• Stan prawny na: 2026-10-13
Wypadek podczas stażu z PUP może zostać uznany za wypadek przy pracy, jeżeli nastąpił w okresie ubezpieczenia wypadkowego i pozostawał w związku z odbywaniem stażu. Brak umowy o pracę nie wyklucza ochrony ubezpieczeniowej.
Wyjaśniamy, kto powinien sporządzić kartę wypadku, jak zgłosić zdarzenie, jakie świadczenia mogą przysługiwać z ZUS oraz co zrobić, gdy organizator stażu lub urząd pracy kwestionuje wypadek.
W opisanej sytuacji kluczowe jest nie to, że staż był finansowany ze środków unijnych albo realizowany w programie 50 plus, lecz to, czy odbywał się na podstawie skierowania z powiatowego urzędu pracy i czy poszkodowana osoba podlegała w tym okresie ubezpieczeniu wypadkowemu. Jeżeli warunki te zostały spełnione, zdarzenie może być oceniane na gruncie przepisów o wypadkach przy pracy, mimo że stażysta nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.
Od 1 czerwca 2025 r. podstawowym aktem regulującym organizowanie staży przez PUP jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025 r. poz. 620, z późn. zm.). Zastąpiła ona wcześniejszą ustawę z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Staż polega na nabywaniu przez bezrobotnego wiedzy i umiejętności przez wykonywanie zadań w miejscu pracy bez nawiązywania stosunku pracy z organizatorem. Nie jest więc automatycznie zatrudnieniem pracowniczym w rozumieniu Kodeksu pracy.
W okresie odbywania stażu bezrobotnemu przysługuje stypendium wypłacane przez starostę. Zgodnie z art. 235 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia przy maksymalnym miesięcznym wymiarze stażu stypendium wynosi 160% zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w art. 224 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Przy niższym wymiarze stażu jego wysokość ustala się proporcjonalnie.
Osoby pobierające stypendium podczas stażu, skierowane przez PUP i nieposiadające innego tytułu powodującego wyłączenie tego obowiązku, podlegają ubezpieczeniom społecznym na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Obejmują one również ubezpieczenie wypadkowe. Płatnikiem składek jest właściwy podmiot wypłacający stypendium, co nie oznacza jednak, że staje się on automatycznie podmiotem odpowiedzialnym za sporządzenie karty wypadku.
Ustawa wypadkowa przewiduje, że za wypadek przy pracy uważa się również określone zdarzenia dotyczące osób niebędących pracownikami. Art. 3 ust. 3 pkt 4 obejmuje między innymi nagłe zdarzenia wywołane przyczyną zewnętrzną i powodujące uraz albo śmierć, które nastąpiły w okresie ubezpieczenia wypadkowego podczas odbywania stażu przez osobę pobierającą stypendium na podstawie odpowiedniego skierowania.
Nie jest więc prawidłowe automatyczne stwierdzenie, że zwolnienie lekarskie po wypadku na stażu jest zawsze niepłatne. Trzeba ustalić tytuł ubezpieczenia, okoliczności zdarzenia oraz przepisy dotyczące stypendium i świadczeń wypadkowych. Sama okoliczność, że poszkodowany był stażystą, nie przesądza o braku uprawnień.
Zobacz również: umowa o staż a składki ZUS.
Za wypadek przy pracy uznaje się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz albo śmierć, które pozostaje w wymaganym przez ustawę związku z pracą lub innym tytułem ubezpieczenia wypadkowego. W przypadku stażu trzeba więc ustalić przede wszystkim: kiedy doszło do zdarzenia, gdzie dokładnie nastąpił upadek, czy stażysta nadal pozostawał na terenie miejsca odbywania stażu oraz czy wykonywał czynności związane ze stażem albo opuszczał stanowisko w zwykłym trybie organizacyjnym.
Jeżeli upadek nastąpił na śliskiej powierzchni na terenie urzędu, kilka minut po zakończeniu wykonywania zadań, w czasie normalnego wychodzenia z miejsca odbywania stażu, istnieją argumenty za uznaniem zdarzenia za wypadek przy pracy. Nie wystarczy jednak samo przebywanie na terenie budynku. Trzeba wykazać związek zdarzenia z odbywaniem stażu.
Znaczenie mają dokładny przebieg zdarzenia, program stażu, harmonogram, lista obecności, zeznania świadków, dokumentacja medyczna oraz sposób organizacji opuszczania stanowiska.
Stażystka z PUP po zakończeniu zadań porządkowych szła korytarzem urzędu do szatni, aby przebrać się i opuścić budynek. Na mokrej, nieoznaczonej podłodze poślizgnęła się i złamała nogę. Jeżeli dokumenty potwierdzają, że nadal znajdowała się w miejscu odbywania stażu i opuszczała stanowisko w zwykłym trybie, zdarzenie może zostać zakwalifikowane jako wypadek przy pracy.
Inaczej ocenia się sytuację, gdy stażysta opuścił już miejsce odbywania stażu i dopiero w drodze do domu doszło do wypadku. Wtedy może wchodzić w grę wypadek w drodze z pracy, który jest kwalifikowany odrębnie i nie daje takich samych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego jak wypadek przy pracy. Również w takim przypadku znaczenie mają status ubezpieczeniowy poszkodowanego i rzeczywiste okoliczności zdarzenia.
W przypadku osoby odbywającej staż na podstawie skierowania z PUP nie sporządza się protokołu powypadkowego właściwego dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Dla takiej osoby ustalenia okoliczności i przyczyn zdarzenia dokumentuje się w karcie wypadku.
Podmiot odpowiedzialny za jej sporządzenie wskazuje wprost art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jest nim pracodawca, u którego osoba pobierająca stypendium odbywa staż. W przewidzianych ustawą przypadkach dotyczących szkolenia właściwa jest jednostka, w której osoba pobierająca stypendium odbywa szkolenie.
Jeżeli zatem staż odbywał się w urzędzie miasta, obowiązek ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku oraz sporządzenia karty spoczywa na właściwym podmiocie, u którego organizowano staż. Nie należy automatycznie kierować żądania sporządzenia karty wyłącznie do PUP tylko dlatego, że urząd pracy wystawił skierowanie i uczestniczy w finansowaniu stypendium oraz rozliczaniu składek.
PUP powinien zostać poinformowany o zdarzeniu, ponieważ może być konieczne ustalenie okresu stażu, tytułu ubezpieczenia, wypłacania stypendium i przekazanie dokumentów potrzebnych do rozpoznania roszczeń. Nie zastępuje to jednak ustawowego obowiązku podmiotu sporządzającego kartę.
Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 stycznia 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 223) przewiduje sporządzenie karty wypadku nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o wypadku, po ustaleniu jego okoliczności i przyczyn. W razie uznania, że zdarzenie nie jest wypadkiem przy pracy, stanowisko to wymaga uzasadnienia i wskazania dowodów, na których zostało oparte.
Kartę sporządza się w trzech egzemplarzach. Jeden otrzymuje poszkodowany, drugi pozostaje u podmiotu sporządzającego dokumentację, a trzeci przekazuje się do ZUS, jeżeli zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy. Poszkodowany ma prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w karcie wypadku.
Organizator stażu odmawia sporządzenia karty wypadku?
Prawnik może przeanalizować okoliczności wypadku, ustalić właściwy podmiot odpowiedzialny za dokumentację i pomóc przygotować pismo dotyczące karty wypadku lub świadczeń z ZUS.
Zapytaj prawnika o wypadek na stażu ›Jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy wypadkowej, poszkodowany stażysta może dochodzić świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, o ile spełnia warunki przewidziane dla danego świadczenia.
W zależności od skutków zdrowotnych i sytuacji ubezpieczeniowej mogą to być w szczególności:
Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje zasadniczo od pierwszego dnia niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem, bez okresu wyczekiwania, w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do pobierania zasiłku równolegle ze stypendium stażowym.
Art. 8 ust. 3 ustawy wypadkowej wyłącza zasiłek za okresy niezdolności do pracy, za które ubezpieczony na podstawie odrębnych przepisów zachowuje prawo do stypendium lub innego świadczenia przysługującego za czas tej niezdolności. Dlatego trzeba sprawdzić, czy za dany okres przysługuje stypendium stażowe i na jakiej podstawie. Samo wystawienie zwolnienia lekarskiego nie oznacza prawa do dwóch świadczeń za ten sam okres.
W przypadku jednorazowego odszkodowania konieczne jest ustalenie przez ZUS stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Sam fakt złamania nogi albo innego urazu nie przesądza jeszcze o przyznaniu odszkodowania ani o jego wysokości.
Przy ustalaniu prawa do zasiłków i ich wypłacie zastosowanie mają odpowiednie przepisy dotyczące płatników składek i ZUS. Natomiast o jednorazowym odszkodowaniu i innych świadczeniach wymagających decyzji organu rentowego rozstrzyga ZUS. PUP nie jest organem właściwym do samodzielnego rozstrzygania o prawie do jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego.
Odrębne zagadnienia związane ze świadczeniami po wypadku opisano również w artykule wypowiedzenie pracy po wypadku a świadczenia ZUS. Trzeba jednak pamiętać, że osoba odbywająca staż z PUP nie ma automatycznie wszystkich uprawnień pracownika.
Jeżeli po wypadku organizator stażu albo PUP twierdzi, że zdarzenie nie daje prawa do świadczeń, należy ustalić, czy przeprowadzono postępowanie powypadkowe oraz na jakiej podstawie przedstawiono odmowne stanowisko.
Podmiot zobowiązany do sporządzenia karty powinien również pisemnie powiadomić właściwą jednostkę ZUS o wszczęciu postępowania dotyczącego ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku, zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym karty wypadku.
Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, wnoszone za pośrednictwem ZUS, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Odwołanie powinno wskazywać, z jakimi ustaleniami lub oceną prawną poszkodowany się nie zgadza i jakie dowody przemawiają za przyznaniem świadczenia.
Nie należy utożsamiać pisma PUP odmawiającego uznania argumentów poszkodowanego z decyzją ZUS dotyczącą świadczeń wypadkowych. Jeżeli nie wydano decyzji w sprawie świadczenia, trzeba doprowadzić do rozpoznania właściwego wniosku w odpowiednim trybie.
Jeżeli problem dotyczy zaniedbań organizatora stażu w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, można rozważyć również zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy. PIP nie zastąpi jednak ZUS w ustalaniu prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.
Osoba odbywająca staż w przedszkolu spadła z niskiego podestu podczas przygotowywania sali do zajęć. Placówka odmówiła sporządzenia karty wypadku, twierdząc, że był to nieszczęśliwy przypadek. Poszkodowana skierowała pisemne żądanie sporządzenia karty do podmiotu organizującego staż w miejscu pracy, powołała się na art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy wypadkowej i poinformowała PUP. Do pisma dołączyła dokumentację medyczną oraz dane świadków. Sama kwalifikacja zdarzenia jako nieszczęśliwego przypadku nie zwalnia podmiotu zobowiązanego z przeprowadzenia wymaganych ustaleń.
Świadczenia z ZUS nie zawsze wyczerpują wszystkie możliwe roszczenia. Jeżeli do wypadku doszło wskutek zaniedbań po stronie podmiotu, u którego odbywał się staż, można rozważyć roszczenia cywilne o naprawienie szkody. Chodzi na przykład o sytuację, w której nawierzchnia była śliska, nieposprzątana, nieoznaczona albo miejsce wykonywania zadań było zorganizowane w sposób niebezpieczny.
Roszczenia cywilne wymagają wykazania przesłanek odpowiedzialności, w tym szkody, winy lub innej podstawy odpowiedzialności, związku przyczynowego oraz wysokości roszczeń. W praktyce potrzebne są rachunki za leczenie, rehabilitację, dojazdy, zakup sprzętu medycznego, a także dokumentacja potwierdzająca ból, ograniczenia ruchowe i skutki w życiu codziennym.
W zależności od okoliczności sprawy podstawą roszczeń mogą być przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności deliktowej i naprawienia szkody na osobie, w szczególności art. 415, 444 i 445. Możliwe jest dochodzenie zwrotu uzasadnionych kosztów leczenia i rehabilitacji, a w odpowiednich przypadkach również zadośćuczynienia za krzywdę.
Trzeba przy tym ustalić, kto faktycznie odpowiadał za stan miejsca zdarzenia i jego bezpieczeństwo. Nie zawsze będzie to wyłącznie organizator stażu. Znaczenie może mieć również odpowiedzialność zarządcy obiektu albo innego podmiotu, którego działanie lub zaniechanie doprowadziło do wypadku.
Dochodzenie roszczeń cywilnych jest odrębne od postępowania o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Uznanie zdarzenia przez ZUS nie przesądza automatycznie o odpowiedzialności cywilnej, podobnie jak odmowa świadczenia z ZUS nie musi sama przez się wykluczać roszczeń odszkodowawczych na innej podstawie prawnej.
Nie na takich samych zasadach jak pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W czasie usprawiedliwionej nieobecności trzeba najpierw ustalić prawo do stypendium stażowego. Jeżeli niezdolność do pracy wynika z wypadku przy pracy, możliwe jest również prawo do zasiłku z ubezpieczenia wypadkowego. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy wypadkowej zasiłek nie przysługuje jednak za okres, za który ubezpieczony zachowuje prawo do stypendium przysługującego za czas niezdolności do pracy.
Rozstrzygające jest podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu z właściwego tytułu w dniu zdarzenia. Samo opóźnienie płatnika w przekazaniu należnej składki nie oznacza automatycznie, że ubezpieczenie nie istniało. W razie sporu należy ustalić tytuł i okres podlegania ubezpieczeniu oraz dane zgłoszone do ZUS.
Tak, jest to możliwe, jeżeli zdarzenie nadal pozostawało w związku z odbywaniem stażu, na przykład podczas normalnego opuszczania stanowiska, przejścia do szatni lub zdawania narzędzi. Sama liczba minut od zakończenia zadań nie przesądza o kwalifikacji wypadku.
Nie. O przyznaniu jednorazowego odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego rozstrzyga ZUS. PUP może uczestniczyć w obiegu dokumentów, potwierdzać informacje dotyczące stażu i ubezpieczenia, ale jego stanowisko nie zastępuje decyzji organu rentowego.
Należy pisemnie wezwać podmiot wskazany w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy wypadkowej do wykonania obowiązku, powołując się na termin wynikający z rozporządzenia z 23 stycznia 2022 r. Warto zachować potwierdzenie zgłoszenia wypadku i kopię wezwania, poinformować PUP oraz rozważyć interwencję PIP w zakresie jej właściwości.
Tak. Poszkodowany może zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w karcie. Należy konkretnie wskazać pominięte okoliczności, nieścisłości, świadków lub dowody. Zastrzeżenia do karty i odwołanie od późniejszej decyzji ZUS to odrębne działania, dlatego nie należy rezygnować z właściwego środka zaskarżenia decyzji dotyczącej świadczenia.
Tak, jeżeli istnieją podstawy odpowiedzialności cywilnej podmiotu odpowiedzialnego za szkodę. Konieczne jest wykazanie przesłanek tej odpowiedzialności, szkody i związku przyczynowego. Rodzaj oraz wysokość roszczeń zależą od okoliczności zdarzenia i rzeczywistych następstw zdrowotnych.
Wypadek podczas stażu z PUP nie powinien być traktowany jako sprawa z góry przegrana tylko dlatego, że stażysta nie jest pracownikiem. Ochrona ubezpieczeniowa i możliwość dochodzenia świadczeń zależą od ustawowych przesłanek oraz prawidłowo przeprowadzonego postępowania powypadkowego. W sprawach spornych nie warto opierać się wyłącznie na ustnej informacji z urzędu pracy.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Aleksandra Pofit
Radczyni prawna, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ukończyła aplikację radcowską przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Warszawie. Doświadczenie zawodowe zdobywała przede wszystkim w działach prawnych spółek kapitałowych oraz...
>> więcej informacji