Czas pracy radcy prawnego przy kilku etatach

Równoległe zatrudnienie radcy prawnego u kilku pracodawców

Co do zasady pracownik może pozostawać jednocześnie w kilku stosunkach pracy u różnych pracodawców. Kodeks pracy nie przewiduje ogólnego limitu liczby etatów, które jedna osoba może mieć u różnych podmiotów. Od 2023 r. znaczenie ma także art. 26¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca nie może co do zasady zakazać pracownikowi jednoczesnego zatrudnienia u innego pracodawcy albo świadczenia pracy na innej podstawie prawnej.

Od tej zasady są jednak wyjątki. Zakaz albo ograniczenie dodatkowej aktywności może wynikać z umowy o zakazie konkurencji, z odrębnych przepisów albo z obowiązków pracowniczych, takich jak dbałość o dobro zakładu pracy, ochrona informacji poufnych, przestrzeganie tajemnicy zawodowej i terminowe wykonywanie powierzonych zadań. W przypadku radcy prawnego dochodzi do tego szczególna odpowiedzialność zawodowa oraz obowiązek unikania konfliktu interesów.

W praktyce oznacza to, że samo zatrudnienie na 2,4 etatu u trzech różnych pracodawców nie jest automatycznie nieważne ani zakazane. Problem pojawia się wtedy, gdy łączny zakres obowiązków, rozprawy, dyżury, konsultacje, przygotowywanie opinii i wymagana dyspozycyjność sprawiają, że radca prawny nie jest w stanie realnie wykonywać umów albo faktycznie nakłada na siebie te same godziny pracy.

Czas pracy według Kodeksu pracy

Zgodnie z art. 128 Kodeksu pracy czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy albo w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Nie chodzi więc wyłącznie o minuty faktycznego pisania opinii, udziału w rozprawie czy sporządzania pisma. Jeżeli pracownik ma być gotowy do wykonywania poleceń w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę, ten okres może być czasem pracy.

Art. 129 Kodeksu pracy przewiduje podstawową normę 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym. Przy kilku pracodawcach normy czasu pracy są rozliczane odrębnie w każdym stosunku pracy. Jeden pracodawca nie rozlicza etatu prowadzonego u drugiego pracodawcy, ale każdy z nich odpowiada za prawidłowe planowanie i ewidencjonowanie czasu pracy w ramach własnej umowy.

Nie oznacza to jednak, że ta sama godzina może być dowolnie wpisana jako czas pracy u kilku pracodawców. Jeżeli radca prawny w danym czasie reprezentuje urząd A przed sądem, przygotowuje opinię dla urzędu B albo uczestniczy w spotkaniu w jednostce C, trzeba ustalić, na rzecz którego pracodawcy rzeczywiście pozostaje w dyspozycji. Nakładanie się tych samych godzin może prowadzić do sporu o prawidłowość ewidencji czasu pracy, wynagrodzenie, odpowiedzialność pracowniczą oraz jakość wykonywanej obsługi prawnej.

Szczególne zasady czasu pracy radcy prawnego

Do radcy prawnego zatrudnionego na podstawie umowy o pracę stosuje się nie tylko Kodeks pracy, lecz także ustawę o radcach prawnych. Kluczowy jest art. 18 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że do czasu pracy radcy prawnego zalicza się także czas niezbędny do załatwiania spraw poza lokalem jednostki organizacyjnej, w szczególności w sądach i innych organach, oraz czas przygotowania się do tych czynności.

Ten sam przepis wprowadza zasadę 2/5. Czas pracy radcy prawnego w lokalu jednostki organizacyjnej nie może być krótszy niż dwie piąte czasu pracy ustalonego w umowie. Jest to minimum obecności w lokalu pracodawcy, a nie maksimum. Przy pełnym etacie daje to w typowym rozkładzie 16 godzin tygodniowo w lokalu jednostki, a przy 0,4 etatu około 6 godzin i 24 minuty tygodniowo, przy założeniu tygodniowego wymiaru 40 godzin dla pełnego etatu.

W opisanym stanie faktycznym dwóch pracodawców wymaga po 2 dni pracy w siedzibie po 8 godzin, a trzeci 1 dnia po 8 godzin. Łącznie daje to 40 godzin obecności w lokalach pracodawców w tygodniu. Taki model może spełniać minimalną zasadę 2/5, ale nie rozwiązuje problemu pozostałej części czasu pracy wynikającej z 2,4 etatu, zwłaszcza gdy poza siedzibą trzeba obsługiwać rozprawy, przygotowywać opinie, uczestniczyć w konsultacjach i reagować na pilne sprawy.

Czy radca prawny może w tym samym czasie pracować dla kilku pracodawców?

Nie należy utożsamiać pracy poza siedzibą z czasem wolnym ani z nieograniczoną swobodą dysponowania tym samym czasem na rzecz innych pracodawców. Jeżeli poza lokalem jednostki radca prawny wykonuje czynności dla danego pracodawcy, przygotowuje się do nich albo pozostaje w jego dyspozycji w miejscu wyznaczonym do pracy, jest to czas pracy w tym stosunku pracy.

W tej samej godzinie radca prawny zasadniczo nie może realnie pozostawać do dyspozycji kilku pracodawców, jeżeli każdy z nich oczekuje gotowości do wykonywania zadań, odbierania poleceń, udziału w spotkaniach lub niezwłocznego reagowania. Możliwe jest natomiast, że różni pracodawcy ustalą rozłączne harmonogramy, a praca poza siedzibą będzie wykonywana w innych, możliwych do wykazania przedziałach czasu.

Brak szczegółowego wskazania godzin pracy poza siedzibą nie usuwa obowiązku prawidłowego rozliczania czasu pracy. Jeżeli pracodawca wie, że zadania są wykonywane poza lokalem jednostki, powinien tak ukształtować organizację pracy, zakres obowiązków i ewidencję, aby można było ocenić, czy radca prawny rzeczywiście wykonuje pracę w umówionym wymiarze.

Czy pracodawca może wymagać pracy radcy prawnego wyłącznie w siedzibie?

Art. 18 ustawy o radcach prawnych ustanawia minimalny, a nie maksymalny wymiar pracy w lokalu jednostki organizacyjnej. Oznacza to, że z samej ustawy nie wynika prawo radcy prawnego do wykonywania aż 3/5 czasu pracy poza siedzibą. Pracodawca może organizować pracę w taki sposób, aby obecność w siedzibie była większa, jeżeli jest to uzasadnione potrzebami jednostki i mieści się w obowiązujących warunkach zatrudnienia.

Trzeba jednak sprawdzić treść umowy o pracę, regulaminu pracy, obwieszczenia o czasie pracy, ewentualnych porozumień oraz dotychczasowych ustaleń. Jeżeli w dokumentach ustalono konkretny podział, na przykład 2/5 czasu w siedzibie i pozostały czas poza nią, zmiana może wymagać porozumienia zmieniającego albo wypowiedzenia zmieniającego. Jeżeli umowa wskazuje jedynie wymiar etatu i stanowisko, pracodawca ma większą przestrzeń do ustalenia rozkładu czasu pracy, ale nadal musi działać w granicach prawa i zasad współżycia społecznego.

Pracodawca nie powinien formułować tego jako zakazu posiadania innych etatów, jeżeli nie ma podstawy w zakazie konkurencji albo w przepisach szczególnych. Może natomiast wymagać, aby w czasie pracy na jego rzecz radca prawny był rzeczywiście dostępny i wykonywał obowiązki wynikające z tej konkretnej umowy.

Odpoczynek dobowy i tygodniowy przy kilku etatach

Kodeks pracy przewiduje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego oraz co do zasady co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego. Obowiązki te są adresowane do pracodawcy, który planuje i rozlicza czas pracy w ramach własnego stosunku pracy.

Przy kilku różnych pracodawcach każdy z nich analizuje czas pracy w swoim zakładzie. Nie ma jednego centralnego rozliczenia wszystkich etatów pracownika u różnych pracodawców. Mimo to zbyt duża liczba umów może w praktyce prowadzić do sytuacji, w której pracownik nie ma realnego czasu na odpoczynek, a następnie nie wykonuje należycie obowiązków, spóźnia się z opiniami, nie jest dostępny albo popełnia błędy.

Z perspektywy pracodawcy najważniejsze jest to, aby nie planować pracy z naruszeniem przepisów w ramach własnej umowy oraz reagować na realne problemy z wykonywaniem obowiązków. Jeżeli radca prawny nie jest w stanie obsługiwać spraw w umówionym wymiarze, pracodawca może rozważyć uporządkowanie harmonogramu, zmianę zakresu obowiązków, wypowiedzenie warunków pracy i płacy albo rozwiązanie umowy, jeżeli istnieją ku temu podstawy.

Jak pracodawca powinien uporządkować taką sytuację?

W pierwszej kolejności warto ustalić, jaki jest rzeczywisty zakres obowiązków radcy prawnego u każdego pracodawcy, ile godzin pracy w lokalu jednostki wynika z art. 18 ustawy o radcach prawnych, ile czasu zajmują czynności poza siedzibą oraz czy istnieją stałe przedziały dyspozycyjności. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy umówiony wymiar etatu jest realny.

Pracodawca może w szczególności:

• ustalić jasny rozkład czasu pracy w lokalu i poza lokalem jednostki,
• wprowadzić obowiązek uzgadniania terminów rozpraw, spotkań i dyżurów kolidujących z czasem pracy,
• doprecyzować sposób potwierdzania pracy wykonywanej poza siedzibą,
• ocenić, czy dotychczasowa umowa wymaga aneksu albo wypowiedzenia zmieniającego,
• reagować na przypadki niewykonywania obowiązków, niedostępności lub konfliktu interesów.

Nie chodzi więc o automatyczne zakazanie radcy prawnemu dodatkowego zatrudnienia, lecz o zapewnienie, że w czasie pracy u danego pracodawcy radca rzeczywiście pracuje na jego rzecz i wykonuje obsługę prawną w sposób terminowy, rzetelny i możliwy do rozliczenia.

FAQ

Czy radca prawny może mieć kilka umów o pracę?

Tak, przepisy co do zasady dopuszczają równoległe zatrudnienie u kilku różnych pracodawców. Nie zwalnia to jednak radcy prawnego z obowiązku realnego wykonywania każdej umowy, przestrzegania tajemnicy zawodowej, unikania konfliktu interesów i działania lojalnie wobec pracodawców.

Czy 2,4 etatu u trzech pracodawców jest zakazane?

Nie ma przepisu, który automatycznie zakazywałby takiego łącznego wymiaru u różnych pracodawców. Taki model może być jednak trudny do pogodzenia z realnym czasem pracy, odpoczynkiem, dostępnością i terminowym wykonywaniem obowiązków.

Czy czas pracy poza siedzibą radcy prawnego jest czasem pracy?

Tak. Ustawa o radcach prawnych wyraźnie zalicza do czasu pracy także czas potrzebny na załatwianie spraw poza lokalem jednostki, zwłaszcza w sądach i innych organach, oraz czas przygotowania się do tych czynności.

Czy radca prawny musi pracować w siedzibie pracodawcy tylko przez 2/5 etatu?

Nie. Zasada 2/5 oznacza minimalny czas pracy w lokalu jednostki organizacyjnej. Pracodawca może wymagać większej obecności w siedzibie, o ile wynika to z organizacji pracy i nie narusza uzgodnionych warunków zatrudnienia.

Czy pracodawca może zmusić radcę prawnego do ograniczenia innych etatów?

Pracodawca co do zasady nie może po prostu zakazać dodatkowego zatrudnienia. Może jednak wymagać prawidłowego wykonywania obowiązków na jego rzecz, a w określonych przypadkach korzystać z umowy o zakazie konkurencji, przepisów szczególnych albo środków prawa pracy, jeżeli dodatkowe zatrudnienie powoduje niewykonywanie obowiązków.

Czy odpoczynek dobowy i tygodniowy liczy się łącznie dla wszystkich pracodawców?

Przy różnych pracodawcach każdy z nich rozlicza czas pracy w swoim stosunku pracy. Nie zmienia to faktu, że skumulowanie kilku etatów może praktycznie uniemożliwiać odpoczynek i prowadzić do problemów z wykonywaniem obowiązków.

Podsumowanie

Radca prawny może pracować dla kilku pracodawców, a przepisy nie wprowadzają jednego łącznego limitu etatów u różnych podmiotów. Nie oznacza to jednak dowolności w nakładaniu godzin pracy. Praca poza siedzibą jednostki również może być czasem pracy, a co najmniej 2/5 czasu ustalonego w umowie powinno przypadać w lokalu pracodawcy.

W opisanej sytuacji kluczowe jest nie samo formalne istnienie kilku umów, lecz to, czy radca prawny rzeczywiście wykonuje obowiązki wobec każdego pracodawcy, czy harmonogramy się nie nakładają, czy sposób ewidencji jest rzetelny oraz czy pracodawcy mogą wymagać większej obecności w siedzibie. Jeżeli dotychczasowe ustalenia są wpisane do umowy albo stanowią istotny warunek pracy, ich zmiana powinna zostać przeprowadzona w drodze porozumienia albo wypowiedzenia zmieniającego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Internetowy System Aktów Prawnych.
2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - Internetowy System Aktów Prawnych.
3. Art. 18 ustawy o radcach prawnych - czas pracy radcy prawnego, w tym praca poza lokalem jednostki i zasada 2/5 czasu pracy w lokalu pracodawcy.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.