Nadgodziny nauczyciela w świetlicy

Czy nauczyciel świetlicy może mieć godziny ponadwymiarowe?

Tak. Nauczyciel świetlicy zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć może mieć przydzielone godziny ponadwymiarowe, jeżeli wynika to ze szczególnych potrzeb szkoły i dotyczy zajęć zgodnych z posiadaną specjalnością nauczyciela. Podstawą jest art. 35 Karty Nauczyciela.

W języku potocznym często mówi się o "nadgodzinach nauczyciela", ale w Karcie Nauczyciela używa się pojęcia godzin ponadwymiarowych. Nie są to klasyczne nadgodziny z Kodeksu pracy. Chodzi o godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych przydzielone ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć.

Dla wychowawców świetlic szkolnych tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć wynosi 26 godzin. Oznacza to, że dopiero zajęcia przydzielone ponad ten wymiar mogą być rozpatrywane jako godziny ponadwymiarowe, o ile spełniają pozostałe warunki ustawowe.

Limity godzin ponadwymiarowych nauczyciela świetlicy

Zasadą jest, że nauczyciel może zostać zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Przy pensum 26 godzin oznacza to ustawowy limit 6,5 godziny. Przydzielenie większej liczby godzin wymaga zgody nauczyciela i nie może przekroczyć 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, czyli przy pensum 26 godzin maksymalnie 13 godzin.

Limit trzeba oceniać w odniesieniu do konkretnego stanowiska, pensum oraz organizacji pracy nauczyciela. Jeżeli nauczyciel wykonuje w ramach jednego stosunku pracy obowiązki na stanowiskach o różnym tygodniowym wymiarze godzin, pensum ustala się według zasad przewidzianych w art. 42 Karty Nauczyciela dla stanowisk o różnym wymiarze zajęć.

Kobiecie w ciąży oraz osobie wychowującej dziecko do lat 4 nie wolno przydzielić godzin ponadwymiarowych bez jej zgody. W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli szkoła ma szczególne potrzeby organizacyjne, w tych przypadkach konieczna jest wyraźna zgoda nauczyciela.

Nadgodziny w świetlicy a dodatkowe zajęcia

Nauczyciel świetlicy może mieć godziny ponadwymiarowe w samej świetlicy, jeżeli szkoła rzeczywiście potrzebuje dodatkowych zajęć opiekuńczych, na przykład z powodu liczby grup świetlicowych, organizacji pracy szkoły albo zapewnienia stałej opieki uczniom. Nie wystarczy jednak samo ogólne stwierdzenie, że nauczyciel ma "być dłużej w pracy". Godziny powinny być konkretnie przydzielonymi zajęciami opiekuńczymi, wychowawczymi lub dydaktycznymi.

Godziny ponadwymiarowe mogą też dotyczyć innych zajęć, jeżeli nauczyciel ma odpowiednie kwalifikacje i specjalność, np. zajęć dydaktyczno-wyrównawczych, rewalidacyjnych albo zajęć z określonego przedmiotu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, że zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i rewalidacyjne mogą być traktowane jako zajęcia, których przydzielenie może skutkować godzinami ponadwymiarowymi, jeżeli spełnione są warunki z Karty Nauczyciela.

Jeżeli natomiast szkoła nie przydziela dodatkowych zajęć opiekuńczych, wychowawczych lub dydaktycznych, a jedynie chce zwiększyć obecność nauczyciela w placówce, taka organizacja nie powinna być automatycznie rozliczana jako godziny ponadwymiarowe.

Funkcja inspektora BHP a godziny ponadwymiarowe

Pełnienie w szkole funkcji inspektora do spraw BHP w wymiarze 5 godzin tygodniowo nie jest samo w sobie godziną ponadwymiarową w rozumieniu art. 35 Karty Nauczyciela. Godzina ponadwymiarowa dotyczy bowiem zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, a czynności BHP mają inny charakter.

Takie obowiązki powinny być oceniane odrębnie: według zakresu czynności, podstawy powierzenia, ewentualnego dodatku lub innego sposobu wynagradzania oraz ogólnej normy czasu pracy nauczyciela. Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo, ale w tej normie mieszczą się nie tylko zajęcia w ramach pensum, lecz także przygotowanie do zajęć, samokształcenie, doskonalenie zawodowe oraz inne zadania statutowe szkoły.

Jeżeli obowiązki BHP powodują realne przekroczenie czasu pracy albo zostały powierzone bez jasnej podstawy, sprawa wymaga analizy dokumentów: umowy, zakresu obowiązków, arkusza organizacyjnego, regulaminu wynagradzania oraz ewentualnych uchwał organu prowadzącego.

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy, jeżeli praca odbywa się w takich warunkach. Szczegółowe obliczenie zależy od pensum nauczyciela, stawki wynagrodzenia zasadniczego i przepisów Karty Nauczyciela.

Co do zasady wynagrodzenie przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć. Aktualne przepisy przewidują jednak także przypadek, w którym wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje mimo niezrealizowania zajęć, jeżeli niezrealizowanie nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do ich realizacji. W takim czasie szkoła może przydzielić nauczycielowi inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby uczniów.

Od godzin ponadwymiarowych trzeba odróżnić godziny doraźnych zastępstw. Doraźne zastępstwo jest przydzielane w zastępstwie nieobecnego nauczyciela i również przypada powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, ale ma charakter zastępstwa, a nie stałego zaplanowanego przydziału.

Czy nauczyciel może odmówić dodatkowych godzin?

Jeżeli dodatkowe godziny mieszczą się w limicie do 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć i wynikają ze szczególnych potrzeb szkoły, nauczyciel może zostać do nich zobowiązany. Przydzielenie godzin ponad ten limit wymaga już jego zgody, z zachowaniem maksymalnego limitu 1/2 pensum.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której dyrektor odbiera godziny ponadwymiarowe albo zmienia ich przydział. Nauczyciel nie ma bezwzględnego prawa do zachowania tych godzin przez cały okres zatrudnienia, ale decyzje dyrektora muszą mieścić się w przepisach, arkuszu organizacyjnym i zasadach równego traktowania. W razie sporu warto sprawdzić, czy można się odwołać od decyzji dyrektora o odebraniu godzin nadliczbowych i jakie dokumenty będą potrzebne.

Zobacz również: wynagrodzenie nauczyciela za godziny ponadwymiarowe

FAQ

Czy nauczyciel świetlicy na pełnym etacie może mieć nadgodziny?

Tak, może mieć godziny ponadwymiarowe, jeżeli są to przydzielone zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze ponad jego obowiązkowe pensum i spełnione są warunki z Karty Nauczyciela.

Ile wynosi pensum nauczyciela świetlicy?

Dla wychowawców świetlic szkolnych tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć wynosi 26 godzin. To od tego wymiaru liczy się godziny ponadwymiarowe nauczyciela świetlicy.

Czy dyrektor może przydzielić nauczycielowi świetlicy więcej niż 1/4 pensum?

Tak, ale tylko za zgodą nauczyciela i nie więcej niż do 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Przy pensum 26 godzin oznacza to maksymalnie 13 godzin ponadwymiarowych.

Czy praca inspektora BHP w szkole jest godziną ponadwymiarową?

Nie wprost. Obowiązki inspektora BHP nie są zajęciami dydaktycznymi, wychowawczymi ani opiekuńczymi, więc nie są typową godziną ponadwymiarową z art. 35 Karty Nauczyciela. Mogą jednak wymagać odrębnego rozliczenia w ramach czasu pracy lub dodatkowych ustaleń z pracodawcą.

Czy za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe należy się wynagrodzenie?

Zasadą jest wynagrodzenie za godziny przydzielone i zrealizowane. Aktualnie Karta Nauczyciela przewiduje jednak również prawo do wynagrodzenia, gdy niezrealizowanie przydzielonych godzin nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do ich realizacji.

Czy godziny doraźnych zastępstw to to samo co godziny ponadwymiarowe?

Nie. Obie kategorie dotyczą zajęć ponad tygodniowy obowiązkowy wymiar, ale doraźne zastępstwo jest przydzielane w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Godziny ponadwymiarowe są z reguły zaplanowanym przydziałem ponad pensum.

Podsumowanie

Nauczyciel świetlicy może mieć godziny ponadwymiarowe, mimo że jest zatrudniony w pełnym wymiarze. Kluczowe jest to, czy chodzi o konkretne zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze przydzielone ponad pensum 26 godzin oraz czy zachowano limity z art. 35 Karty Nauczyciela.

Jeżeli dodatkowe godziny dotyczą pracy w świetlicy albo innych zajęć zgodnych z kwalifikacjami nauczyciela, mogą być rozliczane jako godziny ponadwymiarowe. Jeżeli natomiast dotyczą czynności BHP, administracyjnych albo organizacyjnych, trzeba ustalić ich odrębną podstawę i sposób rozliczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 515, w szczególności art. 35 i art. 42 - ISAP
2. Obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z dnia 12 marca 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Karta Nauczyciela, Dz.U. 2026 poz. 515
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt III PZP 1/07