• Stan prawny na: 2026-05-31
Brak podpisanej umowy nie oznacza automatycznie, że można odejść z pracy z dnia na dzień. Jeżeli pracownik wykonuje pracę za wynagrodzeniem, pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, może istnieć stosunek pracy nawet bez dokumentu.
W artykule wyjaśniamy, kiedy dochodzi do dorozumianego zawarcia umowy o pracę, jaki okres wypowiedzenia może obowiązywać oraz czym różni się taka sytuacja od ustnej umowy o dzieło.
Jeżeli wcześniejsza umowa o pracę została wypowiedziana, a okres wypowiedzenia upłynął, ta konkretna umowa co do zasady uległa rozwiązaniu. Sytuacja zmienia się jednak wtedy, gdy pracownik nadal wykonuje pracę, pracodawca ją przyjmuje, ustala grafik, wydaje polecenia i wypłaca wynagrodzenie.
W takim przypadku może dojść do dorozumianego zawarcia nowej umowy o pracę. Nie jest konieczne, aby strony podpisały dokument nazwany "umową". Istotne jest to, jak współpraca wygląda w praktyce: czy praca jest wykonywana osobiście, odpłatnie, pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym.
Nie zawsze można automatycznie przesądzić, że nowa umowa została zawarta na czas nieokreślony. Jeżeli strony wyraźnie uzgodniły termin końcowy albo charakter kolejnej umowy, może to mieć znaczenie. Jeżeli jednak po rozwiązaniu wcześniejszej umowy pracownik po prostu dalej pracuje tak jak dotychczas, bez wskazania daty końcowej i bez nowych pisemnych ustaleń, pracownik może argumentować, że doszło do zawarcia umowy o pracę na czas nieokreślony. Ostateczna ocena zależy od całokształtu okoliczności.
Znaczenie mogą mieć między innymi wiadomości e-mail i SMS, grafiki, listy obecności, przelewy wynagrodzenia, polecenia służbowe, rozmowy z przełożonymi oraz zeznania świadków.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin - Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Nie. Brak podpisu pod umową nie oznacza, że nie obowiązują przepisy Kodeksu pracy. Forma pisemna jest bardzo ważna dowodowo i organizacyjnie, ale sama umowa o pracę może zostać zawarta również ustnie albo w sposób dorozumiany.
Pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków najpóźniej przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Brak takiego potwierdzenia jest naruszeniem obowiązków pracodawcy i może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową, w tym grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.
Jeżeli więc w rzeczywistości istnieje stosunek pracy, to przy zwykłym rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem należy stosować okresy wypowiedzenia wynikające z Kodeksu pracy. Pracownik nie powinien zakładać, że może bez konsekwencji przestać przychodzić do pracy tylko dlatego, że nie otrzymał pisemnej umowy.
Przy umowie o pracę zawartej na czas określony albo na czas nieokreślony okres wypowiedzenia zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:
Przy obliczaniu okresu wypowiedzenia znaczenie ma okres zatrudnienia u danego pracodawcy. W praktyce warto przeanalizować także wcześniejsze umowy, przerwy w zatrudnieniu i to, czy po formalnym zakończeniu umowy praca była faktycznie kontynuowana.
Pracownik może wypowiedzieć umowę bez podawania przyczyny. Dla celów dowodowych wypowiedzenie najlepiej złożyć na piśmie albo w taki sposób, aby dało się wykazać datę doręczenia, na przykład za potwierdzeniem odbioru lub w wiadomości elektronicznej, jeśli taka forma komunikacji była w firmie akceptowana.
Odejście z pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia jest możliwe tylko w szczególnych przypadkach przewidzianych w przepisach. Pracownik może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia między innymi wtedy, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, na przykład uporczywie nie wypłaca wynagrodzenia. Takie rozwiązanie powinno nastąpić na piśmie, ze wskazaniem przyczyny.
Nie każda nieprawidłowość po stronie pracodawcy uzasadnia natychmiastowe zakończenie pracy. Sam brak pisemnej umowy jest poważnym naruszeniem obowiązków pracodawcy, ale przed zastosowaniem rozwiązania bez wypowiedzenia trzeba ocenić wszystkie okoliczności, w tym sposób wykonywania pracy, zapłatę wynagrodzenia, zachowanie pracodawcy i dostępne dowody.
Jeżeli strony chcą rozstać się szybciej, mogą również zawrzeć porozumienie rozwiązujące umowę. W porozumieniu można ustalić dowolną datę zakończenia współpracy, o ile obie strony wyrażą na to zgodę.
Jeżeli pracodawca odmawia uznania, że doszło do zatrudnienia, pracownik powinien zabezpieczyć dowody. Szczególnie pomocne są:
Pracownik może zwrócić się do pracodawcy o pisemne potwierdzenie warunków zatrudnienia. W razie sporu możliwe jest także dochodzenie ustalenia istnienia stosunku pracy przed sądem pracy. W zależności od sytuacji pracownik może dochodzić również wynagrodzenia, ekwiwalentu za urlop, sprostowania lub wydania świadectwa pracy oraz innych roszczeń wynikających z zatrudnienia.
W praktyce pomocne bywa także zgłoszenie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy, zwłaszcza gdy problem dotyczy braku pisemnej umowy, niewypłaconego wynagrodzenia albo zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną mimo wykonywania pracy w warunkach podporządkowania.
Umowa o dzieło jest innym stosunkiem prawnym niż umowa o pracę. Jej istotą jest osiągnięcie oznaczonego rezultatu, na przykład wykonanie projektu, tekstu, grafiki, naprawy albo innego konkretnego dzieła. Co do zasady Kodeks cywilny nie wymaga dla ważności umowy o dzieło formy pisemnej, więc ustna umowa o dzieło również może być ważna.
Przy umowie o dzieło nie stosuje się automatycznie pracowniczych okresów wypowiedzenia. Zakończenie takiej współpracy zależy od treści ustaleń stron i przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących tego rodzaju umowy. Jeżeli jednak "dzieło" w praktyce polega na codziennej pracy pod kierownictwem firmy, w wyznaczonych godzinach i za stałym wynagrodzeniem, może powstać spór, czy nie jest to w rzeczywistości stosunek pracy.
Nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze. Jeżeli współpraca spełnia cechy stosunku pracy, nie powinna być zastępowana umową o dzieło ani inną umową cywilnoprawną.
Najbezpieczniej zacząć od ustalenia, jaki stosunek prawny faktycznie łączy strony. Jeżeli praca jest wykonywana jak etat, warto przygotować pisemne wypowiedzenie i zachować dowód jego doręczenia. W treści można wskazać, że wypowiada się umowę o pracę zawartą w sposób dorozumiany, a okres wypowiedzenia zostanie ustalony zgodnie z Kodeksem pracy.
Jeżeli pracownik i pracodawca chcą rozstać się natychmiast, dobrym rozwiązaniem może być porozumienie stron. Powinno ono wskazywać datę zakończenia współpracy, rozliczenie wynagrodzenia, ewentualny urlop lub ekwiwalent oraz obowiązek wydania świadectwa pracy, jeżeli strony uznają, że istniał stosunek pracy.
Przy sporze nie warto ograniczać się do rozmowy telefonicznej. Kluczowe ustalenia należy potwierdzać pisemnie, choćby wiadomością e-mail. Dzięki temu łatwiej wykazać, kiedy złożono wypowiedzenie, jakie były warunki pracy i czy pracodawca akceptował dalsze wykonywanie obowiązków.
Poniższe przykłady pokazują, jak oceniać brak pisemnej umowy w praktyce i dlaczego znaczenie mają faktyczne warunki wykonywania pracy.
Kasia po zakończeniu umowy nadal pracowała w sklepie według grafiku przesyłanego przez kierownika. Obsługiwała klientów, korzystała z kasy firmowej i co miesiąc otrzymywała wynagrodzenie przelewem. Mimo braku podpisanej nowej umowy może twierdzić, że doszło do dorozumianego zawarcia umowy o pracę. Przy rezygnacji powinna rozważyć zachowanie okresu wypowiedzenia albo uzgodnić z pracodawcą porozumienie stron.
Michał pracował na budowie bez pisemnej umowy, ale codziennie stawiał się o godzinie wyznaczonej przez brygadzistę, wykonywał jego polecenia i nie mógł samodzielnie zorganizować zastępstwa. Gdy firma poinformowała go, że od poniedziałku ma już nie przychodzić, Michał może dochodzić ustalenia, że łączył go z firmą stosunek pracy, a zakończenie współpracy powinno nastąpić zgodnie z przepisami o wypowiadaniu umów o pracę.
Aneta ustnie uzgodniła wykonanie projektu graficznego za określone wynagrodzenie. Sama wybierała godziny pracy, korzystała z własnego sprzętu i miała oddać konkretny rezultat. W takiej sytuacji bardziej prawdopodobna jest umowa o dzieło niż umowa o pracę. Nie oznacza to jednak, że brak dokumentu pozbawia ją roszczenia o zapłatę - musi tylko wykazać, co strony uzgodniły i czy dzieło zostało wykonane.
Nie zawsze. Jeżeli faktycznie wykonywałeś pracę jak pracownik, może istnieć umowa o pracę zawarta ustnie albo dorozumianie. Wtedy co do zasady obowiązuje okres wypowiedzenia, chyba że strony podpiszą porozumienie albo zachodzą podstawy do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Nie. Brak pisemnej umowy nie odbiera praw pracowniczych, jeżeli w rzeczywistości istniał stosunek pracy. Pracownik może dochodzić ustalenia zatrudnienia, wynagrodzenia, rozliczenia urlopu i innych roszczeń przed sądem pracy.
Najczęściej wykorzystuje się przelewy, wiadomości, grafiki, listy obecności, dokumenty firmowe, potwierdzenia wykonanych zadań oraz świadków. Im więcej dowodów pokazujących podporządkowanie pracodawcy i regularną pracę za wynagrodzeniem, tym silniejsza pozycja pracownika.
Tak, umowa o dzieło może być zawarta ustnie, o ile strony uzgodniły jej istotne elementy, zwłaszcza dzieło i wynagrodzenie. Problemem nie jest zwykle sama ważność umowy, lecz udowodnienie jej treści w razie sporu.
Tak. Niepotwierdzenie na piśmie warunków umowy o pracę przed dopuszczeniem pracownika do pracy może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika i grozi za nie grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.
Praca bez pisemnej umowy nie oznacza braku praw ani obowiązków. Jeżeli po wypowiedzeniu wcześniejszej umowy pracownik nadal wykonuje obowiązki, a pracodawca je akceptuje i wypłaca wynagrodzenie, może dojść do zawarcia nowej umowy o pracę w sposób dorozumiany.
W takiej sytuacji zakończenie współpracy powinno być oceniane według przepisów Kodeksu pracy, w tym zasad dotyczących okresu wypowiedzenia. Odejście z dnia na dzień może być uzasadnione tylko w szczególnych przypadkach albo wtedy, gdy strony zawrą porozumienie. Przy umowie o dzieło reguły są inne, ale nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze, jeśli faktycznie wykonywana jest praca podporządkowana.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marta Handzlik
Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego. Specjalizuje się w prawie oświatowym i prawie pracy . Jest praktykującym prawnikiem z wieloletnim doświadczeniem zawodowym i byłym pracownikiem Ministerstwa Edukacji Narodowej....
>> więcej informacji