Zwolnienie po urlopie rodzicielskim - co może pracodawca?

Ochrona pracownika w czasie urlopu rodzicielskiego

W aktualnym stanie prawnym urlop rodzicielski nie wynosi już 26 tygodni, jak wskazywano w starszych opracowaniach. Co do zasady pracownikom-rodzicom przysługuje urlop rodzicielski w wymiarze 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka albo 43 tygodni przy porodzie mnogim. W szczególnych przypadkach, m.in. przy dziecku posiadającym zaświadczenie z programu "Za życiem", wymiar ten może być dłuższy. Część urlopu rodzicielskiego, wynosząca 9 tygodni dla każdego z rodziców, jest nieprzenoszalna na drugiego rodzica.

Dla pytania o zwolnienie kluczowe jest jednak nie samo wyliczenie wymiaru urlopu, lecz ochrona stosunku pracy. Zgodnie z art. 177 Kodeksu pracy w okresie korzystania z urlopu rodzicielskiego pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Nie może również prowadzić przygotowań do wypowiedzenia albo rozwiązania stosunku pracy w okresie objętym ochroną. Ochrona może rozpocząć się już od dnia złożenia wniosku o urlop rodzicielski, co do zasady nie wcześniej niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu.

Od tej zasady są wyjątki. Rozwiązanie umowy może być dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo wtedy, gdy zachodzą podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. W tym ostatnim przypadku, jeżeli pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, potrzebna jest jej zgoda.

Powrót do pracy po urlopie rodzicielskim

Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy. Wynika to z art. 183² Kodeksu pracy. Pracownik powinien wrócić na dotychczasowe stanowisko, a jeżeli nie jest to możliwe - na stanowisko równorzędne z zajmowanym przed urlopem albo na inne stanowisko odpowiadające jego kwalifikacjom zawodowym.

Warunki powrotu nie mogą być mniej korzystne od tych, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu. Dotyczy to także wynagrodzenia. Jeżeli w czasie nieobecności wzrosły stawki na danym stanowisku albo zmienił się regulamin wynagradzania, pracownik wracający z urlopu rodzicielskiego nie powinien być traktowany gorzej tylko dlatego, że korzystał z uprawnień rodzicielskich.

Pracodawca nie może więc ograniczyć się do stwierdzenia, że "nie ma już miejsca". Powinien realnie ocenić, czy istnieje dotychczasowe stanowisko, stanowisko równorzędne albo inne stanowisko odpowiadające kwalifikacjom pracownika. Dopiero gdy takiej możliwości rzeczywiście nie ma, wchodzi w grę wypowiedzenie umowy na zasadach ogólnych.

Czy można wręczyć wypowiedzenie pierwszego dnia po urlopie rodzicielskim?

Po zakończeniu urlopu rodzicielskiego szczególna ochrona związana z samym urlopem co do zasady wygasa. Oznacza to, że pracodawca może wypowiedzieć umowę, jeżeli istnieje prawdziwa i konkretna przyczyna wypowiedzenia oraz zachowane są wymogi formalne. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pracownik od razu po urlopie rodzicielskim korzysta z urlopu wypoczynkowego. Powiązany problem omawiamy osobno: Nieformalna propozycja wypowiedzenia po urlopie rodzicielskim.

Jeżeli urlop wypoczynkowy został udzielony bezpośrednio po urlopie rodzicielskim, w czasie tego urlopu działa art. 41 Kodeksu pracy. Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika ani w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy, o ile nie upłynął okres pozwalający na rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia.

W praktyce oznacza to, że spotkanie wyznaczone na pierwszy dzień po urlopie rodzicielskim nie powinno służyć wręczeniu zwykłego wypowiedzenia, jeżeli tego dnia pracownik jest już na udzielonym urlopie wypoczynkowym. Pracodawca może natomiast rozmawiać o organizacji pracy, planowanym powrocie, możliwych zmianach stanowiska albo przyszłych rozwiązaniach, ale samo wypowiedzenie złożone w czasie urlopu wypoczynkowego może być wadliwe.

Likwidacja stanowiska pracy po urlopie rodzicielskim

Likwidacja stanowiska pracy może być przyczyną wypowiedzenia, ale tylko wtedy, gdy jest rzeczywista, konkretna i nie służy pozornemu pozbyciu się pracownika wracającego z urlopu rodzicielskiego. Pracodawca powinien umieć wykazać, że stanowisko faktycznie zostało zlikwidowane, a nie jedynie zmieniono jego nazwę albo przekazano te same obowiązki innej osobie bez obiektywnego uzasadnienia.

Jeżeli u pracodawcy są stanowiska równorzędne albo stanowiska odpowiadające kwalifikacjom pracownika, należy badać, czy pracodawca rzeczywiście rozważył możliwość dalszego zatrudnienia. Sam powrót z urlopu rodzicielskiego nie może być przyczyną mniej korzystnego traktowania, pominięcia przy awansie, odsunięcia od zadań czy wytypowania do zwolnienia.

Przy większych redukcjach zatrudnienia mogą mieć znaczenie przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Jeżeli pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników, a rozwiązanie umowy następuje wyłącznie z przyczyn niedotyczących pracownika, może powstać prawo do odprawy pieniężnej. Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi równowartość jednomiesięcznego, dwumiesięcznego albo trzymiesięcznego wynagrodzenia, z ustawowym limitem.

Czy pracodawca może cofnąć urlop wypoczynkowy?

Jeżeli pracodawca udzielił już urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie rodzicielskim, nie powinien dowolnie go cofać tylko po to, aby wręczyć wypowiedzenie. Urlop wypoczynkowy po urlopie rodzicielskim korzysta z ochrony wynikającej z art. 41 Kodeksu pracy, a do urlopu rodzicielskiego odpowiednio stosuje się art. 163 § 3 Kodeksu pracy, który przewiduje udzielenie urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie związanym z rodzicielstwem na wniosek pracownika.

Odwołanie z urlopu wypoczynkowego jest możliwe tylko wtedy, gdy obecności pracownika w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. Nie może to być instrument do obchodzenia ochrony przed wypowiedzeniem. Jeżeli pracodawca odwołuje z urlopu bez realnej przyczyny, warto zachować dokumenty: wniosek urlopowy, zgodę na urlop, korespondencję i polecenie odwołania z urlopu.

Rozwiązanie dyscyplinarne po urlopie rodzicielskim

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, potocznie nazywane dyscyplinarką, jest możliwe tylko w przypadkach wskazanych w art. 52 Kodeksu pracy. Chodzi przede wszystkim o ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, popełnienie określonego przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnienie albo zawinioną utratę uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.

Pracodawca nie może zastosować dyscyplinarki za sam fakt korzystania z urlopu rodzicielskiego, zwolnienia lekarskiego w ciąży czy zaleceń lekarskich dotyczących ograniczenia aktywności. Informacje z mediów społecznościowych również nie wystarczają automatycznie do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Znaczenie może mieć dopiero konkretne, udowodnione zachowanie pracownika, które narusza obowiązki pracownicze w stopniu ciężkim.

Istotny jest także termin. Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od dnia, w którym pracodawca uzyskał wiadomość o okoliczności uzasadniającej takie rozwiązanie. Jeżeli pracodawca powołuje się na zdarzenia znane mu od dawna, warto ten termin dokładnie zweryfikować.

Jak zachować się na spotkaniu z pracodawcą?

Na spotkanie warto iść spokojnie, ale z przygotowanymi dokumentami. Dobrze mieć przy sobie kopię wniosku o urlop wypoczynkowy, potwierdzenie jego udzielenia, korespondencję dotyczącą powrotu do pracy oraz informacje o dotychczasowym stanowisku i zakresie obowiązków. Jeżeli pracodawca przedstawia wypowiedzenie, należy poprosić o egzemplarz pisma i nie podpisywać żadnych dodatkowych oświadczeń, których treść nie jest jasna.

Podpis na wypowiedzeniu zwykle oznacza jedynie potwierdzenie odbioru, ale podpisanie porozumienia stron ma już inny skutek - pracownik zgadza się wtedy na rozwiązanie umowy w uzgodnionym terminie. Dlatego przy presji, zaskoczeniu albo niejasnych dokumentach najlepiej wpisać przy podpisie datę odbioru albo poprosić o czas na zapoznanie się z treścią.

Jeżeli pojawia się nękanie, docinki dotyczące ciąży, korzystania ze zwolnienia lekarskiego, urlopu rodzicielskiego lub aktywności prywatnej, warto dokumentować zdarzenia. Pomocne są e-maile, wiadomości, notatki ze spotkań, daty rozmów i dane świadków. W zależności od sytuacji może wchodzić w grę zarzut dyskryminacji, naruszenia zasady równego traktowania, mobbingu albo naruszenia dóbr osobistych.

Co zrobić, gdy pracodawca wręczy wypowiedzenie?

Jeżeli pracodawca wręczy wypowiedzenie, trzeba sprawdzić przede wszystkim datę jego złożenia, przyczynę wypowiedzenia, tryb rozwiązania umowy, okres wypowiedzenia oraz to, czy pracownik był w tym dniu na urlopie wypoczynkowym albo innej usprawiedliwionej nieobecności. Przy umowie na czas określony i nieokreślony pracodawca powinien wskazać przyczynę wypowiedzenia.

Od wypowiedzenia umowy o pracę przysługuje odwołanie do sądu pracy. Termin na wniesienie odwołania wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. W przypadku rozwiązania umowy bez wypowiedzenia termin na żądanie przywrócenia do pracy albo odszkodowania również wynosi 21 dni od doręczenia oświadczenia pracodawcy.

W odwołaniu można podnosić m.in. pozorność likwidacji stanowiska, naruszenie art. 41 Kodeksu pracy przez złożenie wypowiedzenia w czasie urlopu wypoczynkowego, brak rzeczywistej przyczyny wypowiedzenia, naruszenie przepisów o ochronie rodzicielstwa albo nierówne traktowanie z powodu korzystania z uprawnień rodzicielskich.

FAQ

Czy po urlopie rodzicielskim pracodawca musi przywrócić mnie na to samo stanowisko?

Co do zasady tak. Pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne albo inne odpowiadające kwalifikacjom, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby bez korzystania z urlopu.

Czy pracodawca może zwolnić mnie pierwszego dnia po urlopie rodzicielskim?

Może to zrobić tylko wtedy, gdy nie działa już szczególna ochrona, istnieje rzeczywista przyczyna wypowiedzenia i zachowano wymogi formalne. Jeżeli jednak tego dnia pracownik korzysta z udzielonego urlopu wypoczynkowego, zwykłe wypowiedzenie narusza art. 41 Kodeksu pracy. Szerzej opisujemy też zagadnienie: Wypowiedzenie umowy o pracę i L4 tego samego dnia.

Czy likwidacja stanowiska wystarczy do zwolnienia?

Likwidacja stanowiska może być przyczyną wypowiedzenia, ale musi być rzeczywista. Jeżeli stanowisko zlikwidowano tylko pozornie, a te same obowiązki wykonuje inna osoba, pracownik może kwestionować wypowiedzenie w sądzie pracy.

Czy można dostać dyscyplinarkę po urlopie rodzicielskim?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Musi istnieć jedna z przyczyn wskazanych w art. 52 Kodeksu pracy, np. ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Pracodawca ma na takie rozwiązanie co do zasady 1 miesiąc od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej dyscyplinarkę.

Czy wpisy w mediach społecznościowych mogą uzasadniać zwolnienie?

Same wpisy albo zdjęcia zwykle nie przesądzają o podstawie do zwolnienia. Znaczenie ma konkretna treść, kontekst i to, czy pracownik naruszył obowiązki pracownicze. Pracodawca powinien mieć dowody, a nie opierać decyzję wyłącznie na domysłach.

Ile mam czasu na odwołanie od wypowiedzenia?

Termin na odwołanie do sądu pracy wynosi 21 dni od doręczenia wypowiedzenia. Taki sam 21-dniowy termin obowiązuje przy żądaniu przywrócenia do pracy albo odszkodowania po rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia.

Czy należy podpisywać porozumienie stron na spotkaniu?

Nie należy podpisywać porozumienia pod presją ani bez zrozumienia skutków. Porozumienie stron oznacza zgodę pracownika na rozwiązanie umowy, więc zwykle trudniej je później podważyć niż wypowiedzenie złożone jednostronnie przez pracodawcę.

Podsumowanie

Pracownik wracający z urlopu rodzicielskiego nie jest pozbawiony ochrony. W czasie samego urlopu rodzicielskiego pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy, a po urlopie ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym albo odpowiednim stanowisku. Jeżeli bezpośrednio po urlopie rodzicielskim został udzielony urlop wypoczynkowy, w czasie tego urlopu pracodawca nie może wręczyć zwykłego wypowiedzenia.

Nie oznacza to jednak pełnej gwarancji zatrudnienia na zawsze. Po ustaniu ochrony pracodawca może wypowiedzieć umowę, ale musi wskazać rzeczywistą, konkretną i zgodną z prawem przyczynę. W razie likwidacji stanowiska, presji na podpisanie porozumienia, groźby dyscyplinarki albo nierównego traktowania warto szybko zabezpieczyć dokumenty i sprawdzić termin na odwołanie do sądu pracy.

Źródła

• Kodeks pracy, w szczególności art. 41, art. 45, art. 52, art. 177, art. 182^1a, art. 182^1g, art. 183², art. 264 - aktualny tekst ustawy: ISAP - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników - aktualny tekst ustawy: ISAP - Internetowy System Aktów Prawnych.
• Informacje Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące uprawnień rodzicielskich i powrotu do pracy po urlopach związanych z rodzicielstwem: Państwowa Inspekcja Pracy.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.