Wynagrodzenie nauczyciela za wyjazd z uczniami za granicę

Delegacja czy oddelegowanie nauczyciela?

Zgodnie z art. 77⁵ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, albo poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej. W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciel wyjeżdża z uczniami do Niemiec na kilka dni jako opiekun wycieczki, a jego miejsce pracy określone w stosunku pracy nie zostaje zmienione, mamy co do zasady do czynienia z delegacją.

Oddelegowanie w ścisłym znaczeniu występowałoby wtedy, gdyby pracodawca czasowo zmienił nauczycielowi miejsce wykonywania pracy albo gdyby nauczyciel został skierowany za granicę do wykonywania pracy w innej jednostce w warunkach właściwych dla delegowania pracowników. Sama opieka nad uczniami podczas kilkudniowego wyjazdu szkolnego do Niemiec nie oznacza jeszcze takiego oddelegowania. Nie stosuje się więc automatycznie zasady, że nauczyciel powinien otrzymać wynagrodzenie według niemieckiej płacy minimalnej.

Istotna jest treść polecenia dyrektora, cel wyjazdu, czas jego trwania, miejsce wskazane w umowie lub akcie zatrudnienia oraz to, czy nauczyciel realizuje zadanie na rzecz swojej szkoły. Jeżeli wyjazd ma charakter czasowy, służy realizacji zadań szkoły i nie zmienia stałego miejsca pracy, należy rozliczać go jak podróż służbową.

Jakie należności przysługują za zagraniczną podróż służbową?

Aktualnie podstawowym aktem wykonawczym nie są już rozporządzenia z 2002 r., lecz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Ma ono szczególne znaczenie dla szkół publicznych i samorządowych, a w praktyce często wyznacza także standard rozliczania delegacji u innych pracodawców.

Przy podróży zagranicznej nauczycielowi mogą przysługiwać w szczególności: dieta, zwrot kosztów przejazdu, zwrot kosztów noclegu, ryczałt na dojazdy miejscowe albo zwrot udokumentowanych wydatków zaakceptowanych przez pracodawcę. W przypadku wyjazdu do Niemiec aktualna dieta wynosi 49 euro za dobę podróży zagranicznej, a limit noclegowy wynosi 170 euro. Jeżeli szkoła sama zapewnia i opłaca nocleg, nauczyciel nie otrzymuje dodatkowego zwrotu za hotel, bo nie ponosi tego kosztu.

Dieta w podróży zagranicznej służy pokryciu kosztów wyżywienia i innych drobnych wydatków. Za każdą pełną dobę przysługuje pełna dieta. Za niepełną dobę stosuje się zasady: do 8 godzin przysługuje 1/3 diety, ponad 8 do 12 godzin przysługuje 1/2 diety, a ponad 12 godzin przysługuje pełna dieta.

Czy zapewnione wyżywienie wyłącza dietę?

Nie zawsze. To jeden z najczęstszych błędów w rozliczaniu wyjazdów szkolnych. Jeżeli pracownik ma zapewnione bezpłatne całodzienne wyżywienie w podróży zagranicznej, nie oznacza to całkowitego braku diety. Zgodnie z aktualnymi zasadami przysługuje mu wtedy 25% diety. Przy podróży do Niemiec będzie to 25% z 49 euro za dobę, czyli 12,25 euro za pełną dobę.

Jeżeli zapewniono tylko część posiłków, dietę pomniejsza się odpowiednio o: 15% za śniadanie, 30% za obiad i 30% za kolację. W praktyce należy więc sprawdzić, jakie posiłki rzeczywiście zapewniła szkoła lub organizator wyjazdu. Sama informacja, że wyjazd obejmuje wyżywienie, nie wystarczy do prawidłowego rozliczenia.

Warto również pamiętać, że nauczyciel powinien otrzymać zaliczkę na niezbędne koszty podróży zagranicznej, jeżeli wystąpi z takim wnioskiem. Po powrocie powinien natomiast rozliczyć delegację w terminie i na zasadach przyjętych u pracodawcy, przedstawiając wymagane dokumenty.

Opieka nad uczniami a czas pracy nauczyciela

Karta Nauczyciela przewiduje, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo. W tym czasie nauczyciel realizuje nie tylko zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami, ale także inne czynności wynikające z zadań statutowych szkoły. Przy podobnych stanach faktycznych pomocny może być tekst: Wynagrodzenie nauczyciela za dni wolne od zajęć.

Opieka nad uczniami podczas wycieczki, zielonej szkoły, wymiany młodzieży albo konkursu zagranicznego mieści się co do zasady w zadaniach opiekuńczych i statutowych szkoły. Nie oznacza to jednak, że dyrektor może w praktyce obciążyć jednego nauczyciela nieprzerwaną odpowiedzialnością za uczniów przez 24 godziny na dobę bez żadnego planu dyżurów, odpoczynku i wsparcia innych opiekunów.

Przepisy dotyczące organizacji krajoznawstwa i turystyki szkolnej nakładają na szkołę obowiązek zapewnienia bezpiecznych warunków wyjazdu. Dyrektor zatwierdza kartę wycieczki, wyznacza kierownika i opiekunów oraz powinien uwzględnić wiek uczniów, ich potrzeby, stan zdrowia, niepełnosprawności, program wyjazdu, miejsce pobytu i środek transportu. Przepisy nie zawierają jednego uniwersalnego przelicznika liczby uczniów na jednego opiekuna dla każdej wycieczki, dlatego obsada opiekunów powinna wynikać z realnej oceny ryzyka.

Jeżeli opieka ma być faktycznie całodobowa, szkoła powinna zaplanować dyżury w taki sposób, aby nauczyciele mogli się zmieniać. Inaczej powstaje ryzyko naruszenia zasad organizacji pracy, bezpieczeństwa uczniów oraz odpowiedzialności dyrektora za właściwe przygotowanie wyjazdu.

Czy nauczycielowi należy się dodatkowe wynagrodzenie za opiekę 24 godziny na dobę?

Nie ma przepisu, który automatycznie przyznawałby nauczycielowi dodatkowe wynagrodzenie za sam fakt udziału w kilkudniowej wycieczce z uczniami. Udział w wyjeździe jako opiekun jest zwykle traktowany jako realizacja zadań opiekuńczych szkoły. To jednak nie zamyka sprawy rozliczeń.

W powiązanym zakresie warto sprawdzić także artykuł nadgodziny za wycieczki z podopiecznymi.

Dodatkowe świadczenia mogą wchodzić w grę zwłaszcza wtedy, gdy nauczyciel wykonuje pracę w dniu wolnym od pracy, w święto, ponad ustalony harmonogram albo realizuje zajęcia, które można zakwalifikować jako godziny ponadwymiarowe lub doraźne zastępstwa. Każdy przypadek wymaga oceny dokumentów: polecenia wyjazdu, karty wycieczki, harmonogramu, regulaminu wynagradzania, arkusza organizacyjnego oraz tego, jakie czynności nauczyciel faktycznie wykonywał.

Jeżeli wyjazd trwa od poniedziałku do niedzieli, problemem może być nie tylko dieta, ale także praca w dni wolne wynikające z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W takiej sytuacji nauczyciel powinien ustalić z dyrektorem, czy otrzyma inny dzień wolny, czy inne świadczenie przewidziane przepisami lub regulaminem. Brak takich ustaleń przed wyjazdem zwykle prowadzi do sporu po powrocie.

Co powinno znaleźć się w poleceniu wyjazdu?

Pismo dyrektora powinno być możliwie konkretne. Sformułowanie, że nauczyciel zostaje oddelegowany do wyjazdu w charakterze opiekuna, nie przesądza jeszcze prawnej kwalifikacji wyjazdu. O tym, czy jest to podróż służbowa czy oddelegowanie, decyduje rzeczywisty charakter polecenia, a nie samo użycie słowa "oddelegowuję".

Dla bezpieczeństwa nauczyciel powinien znać przed wyjazdem co najmniej: termin i miejsce wyjazdu, cel wyjazdu, funkcję nauczyciela, liczbę uczniów, dane kierownika wycieczki, liczbę opiekunów, zasady dyżurów, sposób rozliczenia delegacji, informację o zapewnionym wyżywieniu i noclegu oraz zasady pokrywania nieprzewidzianych wydatków.

Jeżeli dyrektor oczekuje, że nauczyciel będzie odpowiadał za uczniów również w nocy, powinno to wynikać z organizacji wyjazdu i realnego harmonogramu dyżurów. Nie powinno się pozostawiać nauczyciela z ogólnym poleceniem "opieki przez całą dobę", bez wskazania, kto i kiedy przejmuje odpowiedzialność za grupę.

Czy nauczyciel może odmówić wyjazdu?

Nauczyciel jako pracownik powinien wykonywać zgodne z prawem polecenia pracodawcy dotyczące pracy. Sama niechęć do wyjazdu zwykle nie wystarczy do odmowy, jeżeli wyjazd mieści się w obowiązkach nauczyciela i został prawidłowo zorganizowany.

Odmowa może być uzasadniona w szczególnych sytuacjach, na przykład gdy polecenie narusza przepisy, stwarza realne zagrożenie dla bezpieczeństwa, nie zapewnia minimalnej liczby opiekunów, nakłada obowiązki niemożliwe do wykonania albo pomija istotne ograniczenia zdrowotne nauczyciela. W takim przypadku warto reagować pisemnie i rzeczowo: wskazać konkretne zastrzeżenia oraz poprosić o zmianę organizacji wyjazdu.

FAQ

Czy wyjazd nauczyciela z uczniami do Niemiec to delegacja?

Najczęściej tak, jeżeli wyjazd jest czasowy, odbywa się na polecenie dyrektora i służy wykonaniu zadania szkoły poza stałym miejscem pracy nauczyciela. Samo użycie w piśmie słowa "oddelegowanie" nie przesądza jeszcze, że nie jest to podróż służbowa.

Czy nauczycielowi należy się niemiecka płaca minimalna?

Co do zasady nie, jeżeli nauczyciel jedzie tylko jako opiekun uczniów swojej szkoły i nie dochodzi do rzeczywistego oddelegowania do pracy za granicą. Niemiecka płaca minimalna mogłaby mieć znaczenie dopiero przy innym modelu wykonywania pracy, zwłaszcza przy delegowaniu pracownika w ramach świadczenia usług.

Ile wynosi dieta za podróż służbową do Niemiec?

Dieta dla Niemiec wynosi obecnie 49 euro za dobę podróży zagranicznej. Za niepełną dobę stosuje się odpowiednio 1/3, 1/2 albo pełną dietę, zależnie od czasu trwania tej części podróży.

Czy dieta przepada, gdy szkoła zapewnia pełne wyżywienie?

Nie przepada w całości. Przy zapewnionym bezpłatnym całodziennym wyżywieniu w podróży zagranicznej przysługuje 25% diety. Przy częściowym wyżywieniu dietę pomniejsza się o procent przypisany do konkretnych posiłków.

Czy nauczyciel może być opiekunem uczniów przez 24 godziny na dobę?

Nauczyciel może wykonywać zadania opiekuńcze podczas całego wyjazdu, ale szkoła powinna tak zorganizować opiekę, aby zapewnić bezpieczeństwo uczniów i realną możliwość odpoczynku opiekunów. Całodobowa odpowiedzialność jednej osoby bez harmonogramu i zmienników może być wadliwą organizacją wyjazdu.

Czy za wycieczkę zagraniczną należy się dodatkowe wynagrodzenie?

Nie zawsze. Sam udział w wycieczce nie daje automatycznie prawa do dodatku. Dodatkowe rozliczenie może być jednak zasadne, gdy praca przypada w dniu wolnym, w święto, ponad ustalone obowiązki albo gdy regulamin wynagradzania lub konkretne polecenie przewiduje dodatkowe świadczenie.

Co zrobić, jeżeli dyrektor odmawia rozliczenia delegacji?

Najpierw warto złożyć pisemny wniosek o rozliczenie podróży służbowej i wskazać, jakie koszty oraz świadczenia nie zostały rozliczone. Do wniosku należy dołączyć dokumenty, harmonogram wyjazdu i ewentualne rachunki. Jeżeli spór trwa, warto skonsultować dokumenty z prawnikiem albo rozważyć wystąpienie do właściwych organów.

Podsumowanie

Wyjazd nauczyciela z uczniami za granicę, w tym do Niemiec, najczęściej należy kwalifikować jako podróż służbową, jeżeli jest czasowy i nie zmienia miejsca pracy nauczyciela. W takiej sytuacji nauczycielowi przysługują należności delegacyjne, w tym dieta w odpowiedniej wysokości, zwrot kosztów przejazdu i rozliczenie noclegu, o ile nie zostały one zapewnione przez szkołę.

Uzupełnieniem tego wątku jest omówienie: L4 od psychiatry a wyjazd za granicę.

Najważniejsza praktyczna korekta polega na tym, że zapewnienie całodziennego wyżywienia w delegacji zagranicznej nie wyłącza całej diety. Nauczycielowi przysługuje wtedy 25% diety. Przy wyjeździe do Niemiec oznacza to 25% z 49 euro za pełną dobę podróży.

Osobnym problemem jest czas pracy i całodobowa opieka nad uczniami. Dyrektor powinien zadbać o właściwą liczbę opiekunów, harmonogram dyżurów i bezpieczną organizację wyjazdu. Jeżeli nauczyciel ma wątpliwości, powinien zgłosić je przed wyjazdem i poprosić o pisemne doprecyzowanie zasad delegacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności z tytułu podróży służbowej - Dz.U. 2013 poz. 167
4. Tekst jednolity rozporządzenia w sprawie należności z tytułu podróży służbowej - Dz.U. 2023 poz. 2190
5. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki - Dz.U. 2018 poz. 1055