szkodę na zdrowiu.

Jeżeli usługa jest przedstawiana jako leczenie zaburzeń zdrowia psychicznego, a nie jako zwykły coaching, konsultacja rozwojowa lub wsparcie edukacyjne, rośnie ryzyko uznania jej za świadczenie zdrowotne. Wtedy szczególnie ważne są kwalifikacje, dokumentowanie pracy, poufność, świadoma zgoda klienta oraz zasady kierowania do lekarza psychiatry, gdy stan klienta tego wymaga.

Niebezpieczne jest także używanie nazw sugerujących uprawnienia, których dana osoba nie posiada. Przykładowo nie należy przedstawiać się jako lekarz, psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień albo certyfikowany psychoterapeuta, jeżeli nie ma się podstaw do używania takiego tytułu.

Psychoterapia uzależnień

Osobno należy traktować terapię uzależnienia od alkoholu i pracę z rodzinami osób uzależnionych. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 grudnia 2018 r. w sprawie funkcjonowania podmiotów leczniczych sprawujących opiekę nad uzależnionymi od alkoholu przewiduje szczególne wymogi dotyczące osób prowadzących psychoterapię uzależnienia od alkoholu oraz psychoterapię członków rodzin.

W praktyce kluczowe znaczenie ma certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień albo odpowiedni status osoby uczestniczącej w procesie certyfikacji, jeżeli przepisy i organizacja świadczenia na to pozwalają. Sama ogólna wiedza psychologiczna lub doświadczenie życiowe nie zastępują wymagań przewidzianych dla tej formy pomocy.

Co grozi za prowadzenie psychoterapii bez przygotowania?

Konsekwencje zależą od sposobu działania i skutków dla klienta. Najczęściej wchodzą w grę roszczenia cywilne o zwrot wynagrodzenia, odszkodowanie albo zadośćuczynienie, jeżeli usługa była nierzetelna lub wywołała szkodę. Możliwe są też spory o naruszenie dóbr osobistych, poufności lub praw pacjenta.

W poważniejszych przypadkach problem może mieć wymiar karny, zwłaszcza gdy osoba bez uprawnień podszywa się pod lekarza, zaleca odstawienie leków, ignoruje ryzyko samobójcze albo prowadzi działania, które realnie narażają klienta na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Znaczenie ma również odpowiedzialność kontraktowa i reklamowa. Jeżeli oferta gabinetu obiecuje leczenie konkretnych zaburzeń, certyfikat, superwizję lub określoną metodę, trzeba móc to wykazać dokumentami.

Jak bezpiecznie prowadzić albo wybrać gabinet?

Osoba planująca świadczenie usług psychoterapeutycznych powinna jasno określić swoje kwalifikacje, zakres pracy i granice kompetencji. Bezpiecznym standardem jest ukończenie lub odbywanie całościowego szkolenia psychoterapeutycznego, praca pod superwizją, posiadanie ubezpieczenia OC oraz przejrzysta informacja dla klienta o metodzie, doświadczeniu i zasadach współpracy.

Klient przed rozpoczęciem terapii powinien zapytać o wykształcenie, szkołę psychoterapii, certyfikat, superwizję, doświadczenie w pracy z danym problemem oraz zasady poufności. Przy poważnych objawach psychicznych warto upewnić się, czy terapeuta współpracuje z lekarzem psychiatrą albo wie, kiedy skierować klienta do konsultacji medycznej.

FAQ

Czy bez studiów można legalnie prowadzić psychoterapię?

Przy świadczeniach finansowanych publicznie zasadniczo nie. W prywatnej działalności brak jest jednej powszechnej licencji, ale osoba bez studiów i szkolenia naraża się na poważne ryzyko prawne, jeżeli przedstawia swoje działania jako profesjonalną psychoterapię lub leczenie zaburzeń.

Czy psychoterapeuta musi być lekarzem psychiatrą?

Nie. Psychoterapeutą może być osoba z innym wykształceniem, jeżeli spełnia wymagania przewidziane dla danego rodzaju świadczenia i posiada odpowiednie szkolenie. Lekarz psychiatra jest potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy konieczna jest diagnoza medyczna, farmakoterapia lub ocena ryzyka zdrowotnego.

Czy certyfikat psychoterapeuty jest obowiązkowy?

W systemie świadczeń publicznych oraz w wielu podmiotach leczniczych certyfikat albo status osoby w procesie certyfikacji ma kluczowe znaczenie. W prywatnym gabinecie certyfikat nie zawsze wynika z jednej ogólnej ustawy, ale jego brak powinien być jasno komunikowany klientowi.

Czy można reklamować coaching jako psychoterapię?

Nie powinno się mieszać tych pojęć. Coaching, poradnictwo i psychoterapia mają inny cel oraz inny poziom odpowiedzialności. Jeżeli reklama sugeruje leczenie zaburzeń psychicznych, klient ma prawo oczekiwać kwalifikacji właściwych dla psychoterapii.

Co powinien sprawdzić klient przed rozpoczęciem terapii?

Warto zapytać o wykształcenie, szkołę psychoterapii, liczbę godzin szkolenia, certyfikat, superwizję, doświadczenie w pracy z danym problemem, zasady poufności oraz możliwość konsultacji psychiatrycznej, gdy stan zdrowia tego wymaga.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 grudnia 2018 r. w sprawie funkcjonowania podmiotów leczniczych sprawujących opiekę nad uzależnionymi od alkoholu
• Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów
• Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.