Przydział godzin nauczycielowi i uzupełnianie etatu w innej szkole

Przydział godzin nauczycielowi a pełny etat

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma to, czy w szkole rzeczywiście brakuje godzin pozwalających zatrudniać nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, czy też godziny istnieją, ale zostały przydzielone innemu nauczycielowi jako godziny ponadwymiarowe. Dyrektor szkoły ma wpływ na organizację pracy szkoły i projekt arkusza organizacyjnego, ale nie oznacza to dowolności w pozbawianiu nauczyciela godzin, gdy nauczyciel ma wymagane kwalifikacje i można mu zapewnić pełne pensum.

Zgodnie z Kartą Nauczyciela czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo, a w ramach tego czasu nauczyciel realizuje m.in. tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć, czyli potocznie pensum. Szczegółowy wymiar pensum zależy od stanowiska i rodzaju zajęć. W przypadku typowego nauczyciela przedmiotowego w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej najczęściej wynosi 18 godzin, ale w konkretnym stanie faktycznym trzeba zawsze sprawdzić właściwe stanowisko i podstawę zatrudnienia.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze, a dyrektor przydziela mu tylko 15 godzin w szkole macierzystej, trzeba ustalić, co stało się z pozostałymi godzinami odpowiadającymi kwalifikacjom nauczyciela. Sam fakt, że nauczyciel w poprzednich latach prowadził dany przedmiot, nie daje mu automatycznego prawa do tych samych klas w kolejnym roku. Jeżeli jednak ma kwalifikacje do prowadzenia przyrody, a trzy godziny przyrody otrzymał inny nauczyciel jako godziny ponadwymiarowe, to taka organizacja może być prawnie wątpliwa.

Art. 20 Karty Nauczyciela i brak godzin dla nauczyciela

Art. 20 Karty Nauczyciela dotyczy sytuacji, w których dochodzi do całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo do zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania, a te zmiany uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Wtedy dyrektor może rozwiązać stosunek pracy albo, na wniosek nauczyciela, przenieść go w stan nieczynny. W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania możliwe jest także ograniczenie zatrudnienia na zasadach określonych w art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Warto sprawdzić także omówienie: Ograniczenie godzin religii w szkole a prawa nauczyciela.

Istotne jest jednak to, że przesłanki z art. 20 Karty Nauczyciela powinny być rzeczywiste. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że w szkole brakuje godzin. Trzeba sprawdzić, czy po uwzględnieniu kwalifikacji nauczycieli i godzin w arkuszu organizacyjnym nie dało się utrzymać pełnego wymiaru zatrudnienia nauczyciela, zwłaszcza wtedy, gdy inni nauczyciele tej samej specjalności otrzymali godziny ponadwymiarowe.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że brak jest podstaw do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela, jeżeli pozostali nauczyciele tej samej specjalności mają w planie organizacyjnym szkoły taką liczbę godzin ponadwymiarowych, że możliwe byłoby zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze. Sąd Najwyższy wskazywał również, że dla oceny sprawy znaczenie ma nie sama ogólna liczba etatów w szkole, lecz to, czy nauczyciele danej specjalności mogą być zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć.

Uzupełnianie pensum w innej szkole

Uzupełnianie tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć reguluje art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem organ prowadzący szkołę może nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach, na tym samym stanowisku albo - za zgodą nauczyciela - na innym stanowisku, w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Uzupełnianie może nastąpić w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć.

Oznacza to, że przy pensum 18 godzin skierowanie nauczyciela do uzupełniania 3 godzin w innej szkole zasadniczo mieści się w limicie 1/2 pensum. Sam limit nie rozstrzyga jednak całej sprawy. Nadal trzeba zbadać, czy w szkole macierzystej rzeczywiście nie było godzin, które można było przydzielić temu nauczycielowi zgodnie z jego kwalifikacjami. Jeżeli takie godziny były, a otrzymał je inny nauczyciel jako godziny ponadwymiarowe, nauczyciel ma argument, że uzupełnianie pensum w innej szkole zostało zastosowane bez wystarczającej podstawy organizacyjnej.

Ważne jest również to, że obowiązek uzupełniania pensum nakłada organ prowadzący szkołę, czyli na przykład gmina, powiat albo właściwy organ prowadzący daną placówkę. Dyrektor może uczestniczyć w przygotowaniu organizacji pracy szkoły i informować nauczyciela o planowanych rozwiązaniach, ale sama decyzja o obowiązku pracy w innej szkole powinna pochodzić od organu prowadzącego.

Czy dyrektor może dać godziny innemu nauczycielowi jako nadgodziny?

Godziny ponadwymiarowe nauczyciela nie są zakazane. Karta Nauczyciela dopuszcza ich przydzielanie, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami szkoły i organizacją zajęć. Nie oznacza to jednak, że godziny ponadwymiarowe mogą być przydzielane w sposób, który sztucznie tworzy brak godzin dla innego nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze.

Jeżeli nauczyciel mianowany ma pełne kwalifikacje do prowadzenia przyrody, a trzy godziny przyrody przydzielono innemu nauczycielowi ponad jego pensum, trzeba ustalić, czy szkoła miała obiektywne powody takiej decyzji. Takimi powodami mogą być na przykład brak wymaganych kwalifikacji po stronie nauczyciela, inny charakter stanowiska, szczególne potrzeby organizacyjne, konieczność zapewnienia ciągłości nauczania albo inne racjonalne kryteria zatwierdzone w organizacji pracy szkoły. Jeżeli takich powodów nie ma, przydział godzin może zostać uznany za naruszający zasady wynikające z Karty Nauczyciela.

W praktyce nauczyciel powinien porównać swój przydział godzin z arkuszem organizacyjnym szkoły i kwalifikacjami nauczyciela, który otrzymał godziny ponadwymiarowe. Warto też sprawdzić, czy sprawa nie jest elementem szerszej zmiany organizacyjnej, na przykład zmniejszenia liczby oddziałów, zmian w ramowym planie nauczania albo ograniczenia liczby godzin danego przedmiotu.

Co może zrobić nauczyciel?

W pierwszej kolejności warto zażądać pisemnego wyjaśnienia przydziału godzin. Pismo powinno dotyczyć tego, dlaczego nauczycielowi nie przydzielono wszystkich godzin odpowiadających jego kwalifikacjom, na jakiej podstawie ma uzupełniać pensum w innej szkole i czy obowiązek ten został nałożony przez organ prowadzący. Nauczyciel może też poprosić o informację, czy w arkuszu organizacyjnym przewidziano godziny ponadwymiarowe dla innych nauczycieli tej samej specjalności.

Jeżeli sprawa dotyczy formalnego ograniczenia zatrudnienia albo wypowiedzenia stosunku pracy, trzeba pilnować terminów procesowych. W sprawach z zakresu prawa pracy termin na odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wynosi co do zasady 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego. W przypadku nauczycieli mianowanych i decyzji podejmowanych na podstawie Karty Nauczyciela ocena roszczeń zależy od rodzaju otrzymanego pisma, dlatego nie warto zwlekać z analizą dokumentów.

Jeżeli nauczyciel nadal pozostaje zatrudniony w pełnym wymiarze, ale ma uzupełniać kilka godzin w innej szkole, roszczenia mogą dotyczyć ustalenia prawidłowych warunków zatrudnienia, zakwestionowania naruszenia przepisów Karty Nauczyciela albo wynagrodzenia, jeżeli wadliwa organizacja pracy doprowadziła do obniżenia należnych świadczeń. W praktyce decydują dokumenty: arkusz organizacyjny, aneksy, pisma organu prowadzącego, kwalifikacje nauczycieli i faktyczny rozkład godzin.

Odpowiedź na opisany problem

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania w pełnym wymiarze, ma kwalifikacje do prowadzenia przyrody, a w szkole istnieją 3 godziny przyrody, które pozwoliłyby uzupełnić jego pensum do pełnego wymiaru, to przydzielenie tych godzin innemu nauczycielowi jako godzin ponadwymiarowych może być nieprawidłowe. W takiej sytuacji trudno mówić o rzeczywistej niemożliwości zapewnienia pełnego pensum w macierzystej szkole.

Nie można jednak automatycznie przesądzić sprawy bez sprawdzenia arkusza organizacyjnego, kwalifikacji obu nauczycieli i tego, czy organ prowadzący formalnie nałożył obowiązek uzupełniania pensum. Jeżeli dokumenty potwierdzą, że jedyną przyczyną braku 3 godzin było przekazanie ich innemu nauczycielowi jako nadgodzin, nauczyciel ma podstawy do pisemnego wystąpienia do dyrektora i organu prowadzącego, a w razie braku korekty - do dochodzenia swoich praw przed sądem pracy.

FAQ

Czy dyrektor może przydzielić nauczycielowi mianowanemu mniej godzin niż pełne pensum?

Może się tak zdarzyć tylko wtedy, gdy istnieją rzeczywiste przyczyny organizacyjne, na przykład zmniejszenie liczby oddziałów albo zmiana planu nauczania. Jeżeli godziny nadal istnieją i odpowiadają kwalifikacjom nauczyciela, nie powinny być pomijane tylko po to, aby inny nauczyciel miał godziny ponadwymiarowe.

Kto może skierować nauczyciela do uzupełniania etatu w innej szkole?

Obowiązek uzupełniania tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć w innej szkole nakłada organ prowadzący szkołę. Dyrektor może informować o planowanych rozwiązaniach, ale nauczyciel powinien otrzymać jasną podstawę prawną i dokument wskazujący, gdzie oraz w jakim wymiarze ma uzupełniać pensum.

Czy uzupełnianie pensum wymaga zgody nauczyciela?

Praca w innej szkole na tym samym stanowisku w celu uzupełnienia pensum może zostać nałożona przez organ prowadzący w granicach art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela. Zgoda nauczyciela jest potrzebna, gdy uzupełnienie miałoby odbywać się na innym stanowisku.

Czy godziny ponadwymiarowe innego nauczyciela przesądzają o naruszeniu prawa?

Nie zawsze, ale są bardzo ważnym sygnałem. Jeżeli nauczyciel pozbawiony pełnego pensum ma kwalifikacje do tych samych zajęć, a inny nauczyciel otrzymuje je ponad swoje pensum, trzeba zbadać, czy szkoła miała obiektywne i zgodne z prawem powody takiego rozwiązania.

Czy nauczyciel ma prawo do tych samych przedmiotów co w poprzednich latach?

Nie ma bezwzględnego prawa do identycznego przydziału klas i przedmiotów w każdym roku szkolnym. Ma natomiast prawo oczekiwać, że organizacja pracy będzie zgodna z Kartą Nauczyciela, jego kwalifikacjami i rzeczywistymi potrzebami szkoły, a nie oparta na dowolnym przesuwaniu godzin.

Co powinien zrobić nauczyciel, który uważa przydział godzin za niezgodny z prawem?

Powinien zebrać dokumenty, wystąpić o pisemne uzasadnienie przydziału godzin, sprawdzić arkusz organizacyjny i kwalifikacje nauczycieli, a następnie rozważyć pismo do organu prowadzącego. Jeżeli sprawa dotyczy wypowiedzenia, ograniczenia zatrudnienia albo obniżenia wynagrodzenia, należy pilnować terminów na dochodzenie roszczeń przed sądem pracy.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 515, w szczególności art. 20, art. 22, art. 35 i art. 42 - Dziennik Ustaw.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 1998 r., I PKN 492/98, OSNP 2000, nr 3, poz. 101.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 6 marca 1998 r., I PKN 529/97, OSNP 1999, nr 4, poz. 122.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.