Polecenia dyrektora a obowiązki nauczyciela

Czas pracy i zakres obowiązków nauczyciela

Podstawowe znaczenie ma art. 42 ustawy Karta Nauczyciela. Zgodnie z nim czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

W tym czasie nauczyciel realizuje nie tylko zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami w ramach pensum. Do jego obowiązków należą także inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły oraz czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

Oznacza to, że nauczyciel dyplomowany nadal podlega organizacji pracy szkoły. Stopień awansu zawodowego nie zwalnia z udziału w zadaniach statutowych, pracach zespołów, analizach, zebraniach, szkoleniach czy działaniach wynikających z planu nadzoru pedagogicznego.

Dyrektor powinien jednak organizować te zadania tak, aby nie prowadziły do stałego przekraczania 40-godzinnego tygodniowego czasu pracy oraz aby były związane z powierzonym stanowiskiem i potrzebami szkoły.

Zobacz również: zatrudnienie nauczyciela bez kwalifikacji pedagogicznych

Akademie, uroczystości, analizy i szkolenia

Przygotowanie akademii, uroczystości szkolnych, konkursów, apeli czy innych wydarzeń może mieścić się w zadaniach statutowych szkoły. Jeżeli takie zadanie zostało ujęte w rocznym planie pracy albo wynika z bieżącej organizacji pracy szkoły, dyrektor może powierzyć je nauczycielom.

Podobnie należy ocenić przygotowanie zestawień i analiz dotyczących wyników egzaminów, frekwencji, efektów nauczania lub wniosków z nadzoru pedagogicznego. Są to czynności bezpośrednio związane z pracą dydaktyczną i oceną jakości pracy szkoły.

Udział w szkoleniach również może być obowiązkiem, zwłaszcza gdy dotyczy bezpieczeństwa, organizacji pracy szkoły, zmian w przepisach, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ochrony małoletnich, oceniania albo innych obszarów koniecznych do wykonywania pracy nauczyciela. Inaczej trzeba oceniać kursy całkowicie niezwiązane z pracą, kosztowne lub organizowane w sposób, który faktycznie wymagałby od nauczyciela finansowania obowiązku pracodawcy z własnych środków.

Nie każde polecenie można więc ocenić wyłącznie przez pryzmat tego, czy nauczyciel ma już stopień nauczyciela dyplomowanego. Ważniejsze jest to, czy czynność ma związek z zadaniami szkoły, czy została wydana przez osobę uprawnioną, czy jest możliwa do wykonania i czy nie narusza prawa.

Kiedy nauczyciel może odmówić wykonania polecenia?

Co do zasady pracownik, także nauczyciel, powinien wykonywać polecenia przełożonego dotyczące pracy. Wynika to z ogólnych zasad prawa pracy, w szczególności z obowiązku stosowania się do poleceń służbowych, jeżeli dotyczą pracy i nie są sprzeczne z przepisami ani umową o pracę.

Odmowa może być uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy polecenie:

• jest sprzeczne z prawem, zasadami bezpieczeństwa albo dobrem uczniów,
• nie ma związku z pracą nauczyciela ani zadaniami szkoły,
• wymaga wykonywania czynności prywatnych na rzecz dyrektora lub innych osób,
• jest niemożliwe do wykonania w wyznaczonym terminie z przyczyn obiektywnych,
• w praktyce prowadzi do stałego przekraczania norm czasu pracy bez właściwej organizacji zadań,
• wymaga kwalifikacji, których nauczyciel nie posiada, a ich brak może stwarzać ryzyko dla uczniów lub szkoły.

Jeżeli nauczyciel ma wątpliwości, najbezpieczniej nie odmawiać ustnie i kategorycznie, lecz poprosić o doprecyzowanie polecenia, wskazać przeszkody oraz zaproponować realny sposób wykonania zadania. W sprawach spornych warto zachować korespondencję służbową.

Lekcje otwarte prowadzone przez nauczyciela

Zgodnie z art. 6 Karty Nauczyciela nauczyciel ma obowiązek rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Powinien także wspierać każdego ucznia w jego rozwoju oraz dbać o doskonalenie zawodowe.

Lekcje otwarte mogą występować w różnych sytuacjach. Mogą być elementem wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli, pracy zespołu przedmiotowego, realizacji wniosków z nadzoru pedagogicznego, oceny pracy lub procedury awansu zawodowego. W aktualnym modelu awansu szczególne znaczenie mają zajęcia obserwowane i omawiane w związku z przygotowaniem do zawodu nauczyciela oraz postępowaniami awansowymi.

Nie można więc przyjąć prostej zasady, że nauczyciel dyplomowany zawsze może odmówić prowadzenia lekcji otwartej. Jeżeli lekcja otwarta jest racjonalnie zaplanowana, ma związek z doskonaleniem pracy szkoły, nie narusza praw uczniów i mieści się w czasie pracy nauczyciela, może być traktowana jako polecenie służbowe. Uzupełniająco warto zobaczyć temat: Komisja konkursowa a obowiązki służbowe nauczyciela.

Inaczej należałoby ocenić sytuację, w której dyrektor żąda lekcji pokazowej bez związku z zadaniami szkoły, w warunkach naruszających bezpieczeństwo lub prywatność uczniów, albo wymaga nagrywania i publikowania wizerunku uczniów bez właściwej podstawy. Wtedy nauczyciel powinien zgłosić zastrzeżenia i zażądać doprecyzowania zasad.

Spotkanie wyznaczone przez dyrektora

Jeżeli dyrektor wyznacza spotkanie służbowe, radę pedagogiczną, zebranie zespołu albo rozmowę dotyczącą wykonywania obowiązków, nauczyciel co do zasady powinien się stawić. Kilkudniowe wyprzedzenie zazwyczaj będzie wystarczające, jeżeli termin pozwala realnie zorganizować udział i nie koliduje z usprawiedliwioną nieobecnością.

Nieobecność może być usprawiedliwiona na przykład chorobą, urlopem, inną zaakceptowaną przez pracodawcę nieobecnością albo szczególną przeszkodą, której nauczyciel nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji nie należy po prostu ignorować wezwania. Trzeba jak najszybciej poinformować dyrektora i, jeśli to możliwe, przedstawić przyczynę nieobecności.

Jeżeli spotkanie jest wyznaczane poza typowym rozkładem zajęć nauczyciela, nadal może mieścić się w 40-godzinnym tygodniowym czasie pracy. Nie oznacza to jednak dowolności. Dyrektor powinien uwzględniać zasadę racjonalnej organizacji pracy i nie planować spotkań w sposób nadmierny albo dezorganizujący życie pracowników bez rzeczywistej potrzeby szkoły.

Termin odpowiedzi na pismo dyrektora

Przepisy nie wskazują jednego ogólnego terminu, w którym nauczyciel musi odpowiedzieć na każde pisemne pytanie dyrektora. Najpierw należy sprawdzić, czy termin został podany w samym piśmie, wiadomości elektronicznej, poleceniu albo wynika z regulaminu pracy lub procedur obowiązujących w szkole.

Jeżeli termin został wyznaczony, powinien być realny. Inaczej ocenia się krótkie wyjaśnienie dotyczące jednej nieobecności, a inaczej obszerną analizę wyników egzaminu, która wymaga zebrania danych. Termin nie może być wykorzystywany w sposób szykanujący albo uniemożliwiający rzetelną odpowiedź.

Gdy pismo nie wskazuje terminu, najlepiej odpowiedzieć niezwłocznie w rozsądnym czasie albo poprosić dyrektora o doprecyzowanie daty. Jeżeli sprawa jest sporna, odpowiedź warto złożyć pisemnie i zachować potwierdzenie jej przekazania.

FAQ

Czy nauczyciel dyplomowany musi wykonywać zadania dodatkowe?

Tak, jeżeli są to zadania związane z pracą szkoły, wynikają z jej statutu, planu pracy, organizacji zajęć lub nadzoru pedagogicznego i mieszczą się w czasie pracy nauczyciela. Sam stopień nauczyciela dyplomowanego nie zwalnia z wykonywania poleceń służbowych.

Czy dyrektor może zlecić przygotowanie akademii?

Co do zasady tak. Przygotowanie uroczystości szkolnej może być czynnością wynikającą z zadań statutowych szkoły. Polecenie powinno być jednak rozsądne, możliwe do wykonania i najlepiej odpowiednio podzielone między nauczycieli.

Czy można odmówić prowadzenia lekcji otwartej?

To zależy od celu i podstawy polecenia. Jeżeli lekcja otwarta jest elementem doskonalenia pracy szkoły, nadzoru pedagogicznego, oceny pracy albo awansu zawodowego, odmowa może być nieuzasadniona. Zastrzeżenia są zasadne, gdy polecenie narusza prawo, prywatność uczniów albo nie ma związku z obowiązkami nauczyciela.

Czy nauczyciel musi przyjść na spotkanie wyznaczone kilka dni wcześniej?

Zasadniczo tak, jeżeli jest to spotkanie służbowe dotyczące pracy szkoły. Jeżeli nauczyciel ma usprawiedliwioną przeszkodę, powinien jak najszybciej poinformować dyrektora i zaproponować inny termin.

Ile czasu jest na odpowiedź na pismo dyrektora?

Nie ma jednego ustawowego terminu dla wszystkich takich pism. Termin powinien wynikać z treści pisma albo być rozsądny. Gdy termin nie został wskazany, najlepiej odpowiedzieć niezwłocznie albo pisemnie poprosić o jego doprecyzowanie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, Dz.U. 2022 poz. 1914