Zasiłek opiekuńczy po powrocie z urlopu wychowawczego

Czy po urlopie wychowawczym przysługuje zasiłek opiekuńczy?

Tak. Jeżeli pracownica wróciła do pracy po urlopie wychowawczym, stosunek pracy nadal trwa i powstała konieczność osobistej opieki nad chorym dzieckiem, może nabyć prawo do zasiłku opiekuńczego. Nie ma znaczenia, że po powrocie przepracowała tylko 2 tygodnie, o ile w chwili zwolnienia od pracy podlega ubezpieczeniu chorobowemu.

Pracownicy podlegają ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo. Urlop wychowawczy jest okresem szczególnym, w którym pracownik nie wykonuje pracy i nie otrzymuje zwykłego wynagrodzenia, ale po jego zakończeniu tytuł pracowniczy do ubezpieczenia chorobowego co do zasady wraca. Dlatego samo wcześniejsze korzystanie z urlopu wychowawczego nie przekreśla prawa do świadczenia.

Zasiłek opiekuńczy jest jednym ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przewidzianych w ustawie zasiłkowej. Przysługuje nie z powodu choroby samego pracownika, lecz dlatego, że pracownik musi osobiście sprawować opiekę nad określoną osobą, w tym nad chorym dzieckiem. Powiązany problem omawiamy osobno: Zasiłek opiekuńczy dla bezrobotnego opiekuna babci.

Kiedy można dostać zasiłek opiekuńczy na chore dziecko?

Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki między innymi nad chorym dzieckiem do ukończenia 14 lat. W praktyce podstawą nieobecności jest zwolnienie lekarskie wystawione na opiekę nad dzieckiem, a do wypłaty świadczenia potrzebny jest także wniosek o zasiłek opiekuńczy, najczęściej formularz Z-15A.

Przy chorym dziecku starszym niż 14 lat opieka może być traktowana jako opieka nad innym chorym członkiem rodziny, a wtedy obowiązują krótsze limity. Jeżeli dziecko ma mniej niż 14 lat, zastosowanie ma podstawowy limit dotyczący opieki nad dziećmi.

Istotne jest, aby opieka była rzeczywiście konieczna i osobista. Zasiłek nie jest świadczeniem za sam fakt choroby dziecka, lecz za sytuację, w której pracownik nie może wykonywać pracy, bo musi zapewnić dziecku opiekę.

Brak innego domownika mogącego zapewnić opiekę

Jednym z ważniejszych warunków jest brak innego członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, który mógłby zapewnić opiekę dziecku. Jeżeli taki domownik realnie może zająć się dzieckiem, zasiłek opiekuńczy co do zasady nie przysługuje.

Od tej zasady istnieje istotny wyjątek: ograniczenie dotyczące innego domownika nie dotyczy opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat. W takiej sytuacji prawo do zasiłku może przysługiwać nawet wtedy, gdy w domu jest inna osoba dorosła.

Ocena, czy inny członek rodziny faktycznie może zapewnić opiekę, zależy od okoliczności. Znaczenie może mieć na przykład jego stan zdrowia, godziny pracy, obowiązki zawodowe, niepełnosprawność albo realna możliwość sprawowania opieki w czasie choroby dziecka.

Ile dni opieki przysługuje w roku?

Na opiekę nad dziećmi i innymi członkami rodziny obowiązują limity roczne. W przypadku opieki nad chorym dzieckiem do 14 lat podstawowy limit wynosi 60 dni w roku kalendarzowym. Limit ten dotyczy łącznie wszystkich osób uprawnionych do zasiłku w rodzinie, a nie osobno każdego rodzica.

Jeżeli rodzice dzielą się opieką nad dzieckiem, dni wykorzystane przez jednego z nich pomniejszają wspólny roczny limit. Po wyczerpaniu limitu zasiłek opiekuńczy za kolejne dni opieki nie będzie przysługiwał, nawet jeżeli dziecko nadal choruje.

W innych sytuacjach mogą obowiązywać odrębne limity, na przykład przy opiece nad dzieckiem starszym niż 14 lat albo nad innym chorym członkiem rodziny. Dlatego przy dłuższych lub powtarzających się zwolnieniach warto kontrolować liczbę dni wykorzystanych w danym roku.

Wysokość zasiłku opiekuńczego po powrocie do pracy

Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Nie oznacza to jednak zawsze 80% ostatniej wypłaty otrzymanej po powrocie z urlopu wychowawczego. Najpierw trzeba ustalić podstawę wymiaru zgodnie z zasadami ustawy zasiłkowej.

Co do zasady podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika ustala się z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku. Od wynagrodzenia odlicza się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika.

Jeżeli w tych 12 miesiącach pracownik przebywał na urlopie wychowawczym i nie uzyskiwał wynagrodzenia za pracę, miesięcy tych nie traktuje się jak zwykłych miesięcy z wynagrodzeniem. W praktyce, gdy pracownik po długim urlopie wychowawczym nie przepracował jeszcze pełnego miesiąca kalendarzowego, podstawę ustala się według wynagrodzenia, które przysługiwałoby za pełny miesiąc pracy, z uwzględnieniem zasad dotyczących wynagrodzenia stałego albo zmiennego.

Przy stałej pensji miesięcznej punktem wyjścia jest wynagrodzenie określone w umowie o pracę. Przy wynagrodzeniu zmiennym znaczenie mogą mieć składniki wypłacone za przepracowany okres oraz reguły ich uzupełniania. Jeżeli po powrocie zmienił się etat, stanowisko lub wysokość pensji, trzeba uwzględnić aktualne warunki zatrudnienia.

Czy 2 tygodnie pracy po urlopie wystarczą?

Tak, sam fakt przepracowania tylko 2 tygodni po powrocie z urlopu wychowawczego nie wyłącza prawa do zasiłku opiekuńczego. Dla prawa do świadczenia kluczowe jest to, czy w dniu powstania konieczności opieki pracownik jest objęty ubezpieczeniem chorobowym oraz czy spełnia warunki dotyczące wieku dziecka, braku innego opiekuna i limitu dni.

Nie należy więc mylić prawa do zasiłku z zasadami obliczania jego wysokości. Krótki okres pracy po powrocie może mieć znaczenie dla podstawy wymiaru, ale nie oznacza automatycznie odmowy świadczenia.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Najczęściej potrzebne są dwa elementy: zwolnienie lekarskie wystawione w związku z koniecznością opieki nad chorym dzieckiem oraz wniosek o zasiłek opiekuńczy na formularzu Z-15A. Jeżeli zasiłek wypłaca pracodawca jako płatnik zasiłków, dokumenty składa się u pracodawcy. Jeżeli świadczenie wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje dokumenty do ZUS albo pracownik składa je zgodnie z przyjętą procedurą.

We wniosku podaje się między innymi dane dziecka, okres opieki oraz informacje o drugim rodzicu i innych domownikach mogących zapewnić opiekę. Dane te mają znaczenie dla oceny prawa do świadczenia oraz dla ustalenia, czy nie został przekroczony roczny limit dni.

FAQ

Czy po urlopie wychowawczym trzeba przepracować określony czas, aby dostać zasiłek opiekuńczy?

Nie. Przy zasiłku opiekuńczym kluczowe jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w chwili powstania konieczności opieki oraz spełnienie pozostałych warunków ustawowych. Samo przepracowanie tylko kilku lub kilkunastu dni po urlopie wychowawczym nie wyklucza świadczenia.

Czy zasiłek opiekuńczy zawsze wynosi 80% pensji?

Zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru, a nie zawsze dokładnie 80% kwoty ostatniej pensji. Najpierw ustala się podstawę zgodnie z ustawą zasiłkową, z uwzględnieniem wynagrodzenia, okresów niewypłacania pensji i ewentualnych zmian warunków zatrudnienia.

Czy urlop wychowawczy obniży zasiłek opiekuńczy?

Urlop wychowawczy nie jest zwykłym miesiącem z wynagrodzeniem, więc nie powinien być po prostu liczony jako miesiąc z zerową pensją. Może jednak wpłynąć na sposób ustalenia podstawy, zwłaszcza gdy pracownik nie przepracował po powrocie pełnego miesiąca kalendarzowego.

Czy drugi rodzic pracujący zdalnie zawsze wyłącza zasiłek?

Nie zawsze. Trzeba ocenić, czy drugi rodzic faktycznie może zapewnić dziecku opiekę. Przy chorym dziecku do ukończenia 2 lat obecność innego domownika nie pozbawia prawa do zasiłku opiekuńczego.

Czy 60 dni opieki przysługuje każdemu rodzicowi osobno?

Nie. Limit 60 dni w roku kalendarzowym jest limitem łącznym dla uprawnionych członków rodziny. Jeżeli jeden rodzic wykorzysta część limitu, drugi może skorzystać tylko z pozostałej części.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887 z późn. zm.