Badania lekarskie pracownika a zwrot kosztów

Kto płaci za badania lekarskie do pracy?

Koszt profilaktycznych badań lekarskich pracownika ponosi pracodawca. Wynika to z art. 229 § 6 Kodeksu pracy. Zasada obejmuje badania wstępne, okresowe i kontrolne, a także inne koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, jeżeli są niezbędne ze względu na warunki pracy.

Nie ma znaczenia, czy są to pierwsze badania osoby przyjmowanej do pracy, czy kolejne badania w czasie zatrudnienia. Jeżeli pracodawca wystawił skierowanie, a badanie dotyczy konkretnego stanowiska pracy, koszt powinien obciążać pracodawcę.

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Dotyczy to zwłaszcza osób przyjmowanych do pracy oraz pracowników kierowanych na badania okresowe albo kontrolne po dłuższej niezdolności do pracy.

Czy pracodawca musi zwrócić koszt pierwszych badań?

Tak, jeżeli były to badania wstępne wykonane na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę. Przepisy nie przewidują zasady, że pracodawca płaci dopiero za drugie lub kolejne badania. Takie stanowisko pracodawcy byłoby nieprawidłowe, jeżeli pracownik lub kandydat wykonał badania zgodnie ze skierowaniem.

W praktyce najczęściej pracodawca rozlicza badania bezpośrednio z placówką medycyny pracy. Jeżeli jednak kandydat lub pracownik zapłacił za badanie sam, powinien zachować rachunek, fakturę albo inny dowód zapłaty i złożyć wniosek o zwrot kosztów.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy osoba kandydująca do pracy wykonała prywatne, ogólne badanie lekarskie z własnej inicjatywy, bez skierowania od pracodawcy. Takie zaświadczenie może nie odpowiadać wymogom medycyny pracy, bo lekarz powinien ocenić zdolność do pracy na konkretnym stanowisku i przy konkretnych czynnikach występujących w środowisku pracy. W takim przypadku pracodawca może odmówić refundacji prywatnego badania, ale nadal powinien skierować tę osobę na właściwe badania, jeżeli zamierza ją zatrudnić.

Co powinno zawierać skierowanie na badania lekarskie?

Skierowanie na badania lekarskie powinno pozwalać lekarzowi medycyny pracy ocenić, czy dana osoba może wykonywać pracę na konkretnym stanowisku. Powinno zawierać w szczególności:

• określenie rodzaju badania: wstępne, okresowe albo kontrolne,
• określenie stanowiska pracy, na którym pracownik ma być zatrudniony albo jest zatrudniony,
• opis warunków pracy i czynników szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych,
• informację o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, jeżeli występują na stanowisku,
• dane pracodawcy i osoby kierowanej na badanie.

Wymagania dotyczące skierowania wynikają z rozporządzenia w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników oraz zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami. Dlatego zwykłe zaświadczenie od dowolnego lekarza, że dana osoba jest zdrowa, zwykle nie wystarczy do legalnego dopuszczenia jej do pracy.

Kiedy badania wstępne nie są wymagane?

Kodeks pracy przewiduje wyjątki, w których badanie wstępne nie zawsze musi być ponownie wykonywane. Może to dotyczyć na przykład osoby ponownie przyjmowanej do pracy przez tego samego pracodawcę na to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach pracy, jeżeli przerwa między zatrudnieniami nie przekroczyła terminu wskazanego w przepisach.

W określonych przypadkach pracodawca może też uwzględnić aktualne orzeczenie lekarskie wydane u poprzedniego pracodawcy, jeżeli warunki pracy odpowiadają warunkom opisanym w poprzednim skierowaniu. Pracodawca powinien jednak samodzielnie ocenić dokumenty i nie może automatycznie przyjąć każdego zaświadczenia. Wyjątki nie powinny być stosowane wbrew przepisom, zwłaszcza przy pracach szczególnie niebezpiecznych lub przy istotnej zmianie warunków pracy.

Badania okresowe i kontrolne a czas pracy

Badania okresowe i kontrolne powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z takimi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Jeżeli pracownik musi jechać na badania okresowe lub kontrolne do innej miejscowości, przysługuje mu zwrot kosztów przejazdu według zasad stosowanych przy podróżach służbowych. W przypadku badań wstępnych praktyka może zależeć od organizacji przyjętej przez pracodawcę, ale sam koszt badania wymaganego skierowaniem powinien ponosić pracodawca.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia zwrotu?

W pierwszej kolejności warto ustalić, czy badanie zostało wykonane na podstawie prawidłowego skierowania od pracodawcy. Jeżeli tak, należy złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o zwrot kosztów i dołączyć dowód zapłaty. W piśmie można wskazać, że koszty badań profilaktycznych obciążają pracodawcę.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia, pracownik może rozważyć skierowanie sprawy do działu kadr, pracodawcy na piśmie, Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzenie roszczenia na drodze sądowej. Wybór działania zależy od kwoty, dokumentów i tego, czy stosunek pracy został już nawiązany.

Podsumowanie

Pracodawca ponosi koszt badań lekarskich wymaganych do pracy, w tym badań wstępnych. Nie może uzasadniać odmowy tym, że są to pierwsze badania pracownika. Kluczowe jest jednak to, czy badanie zostało wykonane na podstawie skierowania pracodawcy i dotyczyło konkretnego stanowiska pracy.

Jeżeli kandydat wykonał badanie samodzielnie, bez skierowania, pracodawca może odmówić zwrotu kosztów takiego prywatnego badania. Nie zwalnia go to jednak z obowiązku prawidłowego skierowania osoby na badania medycyny pracy, jeżeli chce ją dopuścić do pracy.

FAQ

Czy pracodawca płaci za pierwsze badania lekarskie do pracy?

Tak, jeżeli są to badania wstępne wykonane na podstawie skierowania od pracodawcy. Przepisy nie pozwalają przerzucać tego kosztu na pracownika tylko dlatego, że jest to jego pierwsze badanie przed zatrudnieniem.

Czy mogę sam wybrać lekarza i żądać zwrotu kosztów?

Nie zawsze. Badanie powinno być wykonane na podstawie skierowania od pracodawcy i zgodnie z zasadami medycyny pracy. Jeżeli pracodawca ma umowę z określoną placówką, samodzielne wykonanie badania gdzie indziej może utrudnić uzyskanie zwrotu.

Czy zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego wystarczy do pracy?

Zwykle nie. Do dopuszczenia do pracy potrzebne jest orzeczenie lekarskie wydane dla konkretnego stanowiska i konkretnych warunków pracy, na podstawie skierowania pracodawcy.

Czy pracodawca może dopuścić mnie do pracy bez badań?

Co do zasady nie, jeżeli przepisy wymagają aktualnego orzeczenia lekarskiego. Dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego orzeczenia może naruszać obowiązki pracodawcy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Czy za czas badań należy się wynagrodzenie?

Przy badaniach okresowych i kontrolnych pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, jeżeli badania odbywają się w czasie pracy. W przypadku badań wstępnych wiele zależy od etapu zatrudnienia i organizacji procesu przez pracodawcę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy - t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 607

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.