Podpisanie umowy o pracę w czasie ciąży - czy jest ważna?

Czy umowa o pracę podpisana w ciąży jest ważna?

Tak. Sama ciąża pracownicy nie powoduje nieważności umowy o pracę. Nieważna nie jest również umowa zawarta wtedy, gdy pracownica wie, że może nie stawić się w pierwszym dniu pracy z powodu choroby lub zwolnienia lekarskiego związanego z ciążą.

Zgodnie z art. 26 Kodeksu pracy stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli terminu tego nie określono - w dniu zawarcia umowy. Oznacza to, że decydujące znaczenie ma data wskazana w umowie, a nie to, czy pracownica faktycznie wykonała pracę pierwszego dnia.

Jeżeli więc pracownica podpisała umowę 28 września, a jako dzień rozpoczęcia pracy wskazano 1 listopada, stosunek pracy powstanie 1 listopada. Jeżeli tego dnia pracownica nadal będzie niezdolna do pracy, powinna niezwłocznie poinformować pracodawcę o usprawiedliwionej nieobecności, a zwolnienie lekarskie zostanie przekazane pracodawcy w systemie e-ZLA.

Nie ma też ogólnego obowiązku informowania przyszłego pracodawcy o ciąży przy zawieraniu umowy. Wyjątki mogą dotyczyć sytuacji, w których rodzaj pracy jest zakazany albo szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży lub informacja o ciąży jest potrzebna lekarzowi medycyny pracy do oceny zdolności do pracy na określonym stanowisku.

Zobacz również: podpisanie umowy o pracę na zwolnieniu lekarskim

Czy trzeba rozpocząć faktyczne wykonywanie pracy, aby powstał stosunek pracy?

Nie. Przystąpienie do pracy nie jest warunkiem powstania stosunku pracy, jeżeli umowa została skutecznie zawarta i wskazuje datę rozpoczęcia pracy. Od tej daty strony mają prawa i obowiązki wynikające z umowy oraz przepisów prawa pracy.

W praktyce oznacza to, że pracownica, która w dniu rozpoczęcia pracy jest niezdolna do pracy, nie traci statusu pracownika tylko dlatego, że nie pojawiła się w zakładzie pracy. Jej nieobecność powinna być jednak usprawiedliwiona zgodnie z przepisami i zasadami obowiązującymi u pracodawcy.

Trzeba także pamiętać, że zwolnienie lekarskie powinno być wykorzystywane zgodnie z jego celem. Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie L4 albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem może skutkować utratą prawa do świadczenia za okres objęty zwolnieniem, jeżeli zostanie to stwierdzone w kontroli.

Czy nowy pracodawca może wypowiedzieć umowę, gdy dowie się o ciąży?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 177 Kodeksu pracy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy. Ochrona działa niezależnie od tego, czy pracodawca wiedział o ciąży w dniu podpisywania umowy.

Jeżeli więc została zawarta umowa na czas nieokreślony, nowy pracodawca nie może jej wypowiedzieć tylko dlatego, że pracownica jest w ciąży albo przed rozpoczęciem pracy korzysta ze zwolnienia lekarskiego.

Ochrona nie ma jednak charakteru absolutnego. Rozwiązanie umowy z pracownicą w ciąży może wchodzić w grę w szczególnych przypadkach, np. gdy zachodzą przesłanki rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, a jeżeli reprezentuje ją zakładowa organizacja związkowa - organizacja ta wyrazi zgodę. Szczególne zasady obowiązują także w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy.

Warto również odróżnić umowę na czas nieokreślony od umowy próbnej lub terminowej. Umowa na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca nie korzysta z pełnej ochrony przewidzianej dla ciężarnych. Natomiast umowa na czas określony albo umowa na okres próbny przekraczający miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się do dnia porodu. Nie dotyczy to m.in. umowy zawartej na czas określony w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności.

Zobacz również: otrzymanie wypowiedzenia w czasie ciąży oraz powrót do pracy ciężarnej

Co z wcześniejszym wypowiedzeniem u poprzedniego pracodawcy?

Jeżeli pracownica otrzymała wypowiedzenie, a następnie okazało się, że jest w ciąży, powinna jak najszybciej poinformować o tym dotychczasowego pracodawcę i przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy ciąża istniała już w chwili wypowiedzenia albo powstała w okresie wypowiedzenia przed rozwiązaniem umowy.

W takiej sytuacji pracodawca powinien cofnąć skutki wypowiedzenia i dopuścić do dalszego trwania stosunku pracy, jeżeli nie zachodzi jeden z ustawowych wyjątków. Jeżeli odmawia, sprawa może wymagać skierowania roszczeń do sądu pracy, np. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenie do pracy albo odszkodowanie - zależnie od etapu sprawy i okoliczności.

Jeżeli pracownica zawarła już drugą umowę o pracę, trzeba osobno ocenić oba stosunki pracy. Możliwe jest równoległe istnienie dwóch stosunków pracy, ale w okresie zwolnienia lekarskiego pracownica nie powinna wykonywać pracy u żadnego pracodawcy, jeżeli byłoby to sprzeczne z celem zwolnienia.

Prawo do chorobowego w ciąży po podpisaniu nowej umowy

Pracownica zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu. Co do zasady prawo do zasiłku chorobowego powstaje po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do tego okresu zalicza się jednak poprzednie okresy ubezpieczenia, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z przyczyn wskazanych w ustawie.

Jeżeli więc między dotychczasowym zatrudnieniem a nową umową nie ma przerwy albo przerwa nie przekracza ustawowego limitu, pracownica zwykle nie musi od nowa czekać 30 dni na prawo do świadczenia chorobowego. W opisanej sytuacji, przy zachowanej ciągłości ubezpieczenia, nie powinna zostać pozbawiona świadczeń tylko dlatego, że nie rozpoczęła faktycznie pracy u nowego pracodawcy.

Za czas niezdolności do pracy pracownikowi przysługuje najpierw wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę - co do zasady przez 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat, przez 14 dni. Następnie przysługuje zasiłek chorobowy finansowany z ubezpieczenia chorobowego.

Jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, świadczenie chorobowe wynosi 100% podstawy wymiaru. Okres zasiłkowy wynosi wtedy maksymalnie 270 dni. Zwolnienie lekarskie dotyczące niezdolności do pracy w okresie ciąży powinno być oznaczone kodem "B" albo ciąża powinna być potwierdzona odpowiednim zaświadczeniem.

Czy podpisanie nowej umowy wpływa na zasiłek macierzyński?

Jeżeli w dniu porodu pracownica pozostaje w stosunku pracy, przysługuje jej urlop macierzyński oraz zasiłek macierzyński na zasadach określonych w przepisach. Po urlopie macierzyńskim pracownica może skorzystać także z urlopu rodzicielskiego, jeżeli spełni warunki i złoży wymagane wnioski.

Podpisanie nowej umowy o pracę przed porodem może więc zabezpieczać sytuację pracownicy, o ile umowa jest rzeczywista, a stosunek pracy nie został zawarty wyłącznie pozornie. ZUS ma prawo badać, czy zatrudnienie było faktyczne, zwłaszcza gdy umowa została zawarta bezpośrednio przed długim zwolnieniem lekarskim albo przed porodem. Sam fakt ciąży nie oznacza jednak pozorności umowy.

W praktyce znaczenie mogą mieć m.in. rekrutacja, ustalone stanowisko, zakres obowiązków, wynagrodzenie odpowiadające realiom zatrudnienia, gotowość stron do wykonywania umowy oraz dokumenty pracownicze. Jeżeli umowa była rzeczywista, a nieobecność wynikała z choroby w ciąży, pracownica zachowuje ochronę przewidzianą przez prawo.

Co powinna zrobić pracownica w takiej sytuacji?

Najbezpieczniej uporządkować sprawę formalnie i zachować dokumenty. Pracownica powinna poinformować nowego pracodawcę o niezdolności do pracy od dnia rozpoczęcia zatrudnienia, dopilnować prawidłowego wystawienia e-ZLA oraz sprawdzić, czy pracodawca zgłosił ją do ubezpieczeń.

Wobec poprzedniego pracodawcy warto złożyć pisemną informację o ciąży i wniosek o cofnięcie wypowiedzenia albo kontynuowanie zatrudnienia, jeżeli wypowiedzenie narusza ochronę z art. 177 Kodeksu pracy. Dla celów dowodowych najlepiej zrobić to pisemnie lub w sposób pozwalający potwierdzić doręczenie.

Jeżeli pracodawca kwestionuje ważność umowy, odmawia zgłoszenia do ZUS, próbuje wypowiedzieć umowę albo nie reaguje na informację o ciąży, sprawa wymaga indywidualnej analizy. W takich sytuacjach liczą się daty, dokumenty medyczne, treść umowy oraz sposób działania pracodawcy.

FAQ

Czy pracownica musi powiedzieć przy podpisywaniu umowy, że jest w ciąży?

Co do zasady nie. Pracodawca nie powinien uzależniać zatrudnienia od informacji o ciąży. Wyjątki mogą dotyczyć stanowisk, na których ciąża wpływa na dopuszczalność wykonywania określonej pracy albo ocenę lekarza medycyny pracy.

Czy umowa jest ważna, jeśli pracownica od pierwszego dnia jest na L4?

Tak, jeżeli umowa została rzeczywiście zawarta i nie jest pozorna. Stosunek pracy powstaje w dacie wskazanej w umowie, a niezdolność do pracy od pierwszego dnia zatrudnienia nie unieważnia umowy.

Czy pracodawca może zwolnić ciężarną po podpisaniu umowy?

Zasadniczo nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy w okresie ciąży. Wyjątki obejmują m.in. szczególne przypadki rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy oraz upadłość lub likwidację pracodawcy.

Czy zasiłek chorobowy w ciąży zawsze wynosi 100%?

Świadczenie chorobowe za niezdolność do pracy przypadającą w okresie ciąży wynosi 100% podstawy wymiaru. Istotne jest prawidłowe oznaczenie zwolnienia lekarskiego kodem "B" albo potwierdzenie ciąży zaświadczeniem.

Czy przy zmianie pracy trzeba od nowa czekać 30 dni na chorobowe?

Nie zawsze. Poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego wlicza się do okresu wyczekiwania, jeżeli przerwa między nimi nie przekracza 30 dni albo wynika z przyczyn wskazanych w ustawie. Przy ciągłości zatrudnienia pracownica zwykle zachowuje prawo do świadczeń bez nowego okresu oczekiwania.

Czy można mieć świadczenia z dwóch umów o pracę?

Jest to możliwe, jeżeli równolegle istnieją dwa tytuły do ubezpieczenia i spełnione są warunki do świadczeń z każdego z nich. Trzeba jednak pamiętać, że w okresie L4 nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego celem.

Co zrobić, jeśli pracodawca twierdzi, że umowa podpisana w ciąży jest nieważna?

Warto zażądać pisemnego stanowiska, zgromadzić dokumenty dotyczące rekrutacji i zatrudnienia oraz sprawdzić zgłoszenie do ZUS. Jeżeli pracodawca odmawia uznania umowy albo wypłaty należnych świadczeń, sprawę można skierować do sądu pracy lub wyjaśnić w ZUS, zależnie od problemu.

Podsumowanie

Podpisanie umowy o pracę w czasie ciąży jest dopuszczalne i co do zasady skuteczne. Jeżeli w umowie wskazano dzień rozpoczęcia pracy, stosunek pracy powstaje właśnie tego dnia, nawet gdy pracownica od razu korzysta ze zwolnienia lekarskiego. Pracownica w ciąży korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy, chyba że wystąpi jeden z wyjątków przewidzianych w Kodeksie pracy.

W opisanej sytuacji kluczowe są daty i dokumenty: wypowiedzenie u poprzedniego pracodawcy, dzień rozpoczęcia nowej pracy, ciągłość ubezpieczenia chorobowego oraz prawidłowo wystawione zwolnienie lekarskie. Przy zachowanej ciągłości ubezpieczenia pracownica nie powinna stracić prawa do świadczeń chorobowych i macierzyńskich tylko dlatego, że w pierwszym dniu nowej pracy była niezdolna do pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636.

3. Informacje ZUS o prawie do zasiłku chorobowego, okresie zasiłkowym i wysokości świadczeń - zus.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.