Ustna umowa o pracę i brak wynagrodzenia

Czy ustna umowa o pracę jest ważna?

Tak. Kodeks pracy wymaga, aby umowa o pracę została zawarta na piśmie, ale brak formy pisemnej nie powoduje automatycznie nieważności zatrudnienia. Jeżeli pracownik został dopuszczony do pracy, wykonywał ją osobiście, w wyznaczonym miejscu i czasie, pod kierownictwem pracodawcy oraz za wynagrodzeniem, można mówić o stosunku pracy.

Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu oraz czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca zobowiązuje się zatrudniać pracownika za wynagrodzeniem.

Oznacza to, że pracodawca nie może skutecznie bronić się samym argumentem, że umowy nie podpisano. Jeżeli praca była wykonywana, należy się wynagrodzenie. Dotyczy to także cudzoziemca, w tym obywatelki Ukrainy, jeżeli praca była wykonywana na rzecz pracodawcy. Kwestie legalizacji pracy i pobytu są odrębne od prawa do zapłaty za pracę już wykonaną.

Przy podobnych problemach pomocne może być też omówienie: Delegowanie obywatela Ukrainy z Polski do UE.

Jakie obowiązki naruszył pracodawca?

Pracodawca powinien potwierdzić na piśmie podstawowe ustalenia dotyczące stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków przed dopuszczeniem pracownika do pracy. W praktyce oznacza to, że pracownik nie powinien zaczynać pracy bez pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia.

Brak pisemnej umowy albo pisemnego potwierdzenia warunków zatrudnienia może być wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Dodatkowo niewypłacenie wynagrodzenia w terminie również narusza podstawowe obowiązki pracodawcy. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a pracodawca ma obowiązek wypłacać je terminowo i prawidłowo.

Jeżeli stosunek pracy ustał, pracodawca powinien również wydać świadectwo pracy. Co do zasady powinno to nastąpić w dniu zakończenia stosunku pracy, a jeżeli z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe, w krótkim terminie przewidzianym w Kodeksie pracy.

Jak udowodnić pracę bez pisemnej umowy?

W sprawie o zapłatę wynagrodzenia i ustalenie zatrudnienia kluczowe są dowody. Nie trzeba mieć podpisanej umowy, aby dochodzić roszczeń, ale trzeba wykazać, że praca była rzeczywiście wykonywana oraz na jakich warunkach.

Przydatne mogą być w szczególności:

• wiadomości SMS, e-maile i komunikatory z pracodawcą lub przełożonym,
• grafiki pracy, zdjęcia z miejsca pracy, listy obecności, potwierdzenia wejść,
• zeznania współpracowników, klientów albo osób, które widziały wykonywanie pracy,
• przelewy, pokwitowania, notatki dotyczące ustalonej stawki,
• dokumenty związane z pozwoleniem na pracę, oświadczeniem o powierzeniu pracy albo inną legalizacją zatrudnienia, jeżeli były wydane,
• wszelkie dowody potwierdzające liczbę przepracowanych dni i godzin.

Jeżeli pracodawca twierdzi, że była to tylko pomoc, szkolenie albo próba bez wynagrodzenia, znaczenie mają realne okoliczności: kto wydawał polecenia, czy były ustalone godziny pracy, czy praca była wykonywana na rzecz firmy oraz czy strony uzgodniły stawkę.

Co zrobić, gdy pracodawca nie płaci?

Najpierw warto wysłać do pracodawcy pisemne wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać okres pracy, ustaloną stawkę, kwotę zaległości, termin zapłaty oraz numer rachunku bankowego. Dobrze jest zachować dowód wysłania wiadomości lub pisma.

Równolegle albo po bezskutecznym wezwaniu można złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor pracy może przeprowadzić kontrolę, sprawdzić dokumentację, przesłuchać osoby w zakładzie pracy i podjąć działania w razie naruszenia praw pracownika. Jeżeli jednak pracodawca zaprzecza zatrudnieniu albo sporna jest wysokość wynagrodzenia, ostateczne rozstrzygnięcie najczęściej wymaga pozwu do sądu pracy.

W powiązanym zakresie warto sprawdzić także artykuł praca na czarno.

W pozwie można żądać między innymi:

• ustalenia istnienia stosunku pracy,
• zapłaty zaległego wynagrodzenia,
• odsetek za opóźnienie,
• ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jeżeli urlop przysługiwał i nie został wykorzystany,
• wydania albo sprostowania świadectwa pracy, jeżeli jest to konieczne.

Jaki jest termin na dochodzenie wynagrodzenia?

Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Dla wynagrodzenia oznacza to zwykle termin, w którym pensja powinna zostać wypłacona. Jeżeli wynagrodzenie miało być wypłacane miesięcznie, każda miesięczna wypłata ma własny termin wymagalności.

Nie warto czekać z podjęciem działań. Im szybciej pracownik zabezpieczy wiadomości, dane świadków i dokumenty, tym łatwiej będzie wykazać zarówno sam fakt zatrudnienia, jak i wysokość należnej kwoty.

Pracownik z Ukrainy a prawo do wynagrodzenia

Obywatelstwo pracownika nie pozbawia go prawa do wynagrodzenia za wykonaną pracę. Jeżeli obywatelka Ukrainy pracowała na podstawie zezwolenia, oświadczenia lub innej dopuszczalnej podstawy powierzenia pracy, może dochodzić roszczeń tak jak każdy inny pracownik.

Jeżeli pojawiają się wątpliwości dotyczące legalizacji zatrudnienia, warto oddzielić dwie kwestie: odpowiedzialność pracodawcy za naruszenie przepisów o zatrudnianiu cudzoziemców oraz obowiązek zapłaty za pracę faktycznie wykonaną. Pracodawca nie powinien wykorzystywać braku pisemnej umowy do uchylania się od wypłaty wynagrodzenia.

FAQ

Czy można pracować bez podpisanej umowy o pracę?

Pracodawca powinien zawrzeć umowę na piśmie albo potwierdzić jej warunki przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Jeżeli tego nie zrobił, nie oznacza to, że pracownik traci swoje prawa. Może nadal dochodzić wynagrodzenia i ustalenia istnienia stosunku pracy.

Czy pracodawca musi zapłacić, jeżeli nie ma umowy na piśmie?

Tak, jeżeli praca została wykonana za zgodą pracodawcy i miała cechy stosunku pracy. Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a brak podpisanej umowy nie jest podstawą do odmowy zapłaty.

Czy skarga do PIP wystarczy, aby odzyskać pieniądze?

Skarga do Państwowej Inspekcji Pracy może pomóc, zwłaszcza gdy pracodawca naruszył obowiązki dokumentacyjne lub zalega z wypłatą. Jeżeli jednak pracodawca kwestionuje samo zatrudnienie albo wysokość długu, konieczny może być pozew do sądu pracy.

Ile czasu jest na pozew o zaległe wynagrodzenie?

Roszczenia pracownicze przedawniają się co do zasady po 3 latach od dnia wymagalności. W przypadku wynagrodzenia termin ten liczy się osobno dla każdej zaległej wypłaty.

Czy obywatelka Ukrainy może dochodzić wynagrodzenia w polskim sądzie pracy?

Tak. Cudzoziemiec wykonujący pracę w Polsce może dochodzić roszczeń z zatrudnienia przed polskim sądem pracy. Warto dołączyć dowody legalizacji pracy, jeżeli były wydane, ale najważniejsze są dowody faktycznego wykonywania pracy i ustalonych warunków płacy.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy