Urlop macierzyński a koniec umowy o pracę
• Stan prawny na: 2026-06-03
Jeżeli umowa o pracę kończy się już po porodzie, pracownica nie traci prawa do zasiłku macierzyńskiego. Po ustaniu zatrudnienia jego wypłatę co do zasady przejmuje ZUS, a pracodawca rozlicza należności ze stosunku pracy, w tym ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Inaczej ocenia się sytuację, gdy umowa miałaby zakończyć się jeszcze w ciąży. Wtedy trzeba sprawdzić, czy działa przedłużenie umowy do dnia porodu oraz czy nie zachodzi wyjątek, np. umowa na zastępstwo.
Najważniejsze:
- Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania umowy o pracę, rozwiązanie umowy po porodzie nie odbiera prawa do zasiłku macierzyńskiego za dalszy okres.
- Pracodawca nie musi zawierać kolejnej umowy tylko dlatego, że pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego.
- Umowa na czas określony, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady przedłuża się tylko do dnia porodu, a nie na cały urlop macierzyński.
- Po zakończeniu stosunku pracy pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, chyba że spełnione są warunki wykorzystania urlopu przy kolejnej umowie z tym samym pracodawcą.
- Od 19 marca 2025 r. rodzice wcześniaków i dzieci hospitalizowanych po porodzie mogą w określonych przypadkach korzystać z uzupełniającego urlopu macierzyńskiego.
Stan prawny omówienia: 3 czerwca 2026 r.
Koniec umowy w trakcie urlopu macierzyńskiego
Jeżeli pracownica urodziła dziecko w czasie trwania stosunku pracy i rozpoczęła urlop macierzyński, późniejsze zakończenie umowy o pracę nie powoduje utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak odróżnić dwa pojęcia: urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym, a po ustaniu zatrudnienia nie ma już stosunku pracy, więc w praktyce pozostaje prawo do zasiłku macierzyńskiego za dalszy okres, wypłacanego przez właściwego płatnika, najczęściej ZUS.
Pracodawca nie ma obowiązku przedłużyć umowy tylko dlatego, że jej koniec przypada już po porodzie, w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Może oczywiście zawrzeć z pracownicą kolejną umowę, ale jest to decyzja stron, a nie automatyczny skutek korzystania z urlopu macierzyńskiego. Podobne zagadnienie szerzej omawia artykuł: umowa wygasa w macierzyńskim.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Aktualny wymiar urlopu macierzyńskiego
Zgodnie z art. 180 § 1 Kodeksu pracy wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Wynosi obecnie 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka, 31 tygodni przy urodzeniu dwojga dzieci, 33 tygodnie przy trojgu dzieci, 35 tygodni przy czworgu dzieci oraz 37 tygodni przy pięciorgu i większej liczbie dzieci.
Przed przewidywaną datą porodu pracownica może wykorzystać nie więcej niż 6 tygodni urlopu macierzyńskiego. Jeżeli nie korzystała z niego przed porodem, urlop rozpoczyna się w dniu porodu. Po porodzie matka co do zasady musi wykorzystać co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, a dalsza część może w określonych sytuacjach przejść na pracownika ojca wychowującego dziecko.
W praktyce pytania o "dłuższy urlop macierzyński" trzeba dziś rozpatrywać inaczej niż według przepisów sprzed lat. Obecnie obok urlopu macierzyńskiego funkcjonuje urlop rodzicielski: 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka albo 43 tygodnie przy porodzie mnogim. Każdy z pracowników rodziców ma wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica. Przy dziecku posiadającym zaświadczenie z ustawy "Za życiem" wymiar urlopu rodzicielskiego jest wyższy i może wynosić 65 albo 67 tygodni.
Od 19 marca 2025 r. obowiązuje również uzupełniający urlop macierzyński dla pracowników rodziców dzieci przedwcześnie urodzonych oraz dzieci urodzonych w terminie, lecz wymagających dłuższej hospitalizacji po porodzie. Jego wymiar zależy od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej dziecka i okresu hospitalizacji; może wynosić do 8 albo do 15 tygodni. Wniosek składa się w postaci papierowej lub elektronicznej, zasadniczo nie później niż 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego. Zasiłek za ten okres wynosi 100% podstawy wymiaru.
Zobacz również:
Czy pracodawca musi przedłużyć umowę na czas określony?
Jeżeli umowa na czas określony kończy się już po porodzie, w czasie urlopu macierzyńskiego albo pobierania zasiłku macierzyńskiego, pracodawca nie ma obowiązku zawierać kolejnej umowy. Stosunek pracy kończy się w dacie wskazanej w umowie, a po tej dacie świadczenia z ubezpieczenia chorobowego rozlicza się według zasad właściwych dla zasiłku po ustaniu ubezpieczenia.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy umowa miałaby rozwiązać się jeszcze w ciąży. Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu. Nie jest to przedłużenie na cały urlop macierzyński, lecz tylko do dnia urodzenia dziecka.
Od tej zasady istnieją ważne wyjątki. Przedłużenie do dnia porodu nie dotyczy umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności. Nie obejmuje także umowy na okres próbny nieprzekraczający jednego miesiąca. Jeżeli natomiast w okresie ciąży dochodzi do likwidacji albo upadłości pracodawcy, sytuacja wymaga osobnej analizy, zwłaszcza pod kątem prawa do świadczeń z ZUS.
Ważne: Jeżeli data końca umowy przypada w okresie ciąży, kluczowe są: rodzaj umowy, długość okresu próbnego, to, czy była to umowa na zastępstwo, oraz zaawansowanie ciąży w dniu planowanego zakończenia zatrudnienia. Błędna kwalifikacja może oznaczać utratę prawa do przedłużenia umowy albo spór z pracodawcą.
Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia
Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli więc dziecko urodziło się w czasie trwania umowy o pracę, a umowa kończy się później, pracownica zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia. Po zakończeniu stosunku pracy dokumenty zwykle przekazuje się do ZUS, a pracodawca wystawia odpowiednie zaświadczenie płatnika składek, w praktyce formularz Z-3.
Wysokość świadczenia zależy od rodzaju urlopu i od złożonych wniosków. Za okres urlopu macierzyńskiego zasiłek wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru. Za okres urlopu rodzicielskiego zasadą jest 70% podstawy wymiaru, chyba że w terminie 21 dni po porodzie zostanie złożony wniosek pozwalający na uśrednienie świadczenia do 81,5% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Nie obejmuje to 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi, za które zasiłek wynosi 70% podstawy wymiaru.
Jeżeli dziecko urodzi się dopiero po ustaniu zatrudnienia, prawo do zasiłku macierzyńskiego nie powstaje automatycznie w każdej sytuacji. Ustawa zasiłkowa przewiduje szczególne przypadki, np. ustanie ubezpieczenia w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy albo wskutek rozwiązania stosunku pracy z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu. Dlatego przy rozwiązaniu umowy jeszcze przed porodem trzeba ustalić, czy zachodzi jedna z ustawowych podstaw do świadczenia.
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy
W razie rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wynika to z art. 171 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli więc umowa kończy się w trakcie korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, pracodawca powinien rozliczyć niewykorzystany urlop wypoczynkowy na dzień zakończenia zatrudnienia.
W roku ustania stosunku pracy urlop wypoczynkowy ustala się zasadniczo proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy w tym roku, zgodnie z art. 1551 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownica nabyła prawo do urlopu za dany rok, ale nie mogła go wykorzystać przed zakończeniem umowy, pracodawca nie może pominąć tego rozliczenia tylko dlatego, że pracownica pobiera zasiłek macierzyński.
Wyjątek przewiduje art. 171 § 3 Kodeksu pracy: pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu, jeżeli strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po poprzedniej umowie. Praktyczne problemy z takim rozliczeniem opisuje także artykuł: umowa a urlop.
Umowa do dnia porodu
Jeżeli umowa została przedłużona z mocy prawa do dnia porodu, rozwiązuje się w dniu urodzenia dziecka. W takim przypadku pracownica nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego, ponieważ poród nastąpił jeszcze w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Po dniu porodu nie jest już jednak pracownicą, chyba że strony zawrą nową umowę o pracę.
W praktyce oznacza to, że po porodzie zasiłek macierzyński wypłaca ZUS, a pracodawca powinien prawidłowo rozliczyć zakończenie zatrudnienia, wystawić świadectwo pracy i przekazać dokumenty potrzebne do wypłaty świadczenia. Jeżeli pracownica chce korzystać również ze świadczenia za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, powinna dopilnować właściwych wniosków i terminów.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne daty zakończenia umowy wpływają na prawo do zasiłku macierzyńskiego, ekwiwalentu za urlop i dalsze obowiązki pracodawcy.
PRZYKŁAD 1
Pani Anna urodziła dziecko 10 maja, a jej umowa na czas określony kończy się 30 czerwca. Do 30 czerwca pozostaje pracownicą i korzysta z urlopu macierzyńskiego. Po tej dacie pracodawca nie musi podpisywać kolejnej umowy, ale pani Anna zachowuje prawo do zasiłku macierzyńskiego za dalszy okres. Pracodawca powinien rozliczyć wynagrodzenie, wystawić świadectwo pracy, przygotować dokumenty do ZUS i wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
PRZYKŁAD 2
Pani Katarzyna ma umowę na czas określony do 31 sierpnia. W tym dniu jest już po upływie trzeciego miesiąca ciąży, a umowa nie jest umową na zastępstwo. Umowa przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu. Nie oznacza to jednak przedłużenia zatrudnienia na cały urlop macierzyński. Jeżeli dziecko urodzi się 20 listopada, stosunek pracy ustanie właśnie 20 listopada, a zasiłek macierzyński za dalszy okres będzie wypłacany po ustaniu zatrudnienia.
PRZYKŁAD 3
Pani Marta kończy umowę 31 lipca, ale tego samego dnia podpisuje z pracodawcą kolejną umowę obowiązującą od 1 sierpnia. Strony uzgadniają, że niewykorzystany urlop wypoczynkowy zostanie wykorzystany w czasie nowego zatrudnienia. W takiej sytuacji, przy spełnieniu warunków z art. 171 § 3 Kodeksu pracy, pracodawca nie musi wypłacać ekwiwalentu za urlop przy zakończeniu poprzedniej umowy. Gdyby jednak kolejna umowa nie została zawarta bezpośrednio albo strony nie uzgodniły wykorzystania urlopu, ekwiwalent byłby należny.
Najczęstsze pytania
Czy pracodawca musi przedłużyć umowę, która kończy się w trakcie urlopu macierzyńskiego?
Nie. Jeżeli umowa kończy się już po porodzie, w czasie urlopu macierzyńskiego, pracodawca nie ma obowiązku jej przedłużać. Prawo do zasiłku macierzyńskiego za dalszy okres zasadniczo pozostaje, ale po ustaniu zatrudnienia wypłatę przejmuje ZUS.
Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się do dnia porodu?
Nie zawsze. Przedłużenie dotyczy umowy na czas określony oraz umowy na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, jeżeli miałyby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży. Nie dotyczy m.in. umowy na zastępstwo.
Czy po końcu umowy nadal przysługuje zasiłek macierzyński?
Tak, jeżeli prawo do świadczenia powstało w czasie ubezpieczenia chorobowego, np. dziecko urodziło się w czasie trwania umowy o pracę. Po ustaniu zatrudnienia trzeba dopilnować dokumentów przekazywanych do ZUS.
Czy po ustaniu umowy przysługuje urlop rodzicielski?
Urlop rodzicielski jest uprawnieniem pracownika, więc po ustaniu zatrudnienia nie korzysta się już z urlopu w sensie pracowniczym. Możliwe jest natomiast prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu, jeżeli spełnione są warunki ustawowe i złożono właściwe wnioski.
Czy trzeba składać wniosek do ZUS?
Po ustaniu zatrudnienia sprawę zasiłku prowadzi zwykle ZUS, dlatego potrzebne są dokumenty od pracodawcy i pracownicy. W praktyce pracodawca wystawia zaświadczenie Z-3, a osoba ubiegająca się o świadczenie powinna dopilnować wniosku oraz dokumentów potwierdzających urodzenie dziecka i okres świadczenia.
Czy należy się ekwiwalent za urlop wypoczynkowy?
Tak, jeżeli w dniu zakończenia stosunku pracy pozostaje niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wyjątek może dotyczyć sytuacji, gdy bezpośrednio po poprzedniej umowie strony zawierają kolejną umowę z tym samym pracodawcą i postanawiają, że urlop zostanie wykorzystany w czasie tego kolejnego zatrudnienia.
Czy likwidacja pracodawcy zmienia zasady?
Tak, może mieć znaczenie. W razie likwidacji albo upadłości pracodawcy przepisy przewidują szczególne zasady ochrony i świadczeń, zwłaszcza gdy do rozwiązania stosunku pracy dochodzi jeszcze w okresie ciąży. W takiej sytuacji warto odrębnie sprawdzić dokumenty i podstawę rozwiązania umowy.
Podsumowanie
Koniec umowy o pracę w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego nie oznacza automatycznej utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego. Jeżeli poród nastąpił w czasie trwania zatrudnienia, pracownica nabyła prawo do świadczenia, a po zakończeniu umowy wypłatę za dalszy okres przejmuje zwykle ZUS. Pracodawca nie ma jednak obowiązku zawierać kolejnej umowy tylko z tego powodu, że pracownica jest na urlopie macierzyńskim.
Najważniejsze jest ustalenie, czy umowa kończy się przed porodem, w dniu porodu czy po porodzie. Od tego zależy, czy działa przedłużenie do dnia porodu, kto wypłaca świadczenie i jakie dokumenty trzeba przygotować. Niezależnie od zasiłku macierzyńskiego pracodawca powinien rozliczyć kończący się stosunek pracy, w tym ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
3. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: urlop macierzyński, urlop rodzicielski, uzupełniający urlop macierzyński
4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych: wysokość zasiłku macierzyńskiego, zasiłek macierzyński
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Dorota Kriger
Absolwentka kierunku bankowoĹÄ w Studium FinansĂłw pod patronatem WSB w Poznaniu, licencjat WydziaĹu Ekonomicznego Akademii Ekonomicznej w Poznaniu w specjalnoĹci ekonomika pracy i zarzÄ dzanie kadrami. Od 1999 r. zatrudniona na stanowisku specjalisty do spraw administracji i...
>> więcej informacji
prawnicy z dużym doświadczeniem
Zapytaj prawnika
Kodeks pracy
