Śmierć pracodawcy - wynagrodzenie, świadectwo pracy i spadkobiercy

Najpierw ustal, kto naprawdę był pracodawcą

Skutek prawny śmierci zależy od tego, kto był stroną umowy o pracę. Jeżeli w umowie jako pracodawca występowała osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, zastosowanie ma art. 63² Kodeksu pracy. Wtedy trzeba sprawdzić, czy działa zarząd sukcesyjny, czy doszło do przejęcia zakładu pracy albo czy zatrudnienie wygasło.

Inaczej jest wtedy, gdy formalnym pracodawcą była spółka, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka jawna albo inna jednostka organizacyjna. Śmierć wspólnika, właściciela udziałów lub członka zarządu nie oznacza automatycznie śmierci pracodawcy. W takim przypadku roszczenia o wynagrodzenie i świadectwo pracy kieruje się do spółki, jej zarządu, likwidatora albo innego organu uprawnionego do reprezentacji.

Czy umowa o pracę wygasa po śmierci pracodawcy?

Zasadą jest, że z dniem śmierci pracodawcy będącego osobą fizyczną umowy o pracę z pracownikami wygasają. Pracownikowi, którego umowa wygasła z tej przyczyny, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Okres wypowiedzenia ustala się według art. 36 Kodeksu pracy, czyli zależnie od stażu pracy u danego pracodawcy: 2 tygodnie przy zatrudnieniu krótszym niż 6 miesięcy, 1 miesiąc przy zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy i 3 miesiące przy zatrudnieniu co najmniej 3 lata. Przy zbliżonych problemach pomocne może być również omówienie: Wynagrodzenie po przywróceniu do pracy.

Od tej zasady są jednak istotne wyjątki. Umowa nie wygasa z dniem śmierci pracodawcy, jeżeli pracownika przejmuje nowy pracodawca na zasadach art. 23¹ Kodeksu pracy albo jeżeli z chwilą śmierci przedsiębiorcy ustanowiono zarząd sukcesyjny. W takim przypadku prawa i obowiązki pracodawcy w sprawach związanych z przedsiębiorstwem wykonuje zarządca sukcesyjny.

Jeżeli zarządu sukcesyjnego nie ustanowiono od razu, umowa o pracę co do zasady wygasa po 30 dniach od śmierci pracodawcy, chyba że przed upływem tego terminu osoba uprawniona do czynności zachowawczych albo zarządca sukcesyjny zawrze z pracownikiem pisemne porozumienie o kontynuacji zatrudnienia. W okresie od śmierci pracodawcy do wygaśnięcia umowy albo zawarcia takiego porozumienia pracownik jest usprawiedliwienie nieobecny, co do zasady bez prawa do wynagrodzenia, chyba że osoba uprawniona albo zarządca poleci mu wykonywanie pracy.

Do kogo zgłosić się po zaległe wynagrodzenie i odszkodowanie?

Zaległe wynagrodzenie za pracę wykonaną przed śmiercią pracodawcy jest długiem związanym ze stosunkiem pracy. Oprócz tego, jeżeli umowa wygasła z powodu śmierci pracodawcy, pracownik może żądać odszkodowania przewidzianego w art. 63² § 2 Kodeksu pracy.

W praktyce kolejność działania powinna być następująca. Najpierw warto sprawdzić wpis zmarłego przedsiębiorcy w CEIDG i ustalić, czy wpisano zarządcę sukcesyjnego. Jeżeli zarządca sukcesyjny działa, to do niego należy skierować pisemne żądanie wypłaty zaległego wynagrodzenia, odszkodowania i wydania świadectwa pracy. Jeżeli zarządcy nie ma, żądanie kieruje się do osób uprawnionych do dokonywania czynności zachowawczych w przedsiębiorstwie w spadku, a następnie do spadkobierców ustalonych w postępowaniu spadkowym. Warto sprawdzić także omówienie: Brak wypłaty i świadectwa pracy po odejściu.

Nie należy zakładać, że wdowa, dziecko albo inny członek rodziny odpowiada za długi wyłącznie dlatego, że jest osobą najbliższą zmarłego. Odpowiedzialność zależy od tego, czy dana osoba dziedziczy, czy ma udział w przedsiębiorstwie w spadku, czy została zarządcą sukcesyjnym albo czy działa jako osoba uprawniona na podstawie ustawy o zarządzie sukcesyjnym.

Co oznacza odrzucenie spadku przez rodzinę pracodawcy?

Odrzucenie spadku nie powoduje automatycznie, że roszczenia pracownika przepadają. Spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W jego miejsce mogą wejść dalsi spadkobiercy, na przykład dzieci osoby odrzucającej spadek, jeżeli przepisy o dziedziczeniu tak stanowią.

Jeżeli nie ma spadkobierców albo wszyscy skutecznie odrzucą spadek, spadek może przypaść gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy tego miejsca nie da się ustalić albo znajdowało się ono za granicą - Skarbowi Państwa. Gmina i Skarb Państwa nie mogą odrzucić spadku przypadającego im z ustawy, ale odpowiedzialność za długi spadkowe może być w praktyce ograniczona wartością aktywów spadku.

Ważne jest także to, że obecnie brak oświadczenia spadkobiercy w terminie zasadniczo oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku, a nie brak odpowiedzialności w ogóle.

Jak ustalić spadkobierców po zmarłym pracodawcy?

Jeżeli rodzina nie chce wskazać, kto przejął spadek, pracownik nie jest bezradny. Jako wierzyciel zmarłego pracodawcy ma interes prawny w ustaleniu spadkobierców i może złożyć do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Podstawą jest art. 1025 Kodeksu cywilnego.

Wniosek składa się do sądu spadku, czyli co do zasady do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeżeli takiego miejsca w Polsce nie da się ustalić, właściwość ustala się według miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część, a w ostateczności właściwy jest Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające interes prawny, na przykład umowę o pracę, paski wynagrodzeń, korespondencję z pracodawcą, wezwanie do zapłaty, potwierdzenia przelewów albo inne dowody istnienia zaległości. Jeżeli pracownik nie ma aktu zgonu, może próbować uzyskać odpis w urzędzie stanu cywilnego, wykazując interes prawny, albo wskazać sądowi, że dokument nie jest dla niego dostępny i wnosić o zobowiązanie do jego przedłożenia lub uzyskania.

Kto powinien wydać świadectwo pracy?

Świadectwo pracy powinno zostać wydane w związku z rozwiązaniem albo wygaśnięciem stosunku pracy. Co do zasady pracodawca ma wydać je w dniu ustania stosunku pracy, a jeżeli z obiektywnych przyczyn nie jest to możliwe - przesłać albo doręczyć w inny sposób w ciągu 7 dni.

Po śmierci pracodawcy obowiązek ten w praktyce wykonuje podmiot, który może działać w sprawach przedsiębiorstwa i dokumentacji pracowniczej: zarządca sukcesyjny, osoba uprawniona do czynności zachowawczych, właściciel przedsiębiorstwa w spadku albo ustaleni spadkobiercy. Jeżeli doszło do przejęcia zakładu pracy przez nowego pracodawcę, dokumenty związane z zatrudnieniem powinny być realizowane przez nowego pracodawcę w zakresie wynikającym z przejęcia.

Jeżeli nikt nie wydaje świadectwa pracy, pracownik może wystąpić z roszczeniem do sądu pracy. W razie szkody spowodowanej niewydaniem świadectwa pracy w terminie albo wydaniem wadliwego świadectwa możliwe jest także dochodzenie odszkodowania na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Jakie pisma warto przygotować?

Pracownik powinien działać pisemnie i zachowywać dowody doręczenia. W pierwszej kolejności warto przygotować wezwanie do zapłaty zaległego wynagrodzenia i odszkodowania oraz żądanie wydania świadectwa pracy. W piśmie należy wskazać datę śmierci pracodawcy, okres zatrudnienia, wysokość zaległości, podstawę prawną żądań oraz termin zapłaty.

Jeżeli nie wiadomo, kto odpowiada za firmę, kolejnym krokiem może być wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Gdy spadkobiercy albo zarządca sukcesyjny są już znani, a mimo to nie płacą, można rozważyć pozew do sądu pracy o zapłatę wynagrodzenia, odszkodowania z art. 63² Kodeksu pracy oraz ewentualne roszczenia związane ze świadectwem pracy.

Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie warto więc czekać na nieformalne zapewnienia rodziny zmarłego, zwłaszcza gdy od śmierci pracodawcy minęło już kilka miesięcy.

FAQ

Podsumowanie

Po śmierci pracodawcy pracownik powinien przede wszystkim ustalić, czy pracodawcą była osoba fizyczna, czy np. spółka. Przy jednoosobowej działalności gospodarczej kluczowe jest sprawdzenie zarządu sukcesyjnego i tego, czy stosunek pracy wygasł, czy jest kontynuowany. Jeżeli umowa wygasła z powodu śmierci pracodawcy, pracownik może żądać zaległej pensji, odszkodowania za okres wypowiedzenia oraz świadectwa pracy.

Gdy nie wiadomo, kto odpowiada za firmę albo spadek, trzeba działać formalnie: sprawdzić CEIDG, wysłać pisemne wezwanie, a w razie potrzeby złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Odrzucenie spadku przez część rodziny nie oznacza automatycznie końca sprawy, bo do dziedziczenia mogą dojść dalsi spadkobiercy, gmina albo Skarb Państwa.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej - Dz.U. 2018 poz. 1629
4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
5. Informacja Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: świadectwo pracy - gov.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.