Zawał serca w pracy a zwolnienie po L4

Czy zawał serca może być wypadkiem przy pracy?

Tak, zawał serca może zostać uznany za wypadek przy pracy, ale tylko w określonych okolicznościach. Sama okoliczność, że do zawału doszło w miejscu pracy albo w czasie wykonywania obowiązków, zwykle nie wystarcza.

Zgodnie z ustawą wypadkową wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz albo śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Przy zawale serca najtrudniejsze jest zwykle wykazanie przyczyny zewnętrznej. Może nią być np. wyjątkowo ciężka praca fizyczna, nagłe przeciążenie organizmu, szczególnie stresująca sytuacja służbowa, praca w nietypowych warunkach albo polecenie wykonania czynności przekraczających normalne obciążenie pracownika.

Jeżeli zawał nastąpił podczas zwykłych, codziennych czynności, bez nadzwyczajnego wysiłku lub szczególnych okoliczności, pracodawca albo ZUS mogą uznać, że był skutkiem choroby samoistnej, a nie wypadku przy pracy. Każda sprawa wymaga jednak oceny dokumentacji medycznej, zakresu obowiązków, przebiegu dnia pracy i zeznań świadków.

W orzecznictwie podkreślano zarówno ostrożne podejście do uznawania zawału za wypadek, jak i możliwość takiego uznania, gdy praca nadmiernie obciążyła organizm pracownika. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 grudnia 1994 r., sygn. akt III Aur 853/93, wskazano, że zawał mięśnia sercowego jest co do zasady skutkiem schorzenia samoistnego i samo wystąpienie go podczas normalnej pracy nie przesądza o wypadku przy pracy. Z kolei Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 listopada 1997 r., sygn. akt II UKN 347/97, przyjął, że zawał serca spowodowany czynnościami przekraczającymi możliwości psychofizyczne pracownika może być wypadkiem przy pracy.

Co zrobić, gdy pracodawca nie uznał zawału za wypadek?

Pracodawca powinien ustalić okoliczności i przyczyny zdarzenia w procedurze powypadkowej. Zespół powypadkowy sporządza protokół, co do zasady nie później niż w terminie 14 dni od zawiadomienia o wypadku. Jeżeli termin ten nie może być zachowany, w protokole powinna zostać wskazana przyczyna opóźnienia. Szczegółowo procedurę po wypadku przy pracy, protokół i świadczenia omawiamy w osobnym poradniku.

Pracownik ma prawo zapoznać się z treścią protokołu przed jego zatwierdzeniem i zgłosić uwagi lub zastrzeżenia. W sprawie zawału szczególnie ważne są: dokumentacja medyczna, opis przebiegu pracy w dniu zdarzenia, zeznania współpracowników, informacje o nadgodzinach, stresujących poleceniach, awarii, konflikcie, pośpiechu, temperaturze, dźwiganiu ciężarów lub innych nietypowych obciążeniach.

Jeżeli protokół stwierdza, że nie doszło do wypadku przy pracy, pracownik może dochodzić swoich praw przed sądem pracy. W praktyce może chodzić o ustalenie, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy, sprostowanie protokołu powypadkowego albo odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej świadczeń. Wybór właściwej drogi zależy od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa i jaki dokument został już wydany.

Jakie świadczenia mogą przysługiwać po uznaniu zawału?

Uznanie zawału za wypadek przy pracy może mieć znaczenie finansowe. Pracownik może ubiegać się w szczególności o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Najczęściej chodzi o jednorazowe odszkodowanie za stały albo długotrwały uszczerbek na zdrowiu, którego procent ustala lekarz orzecznik ZUS.

W zależności od skutków zdrowotnych w grę mogą wchodzić także inne świadczenia, np. zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego, świadczenie rehabilitacyjne, renta z tytułu niezdolności do pracy albo renta rodzinna w razie śmierci pracownika. Nie każde uznanie zdarzenia za wypadek oznacza automatycznie prawo do wszystkich świadczeń. ZUS ocenia przesłanki każdego świadczenia osobno.

Czy pracodawca może zwolnić pracownika po powrocie z L4?

W czasie usprawiedliwionej nieobecności z powodu choroby pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem na podstawie art. 41 Kodeksu pracy. Ochrona ta nie jest jednak bezwzględna. W określonych sytuacjach, zwłaszcza przy długotrwałej niezdolności do pracy, mogą mieć znaczenie przepisy o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika.

Po powrocie pracownika do pracy pracodawca może rozważać wypowiedzenie umowy, ale musi zachować wymogi prawa pracy. Aktualnie przy wypowiedzeniu umowy na czas określony oraz umowy na czas nieokreślony pracodawca powinien wskazać przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie. Przyczyna powinna być konkretna, prawdziwa i możliwa do zweryfikowania.

Nieaktualne jest więc proste założenie, że przy umowie na czas określony pracodawca może zawsze wypowiedzieć umowę bez podawania przyczyny i z 14-dniowym okresem wypowiedzenia. Okres wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi co do zasady 2 tygodnie, 1 miesiąc albo 3 miesiące.

Jeżeli wypowiedzenie jest nieuzasadnione, narusza przepisy albo wskazuje pozorną przyczynę, pracownik może odwołać się do sądu pracy. W razie wadliwego wypowiedzenia sąd może orzec m.in. o bezskuteczności wypowiedzenia, przywróceniu do pracy albo odszkodowaniu, zgodnie z art. 45 § 1 K.p.

Na co zwrócić uwagę przy wypowiedzeniu po zawale?

Pracownik powinien dokładnie sprawdzić, jaka przyczyna wypowiedzenia została wpisana w piśmie pracodawcy. JeĹźeli przyczyna brzmi ogĂłlnie, np. „utrata zaufania”, „reorganizacja” albo „likwidacja stanowiska”, trzeba ocenić, czy jest rzeczywista i czy nie słuĹźy ukryciu zwolnienia z powodu choroby lub ograniczonej sprawności po zawale.

Znaczenie może mieć również to, czy pracodawca znał stan zdrowia pracownika, czy wcześniej zgłaszał zastrzeżenia do pracy, czy doszło do rzeczywistej likwidacji stanowiska, czy zatrudniono inną osobę na podobne zadania oraz czy wypowiedzenie nastąpiło krótko po powrocie z L4 lub po zgłoszeniu wypadku przy pracy.

W szczególnych przypadkach wypowiedzenie może być oceniane także przez pryzmat zasad współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 czerwca 1985 r., sygn. akt III PZP 10/85, wskazał, że ocena zasadności wypowiedzenia powinna uwzględniać zarówno słuszne interesy pracodawcy, jak i przymioty pracownika związane ze stosunkiem pracy.

Najczęstsze pytania

Czy każdy zawał w pracy jest wypadkiem przy pracy?

Nie. Trzeba wykazać wszystkie przesłanki wypadku przy pracy, w tym przyczynę zewnętrzną. Sam fakt, że zawał wystąpił w godzinach pracy, nie przesądza sprawy.

Czy choroba serca wyklucza uznanie zawału za wypadek?

Nie zawsze. Wcześniejsza choroba serca utrudnia sprawę, ale nie wyklucza uznania zdarzenia za wypadek, jeżeli praca lub konkretne zdarzenie w pracy istotnie przyczyniły się do zawału.

Czy można nie zgodzić się z protokołem powypadkowym?

Tak. Pracownik może zgłosić uwagi i zastrzeżenia do protokołu. Jeżeli spór nie zostanie rozwiązany, możliwe jest skierowanie sprawy do sądu pracy albo odwołanie od decyzji ZUS, zależnie od etapu sprawy.

Czy po powrocie z L4 pracodawca może wręczyć wypowiedzenie?

Może, ale musi spełnić wymogi prawa pracy. Przy umowie na czas określony i nieokreślony powinien wskazać konkretną oraz rzeczywistą przyczynę wypowiedzenia. Pracownik może odwołać się do sądu pracy.

Czy uznanie zawału za wypadek chroni przed zwolnieniem?

Nie daje automatycznej ochrony przed wypowiedzeniem. Może jednak mieć znaczenie przy ocenie, czy wypowiedzenie było uzasadnione, czy nie stanowiło reakcji na chorobę lub dochodzenie praw przez pracownika.

Podsumowanie

Zawał serca w pracy wymaga dokładnego zbadania okoliczności. Jeżeli pracownik wykonywał zwykłe obowiązki i nie wystąpiło żadne szczególne obciążenie, uznanie zdarzenia za wypadek może być trudne. Jeżeli jednak zawał był poprzedzony nadmiernym wysiłkiem, silnym stresem, nietypową organizacją pracy lub innym czynnikiem zewnętrznym, warto dochodzić ustalenia wypadku przy pracy.

Powrót po L4 nie oznacza, że pracodawca nigdy nie może wypowiedzieć umowy. Oznacza jednak, że wypowiedzenie musi odpowiadać wymaganiom Kodeksu pracy, a jego przyczyna powinna być prawdziwa i konkretna. W razie wątpliwości warto szybko przeanalizować dokumenty, ponieważ terminy na działania prawne mogą być krótkie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2189
3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, Dz.U. 2009 nr 105 poz. 870
4. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 grudnia 1994 r., sygn. akt III Aur 853/93
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1997 r., sygn. akt II UKN 347/97
6. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1985 r., sygn. akt III PZP 10/85