Nadgodziny kierownika robót na budowie

Czy kierownikowi robót należą się nadgodziny?

Odpowiedź zależy od rzeczywistej pozycji pracownika w firmie. W prawie pracy nie wystarczy nazwać pracownika "kierownikiem", aby automatycznie pozbawić go prawa do wynagrodzenia za pracę ponad normę. Trzeba ustalić, czy pracownik rzeczywiście zarządza zakładem pracy w imieniu pracodawcy albo kieruje wyodrębnioną komórką organizacyjną.

Jeżeli kierownik robót przede wszystkim nadzoruje prace na budowie, pilnuje harmonogramu, koordynuje podwykonawców, kontroluje jakość robót i wykonuje polecenia przełożonych, ale nie ma realnego wpływu na organizację czasu pracy całej jednostki, zatrudnienie, obsadę stanowisk czy istotne decyzje kadrowe, trudno automatycznie traktować go jak kadrę zarządzającą w rozumieniu Kodeksu pracy.

W takiej sytuacji praca po godzinach, np. od 7:00 do 19:00 albo 20:00, może stanowić pracę nadliczbową, jeżeli przekracza obowiązujące pracownika normy czasu pracy albo przedłużony dobowy wymiar wynikający z prawidłowo ustalonego systemu czasu pracy.

Kiedy działa wyjątek dla kadry kierowniczej?

Zgodnie z art. 151⁴ Kodeksu pracy pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności, pracę poza normalnymi godzinami bez prawa do wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny. Wyjątek ten należy jednak interpretować ostrożnie, ponieważ ogranicza podstawowe uprawnienie pracownika do wynagrodzenia za pracę.

Za pracownika zarządzającego zakładem pracy uważa się przede wszystkim osobę kierującą zakładem jednoosobowo, jej zastępcę, członka organu zarządzającego albo głównego księgowego. Kierownik wyodrębnionej komórki organizacyjnej to natomiast osoba, która rzeczywiście kieruje oddzielną jednostką w strukturze pracodawcy, ma podległych pracowników i realny wpływ na organizację ich pracy.

W przypadku kierownika robót na budowie trzeba więc zbadać m.in.:

• czy budowa lub dział robót był formalnie i faktycznie wyodrębnioną komórką organizacyjną,
• czy pracownik sam ustalał harmonogramy, obsadę i czas pracy podległych osób,
• czy mógł wydawać wiążące polecenia dotyczące pracy po godzinach,
• czy miał wpływ na zatrudnianie, ocenę lub dyscyplinowanie pracowników,
• czy po godzinach pracował wyjątkowo, czy stale z powodu narzuconego harmonogramu inwestycji.

Jeżeli nadgodziny wynikają nie z wyjątkowej konieczności, lecz z długotrwale wadliwej organizacji pracy, zbyt małej obsady albo z zakresu obowiązków niemożliwego do wykonania w normalnym czasie pracy, pracownik kierowniczy może dochodzić wynagrodzenia za pracę ponad normę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że pracodawca nie może organizować pracy w taki sposób, aby już z założenia wymagała stałego wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych przez osoby na stanowiskach kierowniczych.

Normy czasu pracy na budowie

Podstawowa norma czasu pracy wynosi 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym. Tygodniowy czas pracy łącznie z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym.

Jeżeli pracownicy na budowie pracują codziennie od 7:00 do 17:00, należy sprawdzić, jaki system czasu pracy obowiązuje w firmie. W podstawowym systemie pracy taki rozkład może oznaczać przekroczenie dobowej normy 8 godzin. W systemie równoważnym dobowy wymiar czasu pracy może być przedłużony, zasadniczo do 12 godzin, ale tylko wtedy, gdy pracodawca prawidłowo wprowadził taki system i równoważy dłuższe dniówki krótszą pracą albo dniami wolnymi w okresie rozliczeniowym.

Sama potrzeba dotrzymania terminu budowy nie oznacza jeszcze, że można stale planować pracę po 10, 12 lub więcej godzin bez rozliczenia. Harmonogram inwestycji musi być dostosowany do przepisów o czasie pracy, odpoczynku dobowym i tygodniowym oraz zasad rekompensowania pracy nadliczbowej.

Kiedy powstają godziny nadliczbowe?

Praca nadliczbowa powstaje wtedy, gdy pracownik wykonuje pracę ponad obowiązujące go normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego systemu i rozkładu. Nadgodziny są dopuszczalne tylko w dwóch sytuacjach: przy akcji ratowniczej w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska albo usunięcia awarii oraz w razie szczególnych potrzeb pracodawcy.

W praktyce budowlanej szczególną potrzebą pracodawcy może być np. konieczność zabezpieczenia robót przed nagłą zmianą pogody, usunięcie awarii sprzętu, obecność przy dostawie materiału, której nie dało się przesunąć, albo dokończenie prac wymaganych przed odbiorem. Nie powinno się jednak traktować jako nadzwyczajnej potrzeby sytuacji, w której firma od początku planuje zbyt krótkie terminy i zakłada codzienną pracę po godzinach.

Jeżeli pracownik wykonuje polecenie pracy po godzinach, co do zasady powinien zostać za ten czas rozliczony. Odmowa pracy w nadgodzinach wymaga ostrożnej oceny, bo zależy od przyczyny polecenia, stanu zdrowia pracownika, przepisów ochronnych oraz tego, czy polecenie jest zgodne z prawem. Szerzej ten problem omawia artykuł: czy pracownik może odmówić pracy w nadgodzinach.

Jak rozlicza się nadgodziny?

Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje normalne wynagrodzenie oraz dodatek. Dodatek wynosi 100% wynagrodzenia za nadgodziny przypadające w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym w zamian za pracę w niedzielę albo święto. Dodatek 100% przysługuje także za przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, chyba że przekroczenie wynika z nadgodzin już rozliczonych dodatkiem.

W pozostałych przypadkach dodatek wynosi 50% wynagrodzenia. Podstawę obliczania dodatku stanowi wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeśli takiego składnika nie wyodrębniono, 60% wynagrodzenia.

Pracodawca może też udzielić czasu wolnego. Na pisemny wniosek pracownika czas wolny przysługuje w tym samym wymiarze co liczba nadgodzin. Bez wniosku pracownika pracodawca może udzielić czasu wolnego najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego, ale w wymiarze o połowę wyższym, czyli 1,5 godziny wolnego za 1 godzinę nadliczbową. Takie rozliczenie nie może obniżyć wynagrodzenia należnego za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Jeżeli chcesz samodzielnie sprawdzić przybliżoną wysokość roszczenia, pomocne może być omówienie: jak obliczyć stawkę za godziny nadliczbowe.

Praca w niedzielę, święto i dzień wolny

Praca w niedzielę, święto lub dzień wolny wymaga odrębnego rozliczenia. Co do zasady pracownik powinien otrzymać dzień wolny w odpowiednim terminie, a jeśli nie jest to możliwe, wynagrodzenie z właściwym dodatkiem. W przypadku kierowników wyodrębnionych komórek organizacyjnych Kodeks pracy przewiduje szczególną zasadę: za pracę nadliczbową w niedzielę lub święto przysługuje im wynagrodzenie i dodatek, jeżeli w zamian nie otrzymali innego dnia wolnego.

To ważne w branży budowlanej, bo prace przed odbiorem, zabezpieczenie placu budowy, pilne dostawy albo usuwanie awarii często przypadają poza standardowym tygodniem pracy. Pracodawca nie powinien ograniczać się do stwierdzenia, że "kierownik ma nienormowany czas pracy". Należy ustalić podstawę pracy w takim dniu i sposób jej rekompensaty.

Limit nadgodzin i okres rozliczeniowy

Jeżeli nadgodziny wynikają ze szczególnych potrzeb pracodawcy, roczny limit wynosi 150 godzin, chyba że układ zbiorowy, regulamin pracy albo umowa o pracę przewidują inny limit. Nawet wtedy trzeba zachować przeciętny limit 48 godzin pracy tygodniowo łącznie z nadgodzinami w przyjętym okresie rozliczeniowym.

Okres rozliczeniowy ma duże znaczenie, bo część przekroczeń widać dopiero po jego zakończeniu. Dotyczy to zwłaszcza przekroczeń przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, czyli tzw. nadgodzin średniotygodniowych. Dlatego przy sporze o zapłatę nie wystarczy policzyć tylko dni, w których pracownik został dłużej na budowie; trzeba przeanalizować cały harmonogram, dni wolne, odbiory czasu wolnego i faktycznie przepracowane godziny.

Odrębne, szczególne przepisy mogą dotyczyć niektórych grup pracowników, np. kierowców. Jeżeli problem dotyczy transportu materiałów, delegacji albo pracy osoby prowadzącej pojazd, warto porównać zasady opisane w artykule o tym, jak rozlicza się czas pracy kierowcy zawodowego.

Jak udowodnić pracę po godzinach?

W sporach o nadgodziny znaczenie mają przede wszystkim dokumenty i okoliczności pokazujące, że pracownik faktycznie wykonywał pracę po godzinach oraz że pracodawca o tym wiedział, akceptował to albo organizował pracę w taki sposób, że przekroczenia były konieczne.

Warto zabezpieczyć w szczególności:

• harmonogramy pracy i ewidencję czasu pracy, jeżeli były prowadzone,
• korespondencję e-mail, SMS-y, komunikatory służbowe i polecenia przełożonych,
• wpisy w dzienniku budowy, protokoły odbiorów, listy obecności, przepustki i rejestry wejść,
• raporty dzienne, zdjęcia z datą, potwierdzenia dostaw i dokumenty od podwykonawców,
• zeznania świadków, np. pracowników, inspektorów, ochrony, inwestora lub podwykonawców.

Pracownik może dochodzić wynagrodzenia za nadgodziny przed sądem pracy. Może również złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, zwłaszcza gdy problem dotyczy ewidencji czasu pracy, stałego naruszania norm odpoczynku, nieudzielania dni wolnych albo niewypłacania należnego wynagrodzenia. PIP może przeprowadzić kontrolę, ale o zapłacie spornego wynagrodzenia co do zasady rozstrzyga sąd.

FAQ

Czy kierownik robót zawsze traci prawo do wynagrodzenia za nadgodziny?

Nie. Sama nazwa stanowiska nie wystarcza. Trzeba ustalić, czy pracownik rzeczywiście należy do kadry zarządzającej albo kieruje wyodrębnioną komórką organizacyjną. Jeżeli jego rola jest głównie nadzorcza i wykonawcza, może mieć prawo do normalnego rozliczenia nadgodzin.

Czy praca od 7:00 do 17:00 na budowie jest legalna?

Może być legalna, jeżeli wynika z prawidłowo ustalonego systemu czasu pracy, np. równoważnego, i zostaje zbilansowana krótszą pracą albo dniami wolnymi w okresie rozliczeniowym. Jeżeli nie ma takiego systemu albo dłuższa praca nie jest równoważona, mogą powstać nadgodziny.

Czy pracodawca może powiedzieć, że nadgodziny są wliczone w pensję kierownika?

Nie można dowolnie wliczyć wszystkich nadgodzin w stałe wynagrodzenie tylko dlatego, że pracownik ma stanowisko kierownicze. Możliwy jest ryczałt za nadgodziny w określonych sytuacjach, ale powinien odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy ponad normę i nie może służyć obejściu przepisów.

Czy za nadgodziny można odebrać czas wolny zamiast pieniędzy?

Tak. Na wniosek pracownika czas wolny przysługuje w stosunku 1:1. Bez wniosku pracownika pracodawca może udzielić czasu wolnego w stosunku 1:1,5, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego. Takie rozliczenie nie może obniżyć wynagrodzenia za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.

Czy kierownik ma prawo do dodatku za pracę w niedzielę?

Jeżeli jest zwykłym pracownikiem, stosuje się ogólne zasady rekompensaty pracy w niedzielę lub święto. Jeżeli jest kierownikiem wyodrębnionej komórki organizacyjnej, również może mieć prawo do wynagrodzenia i dodatku za pracę nadliczbową w niedzielę lub święto, jeśli nie otrzymał w zamian innego dnia wolnego.

Ile czasu ma pracownik na dochodzenie zapłaty za nadgodziny?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. W praktyce nie warto zwlekać, bo z czasem trudniej zdobyć harmonogramy, korespondencję i zeznania świadków.

Podsumowanie

Kierownik robót na budowie może mieć prawo do wynagrodzenia za nadgodziny, jeżeli faktycznie wykonywał pracę ponad obowiązujące normy albo ponad prawidłowo ustalony rozkład czasu pracy. Wyjątek dla kadry kierowniczej nie działa automatycznie i nie może usprawiedliwiać stałego planowania pracy po godzinach bez rekompensaty. W sporze najważniejsze są fakty: zakres samodzielności kierownika, organizacja pracy przez pracodawcę, harmonogramy, ewidencja i dowody potwierdzające realny czas pracy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 128, art. 129, art. 131, art. 135, art. 151, art. 151¹, art. 151², art. 151⁴ i art. 291 - Internetowy System Aktów Prawnych.

2. Państwowa Inspekcja Pracy, informacje dla pracowników o czasie pracy - pip.gov.pl.

3. Państwowa Inspekcja Pracy, informacje o składaniu skargi - pip.gov.pl.

4. Wyrok Sądu Najwyższego z 15 października 2019 r., I PK 247/18, dotyczący stosowania art. 151⁴ Kodeksu pracy i stałej pracy nadliczbowej kadry kierowniczej - sn.pl.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.