Badania lekarskie a samochód służbowy pracownika

Kiedy pracownika trzeba skierować na badania związane z prowadzeniem samochodu?

Pracodawca ma obowiązek kierować pracowników na badania wstępne, okresowe i kontrolne oraz nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Orzeczenie musi odnosić się do rzeczywistych warunków pracy opisanych w skierowaniu.

Jeżeli pracownik administracyjny ma prowadzić samochód w ramach obowiązków służbowych, informacja o tym powinna znaleźć się w skierowaniu na badania profilaktyczne. Nie ma znaczenia, czy pracownik korzysta z samochodu służbowego, czy z prywatnego auta rozliczanego do celów służbowych. Istotne jest to, że prowadzenie pojazdu jest elementem wykonywania pracy. Przy podobnych stanach faktycznych warto sprawdzić także temat: Kierowca zawodowy C E a leczenie alkoholowe.

Samo udostępnienie auta nie zawsze wystarczy do powstania dodatkowego obowiązku. Jeżeli samochód jest przydzielony wyłącznie do użytku prywatnego i pracownik nie wykonuje nim zadań służbowych, co do zasady nie ma podstaw, aby z tego powodu rozszerzać badania medycyny pracy. Jeżeli jednak pracownik ma jechać do urzędu, kontrahenta, oddziału firmy, na pocztę albo przewieźć dokumenty, ryzyko związane z kierowaniem pojazdem powinno zostać uwzględnione.

Jakie badania są potrzebne przy służbowym prowadzeniu auta?

Zakres badania ustala lekarz medycyny pracy na podstawie skierowania, opisu stanowiska i wskazanych czynników występujących przy pracy. Przy pracownikach, którzy w ramach obowiązków służbowych prowadzą pojazdy kategorii m.in. B, typowo uwzględnia się ocenę narządu wzroku, w tym konsultację okulistyczną oraz badania oceniające widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia.

W skierowaniu warto opisać tę okoliczność jasno, np. przez wskazanie: "prowadzenie samochodu osobowego w ramach obowiązków służbowych", "wyjazdy do kontrahentów", "wyjazdy do urzędów" albo "sporadyczne przewożenie dokumentów samochodem". Dzięki temu lekarz może prawidłowo ocenić, czy pracownik może wykonywać pracę w takich warunkach.

Nie należy automatycznie utożsamiać takiego pracownika z kierowcą zawodowym. Jeżeli pracownik administracyjny tylko okazjonalnie prowadzi samochód osobowy w pracy, sam ten fakt nie oznacza jeszcze, że trzeba kierować go na wszystkie badania przewidziane dla kierowców zawodowych. Inaczej może być, gdy zakres obowiązków w praktyce obejmuje stałe prowadzenie pojazdu, przewóz osób, pracę w transporcie albo inne szczególne zadania. Wtedy zakres wymagań trzeba ocenić odrębnie.

Samochód służbowy i prywatny używany do pracy

Z punktu widzenia badań profilaktycznych nie jest decydujące, kto jest właścicielem pojazdu. Znaczenie ma to, czy prowadzenie samochodu następuje w interesie pracodawcy i w ramach wykonywania obowiązków służbowych. Dlatego podobne zasady mogą dotyczyć pracownika jadącego autem firmowym oraz pracownika używającego własnego samochodu po uzyskaniu zgody pracodawcy.

Pracodawca powinien też pamiętać, że badania nie zastępują innych obowiązków organizacyjnych. Trzeba upewnić się, że pracownik ma odpowiednie uprawnienia do kierowania pojazdem, zna zasady korzystania z auta, a polecenia wyjazdów są zgodne z rodzajem pracy i ustaleniami stron. W razie wypadku przy pracy lub kontroli Państwowej Inspekcji Pracy znaczenie mogą mieć zarówno badania, jak i dokumenty potwierdzające sposób organizacji pracy.

Co wpisać w skierowaniu na badania?

Skierowanie na badania profilaktyczne powinno rzetelnie opisywać stanowisko oraz czynniki występujące przy pracy. Jeżeli pracownik będzie prowadził samochód, w skierowaniu należy wskazać tę okoliczność w sposób zrozumiały dla lekarza medycyny pracy.

Praktycznie warto podać w szczególności:

• czy pracownik prowadzi samochód służbowy, czy prywatny używany do celów służbowych,
• czy wyjazdy są stałe, częste czy sporadyczne,
• jaki rodzaj pojazdu jest używany, np. samochód osobowy kategorii B,
• w jakim celu odbywają się przejazdy, np. do urzędów, kontrahentów, oddziałów firmy,
• czy prowadzenie pojazdu jest elementem zakresu obowiązków albo wynika z poleceń służbowych.

Jeżeli pracownik wcześniej miał ważne badania, ale później zmieniły się jego obowiązki i zaczyna prowadzić auto służbowo, pracodawca powinien ocenić, czy dotychczasowe orzeczenie obejmuje nowe warunki pracy. Jeżeli nie, bezpiecznym rozwiązaniem jest skierowanie pracownika na odpowiednie badania profilaktyczne przed powierzeniem mu takich zadań.

Jakie konsekwencje grożą pracodawcy?

Dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego albo bez uwzględnienia rzeczywistych warunków pracy może zostać potraktowane jako naruszenie obowiązków z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z Kodeksem pracy za takie wykroczenie przeciwko prawom pracownika grozi grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Ryzyko nie ogranicza się do mandatu lub grzywny. W razie wypadku podczas służbowego przejazdu brak właściwego skierowania i badań może utrudnić pracodawcy wykazanie, że prawidłowo zorganizował pracę i dopuścił pracownika do zadań zgodnych z jego stanem zdrowia.

FAQ

Czy każdy pracownik z samochodem służbowym musi mieć dodatkowe badania?

Nie zawsze. Decyduje to, czy pracownik prowadzi samochód w ramach obowiązków służbowych. Jeżeli auto jest wyłącznie benefitem do użytku prywatnego, sam fakt przydzielenia pojazdu nie musi oznaczać konieczności rozszerzenia badań.

Czy badania są potrzebne przy używaniu prywatnego auta do pracy?

Tak, jeżeli pracownik używa prywatnego samochodu do wykonywania zadań służbowych. Własność pojazdu nie jest najważniejsza. Liczy się to, że prowadzenie auta odbywa się w interesie pracodawcy i w ramach pracy.

Czy wystarczy zwykłe badanie okresowe?

Wystarczy tylko wtedy, gdy skierowanie prawidłowo opisuje warunki pracy, w tym służbowe prowadzenie samochodu, a lekarz wyda orzeczenie na tej podstawie. Jeżeli wcześniejsze skierowanie nie obejmowało prowadzenia pojazdu, może być potrzebna ponowna ocena.

Czy pracownik administracyjny musi mieć psychotesty?

Nie wynika to automatycznie z samego faktu okazjonalnego prowadzenia samochodu osobowego kategorii B. Obowiązek dodatkowych badań psychologicznych może zależeć od rodzaju pracy, charakteru przewozu i szczególnych przepisów dotyczących danej działalności.

Jaka kara grozi za brak właściwych badań?

Za naruszenie obowiązków z zakresu bhp, w tym dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, pracodawcy lub osobie odpowiedzialnej może grozić grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Podsumowanie

Pracownik administracyjny, który choćby sporadycznie prowadzi samochód w ramach obowiązków służbowych, powinien mieć tę okoliczność uwzględnioną w skierowaniu na badania profilaktyczne. Dotyczy to zarówno samochodów służbowych, jak i prywatnych używanych do celów służbowych. Lekarz medycyny pracy, znając rzeczywiste warunki pracy, decyduje o zakresie badań, w praktyce często obejmujących ocenę wzroku, widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia. Zaniedbanie tego obowiązku może narazić pracodawcę na odpowiedzialność wykroczeniową i grzywnę do 30 000 zł.

Szerszy kontekst opisujemy również w artykule: Wykorzystywanie własnego sprzętu do celów służbowych.

Szerszy kontekst opisujemy również w artykule: Epilepsja pracownika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 229 i art. 283 § 1.

2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.