Zwolnienie nauczyciela po urlopie wychowawczym

Czy po urlopie wychowawczym nauczyciel ma ochronę przed wypowiedzeniem?

Po zakończeniu urlopu wychowawczego nauczyciel nie korzysta już z ochrony wynikającej z samego przebywania na tym urlopie. Oznacza to, że pracodawca może wręczyć wypowiedzenie po powrocie do pracy, także niedługo po zakończeniu urlopu. Nie ma ogólnej zasady, że po urlopie wychowawczym trzeba przepracować 3 miesiące albo że pracownik jest chroniony przez rok.

Roczna ochrona może pojawić się w innej sytuacji: gdy pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego złoży wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast korzystania z tego urlopu. Wtedy ochrona wynika z przepisów Kodeksu pracy i trwa w granicach wskazanych w ustawie, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy. Nie jest to jednak automatyczna ochrona po każdym powrocie z urlopu wychowawczego.

W praktyce najważniejsze jest więc nie to, czy wypowiedzenie następuje po 3 miesiącach czy po roku, ale czy pracodawca rzeczywiście ma zgodną z prawem podstawę rozwiązania umowy oraz czy zastosował właściwy tryb przewidziany dla nauczycieli.

Obowiązek dopuszczenia nauczyciela do pracy

Zgodnie z art. 186⁴ Kodeksu pracy pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku. JeĹźeli nie jest to moĹźliwe, powinien dopuścić go do pracy na stanowisku rĂłwnorzędnym albo innym odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niĹźszym niĹź wynagrodzenie przysługujące w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

W przypadku nauczyciela oznacza to, że dyrektor szkoły nie powinien ograniczyć się do stwierdzenia, że "nie ma godzin". Powinien realnie ocenić arkusz organizacyjny, przydział zajęć, kwalifikacje nauczyciela oraz możliwość powierzenia mu pracy zgodnej z przepisami. Jeżeli godziny zostały wcześniej zarezerwowane albo istnieją godziny odpowiadające kwalifikacjom nauczyciela, argument o braku etatu może okazać się pozorny.

Jeżeli dyrektor proponuje rozwiązanie umowy za porozumieniem stron, nauczyciel nie ma obowiązku podpisywania takiego porozumienia. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron i zwykle zamyka drogę do kwestionowania samego rozwiązania stosunku pracy w taki sposób, jak przy wypowiedzeniu. Przed podpisaniem dokumentu warto ustalić, czy szkoła rzeczywiście ma podstawy organizacyjne do zakończenia zatrudnienia.

Termin zakończenia urlopu wychowawczego nauczyciela

W Karcie Nauczyciela obowiązują szczególne reguły dotyczące urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 67a Karty Nauczyciela termin zakończenia urlopu wychowawczego nauczyciela powinien co do zasady przypadać na dzień poprzedzający rozpoczęcie roku szkolnego. W praktyce najczęściej oznacza to koniec urlopu z dniem poprzedzającym 1 września, z uwzględnieniem szczegółowych zasad wynikających z aktualnego brzmienia przepisu.

Jeżeli w dokumentach wskazano datę nietypową, np. koniec urlopu w trakcie roku szkolnego, trzeba sprawdzić, czy wynika ona z prawidłowego zastosowania Karty Nauczyciela, czy z błędu organizacyjnego. Sama nieprawidłowa data zakończenia urlopu nie oznacza jednak, że dyrektor może dowolnie rozwiązać stosunek pracy. Nadal musi istnieć rzeczywista przyczyna wypowiedzenia.

Kiedy wypowiedzenie nauczycielowi może być zgodne z prawem?

Wypowiedzenie może być zgodne z prawem, jeżeli szkoła ma rzeczywiste podstawy organizacyjne albo kadrowe, a zastosowany tryb odpowiada Karcie Nauczyciela i Kodeksowi pracy. W przypadku nauczycieli przyczyną może być w szczególności faktyczne zmniejszenie liczby oddziałów, zmiana planu nauczania, likwidacja szkoły albo inna zmiana organizacyjna, która rzeczywiście uniemożliwia dalsze zatrudnianie nauczyciela w dotychczasowym wymiarze.

Szerszy kontekst opisujemy rĂłwnieĹź w artykule: Likwidacja darmowego transportu do pracy.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, należy pamiętać o szczególnych regulacjach Karty Nauczyciela. W typowych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem następuje z końcem roku szkolnego, z zachowaniem wymaganego okresu wypowiedzenia. Przyczyna wypowiedzenia powinna być podana konkretnie, tak aby nauczyciel mógł ocenić, czy jest prawdziwa i czy warto ją zaskarżyć.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której dyrektor jedynie deklaruje brak godzin, ale w rzeczywistości godziny istnieją, zostały przydzielone innym nauczycielom albo można je powierzyć osobie wracającej z urlopu bez naruszania uprawnień innych pracowników. Wtedy wypowiedzenie może być uznane za nieuzasadnione lub oparte na pozornej przyczynie.

Co zrobić, gdy przyczyna wypowiedzenia jest pozorna?

Jeżeli nauczyciel otrzyma wypowiedzenie, powinien przede wszystkim sprawdzić datę doręczenia, wskazaną przyczynę, okres wypowiedzenia, pouczenie o prawie odwołania oraz podstawę prawną. W sprawach pracowniczych termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

W sporze z pracodawcą znaczenie mogą mieć m.in. arkusz organizacyjny szkoły, aneksy do arkusza, przydział godzin, kwalifikacje nauczycieli, liczba oddziałów, korespondencja z dyrektorem, informacje o godzinach ponadwymiarowych oraz dokumenty potwierdzające wcześniejsze zapewnienia co do powrotu do pracy. Im bardziej konkretne dowody, tym łatwiej wykazać, że przyczyna wypowiedzenia była nierzeczywista.

Nauczyciel może żądać przed sądem pracy m.in. uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, przywrócenia do pracy albo odszkodowania, zależnie od etapu sprawy i rodzaju naruszenia. Wybór roszczenia powinien uwzględniać treść wypowiedzenia, sytuację w szkole i interes nauczyciela.

Porozumienie stron, stan nieczynny i ograniczenie etatu

Po powrocie z urlopu wychowawczego dyrektor może zaproponować różne rozwiązania: porozumienie stron, ograniczenie wymiaru zatrudnienia, przeniesienie na inne stanowisko albo rozwiązanie stosunku pracy. Każde z nich ma inne skutki. Porozumienie stron wymaga zgody nauczyciela, natomiast wypowiedzenie jest jednostronną decyzją pracodawcy i może zostać zaskarżone.

W sprawach organizacyjnych dotyczących nauczycieli może pojawić się także instytucja stanu nieczynnego, jeżeli spełnione są warunki przewidziane w Karcie Nauczyciela. Nie w każdej sytuacji będzie ona dostępna, dlatego trzeba sprawdzić podstawę zatrudnienia, wymiar etatu, rodzaj przyczyny organizacyjnej oraz treść pisma otrzymanego od dyrektora.

Jeżeli nauczyciel nie chce rezygnować z pracy, nie powinien podpisywać dokumentów pod presją. Warto poprosić o projekt pisma, sprawdzić jego skutki i dopiero potem zdecydować, czy przyjąć propozycję szkoły.

FAQ

Czy dyrektor może zwolnić nauczyciela pierwszego dnia po urlopie wychowawczym?

Może wręczyć wypowiedzenie po zakończeniu urlopu, ale tylko wtedy, gdy istnieje rzeczywista i zgodna z prawem przyczyna oraz zachowano właściwy tryb. Sam powrót z urlopu nie chroni automatycznie przed wypowiedzeniem.

Czy po urlopie wychowawczym obowiązuje roczna ochrona?

Nie jako zasada ogólna. Roczna ochrona może dotyczyć wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy składanego przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego, ale nie wynika automatycznie z samego zakończenia urlopu.

Czy trzeba podpisać porozumienie stron zaproponowane przez dyrektora?

Nie. Porozumienie stron wymaga dobrowolnej zgody nauczyciela. Jeżeli nauczyciel nie zgadza się z odejściem ze szkoły albo ma wątpliwości co do przyczyn, powinien ostrożnie podchodzić do podpisywania takiego dokumentu.

Co zrobić, gdy w wypowiedzeniu wskazano brak godzin?

Warto sprawdzić arkusz organizacyjny, przydział godzin, kwalifikacje innych nauczycieli i to, czy godziny nie zostały rozdzielone w sposób pozornie uzasadniający zwolnienie. Jeżeli przyczyna jest nieprawdziwa, można odwołać się do sądu pracy.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Termin jest krótki, dlatego nie warto odkładać analizy dokumentów.

Podsumowanie

Nauczyciel wracający z urlopu wychowawczego powinien zostać dopuszczony do pracy na dotychczasowym albo równorzędnym stanowisku, z zachowaniem wynagrodzenia na zasadach wynikających z Kodeksu pracy. Powrót z urlopu nie daje jednak automatycznej ochrony przez 3 miesiące ani przez rok. Jeżeli dyrektor chce rozwiązać umowę, musi wskazać prawdziwą i konkretną przyczynę oraz zastosować właściwy tryb przewidziany dla nauczycieli.

Jeżeli szkoła twierdzi, że nie ma godzin, a z dokumentów wynika coś innego, wypowiedzenie może być podważone. W takiej sytuacji kluczowe jest szybkie zebranie dokumentów i pilnowanie 21-dniowego terminu na odwołanie do sądu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19