Odprawa emerytalna i nagroda jubileuszowa po ustaniu zatrudnienia

Odprawa emerytalna lub rentowa po ustaniu zatrudnienia

Podstawowa zasada wynika z art. 92¹ Kodeksu pracy. Pracownikowi spełniającemu warunki do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na takie świadczenie, przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna. Kodeksowe minimum to równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy pracownik otrzyma tylko jednomiesięczną odprawę. Przepisy szczególne, układ zbiorowy, regulamin wynagradzania albo pragmatyka służbowa mogą przewidywać korzystniejsze świadczenie. Dlatego w sektorze publicznym trzeba zawsze sprawdzić, czy pracownik podlega np. ustawie o pracownikach samorządowych, Karcie Nauczyciela, przepisom o pracownikach urzędów państwowych albo wewnętrznym regulacjom danej jednostki.

W przypadku pracowników samorządowych odprawa przy przejściu na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy wynosi: Szerszy kontekst tej kwestii omawiamy także w artykule: Wyrównanie wynagrodzenia nauczyciela po podwyżce.

• po 10 latach pracy – dwumiesięczne wynagrodzenie,
• po 15 latach pracy – trzymiesięczne wynagrodzenie,
• po 20 latach pracy – sześciomiesięczne wynagrodzenie.

Jeżeli więc pytanie dotyczy pracownika samorządowego z odpowiednim stażem, odprawa sześciomiesięczna może przysługiwać. Samo przebywanie na zwolnieniu lekarskim w okresie wypowiedzenia nie odbiera prawa do odprawy, o ile spełnione są przesłanki przejścia na emeryturę albo rentę i istnieje związek między ustaniem zatrudnienia a tym przejściem.

Czy emerytura musi być przyznana dokładnie w dniu rozwiązania umowy?

Nie zawsze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę albo rentę może mieć charakter czasowy, przyczynowy albo funkcjonalny. Oznacza to, że odprawa nie musi być wyłączona tylko dlatego, że decyzja organu rentowego została wydana po rozwiązaniu umowy.

Znaczenie ma rzeczywisty przebieg sprawy. Jeżeli pracownik kończy zatrudnienie, jest w wieku emerytalnym, składa wniosek o świadczenie i uzyskuje emeryturę jako następstwo ustania pracy, związek funkcjonalny zwykle można wykazać. Inaczej może być wtedy, gdy między odejściem z pracy a przejściem na emeryturę wystąpiła długa przerwa, nowe zatrudnienie albo okoliczności wskazujące, że rozwiązanie umowy nie miało związku z zakończeniem aktywności zawodowej.

Nagroda jubileuszowa przy odejściu na emeryturę lub rentę

Nagroda jubileuszowa nie jest powszechnym świadczeniem przysługującym każdemu pracownikowi na podstawie Kodeksu pracy. Prawo do niej musi wynikać z odrębnych przepisów, układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania albo umowy. W praktyce najczęściej dotyczy pracowników samorządowych, nauczycieli, części pracowników urzędów i niektórych jednostek sektora publicznego.

U pracowników samorządowych nagroda jubileuszowa przysługuje po osiągnięciu określonego stażu pracy: po 20, 25, 30, 35, 40 i 45 latach. Wysokość nagrody rośnie wraz ze stażem i przy 45 latach pracy wynosi 400% wynagrodzenia miesięcznego.

Szczególna zasada dotyczy ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli pracownikowi samorządowemu do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia ustania stosunku pracy, nagrodę wypłaca się w dniu ustania stosunku pracy.

Przykładowo: jeżeli stosunek pracy kończy się 31 stycznia, a pracownik nabyłby prawo do kolejnej nagrody 11 stycznia następnego roku, to brakuje mniej niż 12 miesięcy. Przy spełnieniu pozostałych warunków nagroda jubileuszowa powinna zostać wypłacona w dniu ustania zatrudnienia.

Jak liczyć staż do nagrody jubileuszowej?

O prawie do nagrody jubileuszowej decyduje staż zaliczany na podstawie właściwych przepisów. Pracownik powinien przedstawić świadectwa pracy i inne dokumenty potwierdzające okresy wliczane do stażu. Kadry nie powinny opierać się wyłącznie na dacie, w której poprzednio wypłacono nagrodę, jeżeli pracownik przedstawił nowe dokumenty wpływające na długość stażu.

Od 2026 r. szczególnie ważne są nowe zasady ustalania stażu pracy. W sektorze publicznym od 1 stycznia 2026 r., a u pozostałych pracodawców od 1 maja 2026 r., do okresu zatrudnienia mogą być wliczane także niektóre okresy aktywności zawodowej inne niż etat, m.in. prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie umów zlecenia, jeżeli zostaną prawidłowo udokumentowane. Może to mieć znaczenie przy ustaleniu, czy do kolejnej nagrody jubileuszowej rzeczywiście brakuje mniej niż 12 miesięcy.

Zwolnienie lekarskie po ustaniu zatrudnienia a renta rodzinna

Jeżeli niezdolność do pracy trwa po rozwiązaniu umowy, zasiłek chorobowy za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia wypłaca ZUS, o ile spełnione są warunki z ustawy zasiłkowej. Co do zasady po ustaniu zatrudnienia zasiłek chorobowy nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy. Renta rodzinna po zmarłym małżonku nie jest jednak tym samym co renta z tytułu niezdolności do pracy.

Samo pobieranie renty rodzinnej nie oznacza więc automatycznie utraty prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia. Trzeba jednak pamiętać, że renta rodzinna może podlegać zmniejszeniu albo zawieszeniu, jeżeli osoba uprawniona osiąga przychód przekraczający ustawowe progi. W sytuacjach granicznych warto zweryfikować w ZUS, jak zostaną rozliczone wypłacone świadczenia za dany miesiąc.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia wypłaty?

W pierwszej kolejności warto złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o wypłatę świadczenia, wskazując podstawę prawną i załączając dokumenty potwierdzające staż oraz przejście na emeryturę albo rentę. W przypadku odprawy będzie to przede wszystkim decyzja ZUS lub dokumenty potwierdzające złożenie wniosku i późniejsze przyznanie świadczenia. W przypadku nagrody jubileuszowej znaczenie mają dokumenty stażowe.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia, pracownik może dochodzić roszczenia przed sądem pracy. Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie warto więc odkładać sprawy, zwłaszcza gdy spór dotyczy wysokiej odprawy albo nagrody jubileuszowej.

Konsultacja ze związkiem zawodowym przy wypowiedzeniu

Jeżeli pracodawca wypowiada umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony, powinien co do zasady skonsultować zamiar wypowiedzenia z reprezentującą pracownika zakładową organizacją związkową. Brak takiej konsultacji nie przesądza automatycznie o prawie do odprawy lub nagrody jubileuszowej, ale może mieć znaczenie w sporze dotyczącym prawidłowości wypowiedzenia.

FAQ

Czy odprawa emerytalna przysługuje, gdy pracownik jest na zwolnieniu lekarskim?

Tak, zwolnienie lekarskie samo w sobie nie wyklucza odprawy. Kluczowe jest to, czy stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę albo rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Czy pracownik samorządowy zawsze dostaje sześciomiesięczną odprawę?

Nie. Sześciomiesięczna odprawa przysługuje pracownikowi samorządowemu po 20 latach pracy. Przy krótszym stażu odprawa wynosi odpowiednio 2 albo 3 miesiące wynagrodzenia, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Czy nagroda jubileuszowa należy się po rozwiązaniu umowy?

Może się należeć, ale tylko wtedy, gdy wynika to z właściwych przepisów i zostały spełnione konkretne warunki. U pracownika samorządowego szczególna wypłata jest możliwa, gdy do nagrody brakuje mniej niż 12 miesięcy i ustanie zatrudnienia wiąże się z przejściem na emeryturę albo rentę.

Czy do nagrody jubileuszowej liczy się data poprzedniej wypłaty?

Data poprzedniej wypłaty jest ważna pomocniczo, ale decyduje przede wszystkim staż uprawniający do nagrody danego stopnia. Jeżeli pracownik udokumentuje dodatkowe okresy, pracodawca powinien ponownie ocenić staż.

Czy renta rodzinna blokuje zasiłek chorobowy po ustaniu pracy?

Co do zasady nie. Przepisy wyłączają zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia m.in. przy ustalonym prawie do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy. Renta rodzinna jest odrębnym świadczeniem, choć jej wypłata może podlegać zasadom zmniejszenia lub zawieszenia przy osiąganiu przychodu.

Czy można dostać jednocześnie odprawę i nagrodę jubileuszową?

Tak, jeżeli każde z tych świadczeń ma własną podstawę prawną i spełnione są odrębne warunki. Odprawa wiąże się z przejściem na emeryturę albo rentę, a nagroda jubileuszowa z osiągnięciem wymaganego stażu lub szczególną zasadą wypłaty przed osiągnięciem progu.

Podsumowanie

Pracownik odchodzący z pracy w związku z przejściem na emeryturę albo rentę może mieć prawo do odprawy, nawet jeżeli decyzja ZUS zostanie wydana po ustaniu zatrudnienia. W sektorze samorządowym wysokość odprawy zależy od stażu i może sięgać sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Nagroda jubileuszowa wymaga osobnej podstawy prawnej. U pracowników samorządowych jej wcześniejsza wypłata jest możliwa, gdy do nabycia prawa brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia ustania stosunku pracy, a odejście następuje w związku z emeryturą albo rentą z tytułu niezdolności do pracy. W praktyce warto zgromadzić dokumenty stażowe, decyzje ZUS i korespondencję z pracodawcą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 38, art. 92¹ i art. 291 - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, w szczególności art. 38 - Dz.U. 2024 poz. 1135
3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, w szczególności § 8 - Dz.U. 2021 poz. 1960
4. Ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2025 poz. 1423
5. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1993 r., sygn. akt I PRN 111/93.