Umowa na czas nieokreślony a ciąża - czy pracodawca może zwolnić?

Szczególna ochrona pracownicy w ciąży

Podstawową zasadę wyraża art. 177 Kodeksu pracy . W okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą. Po aktualnych zmianach przepis obejmuje także zakaz prowadzenia przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z tą pracownicą.

Więcej praktycznych informacji znajdziesz w artykule: szczególna ochrona pracownicy w ciąży.

Czy zaawansowanie ciąży albo data podpisania umowy mają znaczenie?

Przy umowie na czas nieokreślony nie ma znaczenia, czy pracownica jest w pierwszym, drugim czy trzecim miesiącu ciąży. Nie ma też znaczenia, czy umowa została podpisana kilka dni, kilka tygodni czy kilka lat wcześniej. Jeżeli jest to rzeczywista umowa o pracę, a nie pozorna czynność dokonana wyłącznie dla obejścia prawa, pracownica korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie pracy.

Inaczej ocenia się umowy terminowe. Umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która miałaby rozwiązać się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega z mocy prawa przedłużeniu do dnia porodu. Zasada ta nie działa jednak tak samo przy każdej umowie, w szczególności nie stosuje się jej do umowy na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności.

W artykule omawiamy przede wszystkim umowę na czas nieokreślony. W takim przypadku nie czeka się na upływ trzeciego miesiąca ciąży, aby powstała ochrona przed wypowiedzeniem. Zakaz wypowiedzenia obowiązuje przez cały okres ciąży.

Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę mimo ciąży?

Ochrona pracownicy w ciąży jest bardzo silna, ale nie absolutna. Kodeks pracy przewiduje sytuacje wyjątkowe, w których stosunek pracy może się zakończyć mimo ciąży. Każdy z tych przypadków trzeba jednak oceniać ostrożnie, ponieważ zwykła reorganizacja albo zmniejszenie liczby etatów nie wystarczają do wypowiedzenia umowy pracownicy w ciąży zatrudnionej na czas nieokreślony.

Upadłość albo likwidacja pracodawcy

Zgodnie z art. 177 § 4 Kodeksu pracy pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę pracownicy w ciąży lub przebywającej na urlopie macierzyńskim w razie ogłoszenia upadłości albo likwidacji pracodawcy. Chodzi o likwidację pracodawcy jako podmiotu, a nie tylko o likwidację jednego stanowiska pracy, zespołu czy działu.

Jeżeli firma nadal działa, lecz usuwa konkretne stanowisko, sprawa wymaga szczególnej ostrożności. Sama likwidacja stanowiska pracy a ciąża nie oznacza automatycznie, że pracodawca może wypowiedzieć umowę pracownicy objętej ochroną. W takich sytuacjach często wchodzi w grę poszukiwanie innego rozwiązania organizacyjnego, a nie zwykłe wypowiedzenie definitywne.

Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy

Drugim ważnym wyjątkiem jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, czyli tzw. zwolnienie dyscyplinarne. Podstawy takiego rozwiązania określa art. 52 § 1 Kodeksu pracy. Chodzi o ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, popełnienie w czasie trwania umowy przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnianie na danym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste albo stwierdzone prawomocnym wyrokiem, albo zawinioną utratę uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.

W przypadku pracownicy w ciąży sama podstawa z art. 52 Kodeksu pracy nie wystarczy, jeżeli reprezentuje ją zakładowa organizacja związkowa. Wtedy wymagana jest zgoda tej organizacji na rozwiązanie umowy. Pracodawca musi też dochować miesięcznego terminu od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia.

Więcej praktycznych informacji omawia osobny materiał: zwolnienie dyscyplinarne kobiety w ciąży.

Co zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia w ciąży?

Pracownica, która otrzymała wypowiedzenie, powinna jak najszybciej poinformować pracodawcę o ciąży i przedstawić zaświadczenie lekarskie. Warto zrobić to pisemnie, z potwierdzeniem odbioru albo w formie, która pozwoli później wykazać datę przekazania informacji. Jeżeli pracodawca nie cofnie wypowiedzenia, pracownica może wnieść odwołanie do sądu pracy. Co do zasady termin na odwołanie od wypowiedzenia wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę.

Szczegółowe omówienie tego zagadnienia znajduje się w osobnym artykule: zrobić po otrzymaniu wypowiedzenia w ciąży.

Porozumienie stron i wypowiedzenie złożone przez pracownicę

Ochrona z art. 177 Kodeksu pracy dotyczy przede wszystkim działań pracodawcy. Nie oznacza to, że pracownica nie może sama wypowiedzieć umowy albo zgodzić się na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. Jeżeli jednak podpisała porozumienie lub złożyła wypowiedzenie, nie wiedząc jeszcze o ciąży, w określonych sytuacjach może rozważyć uchylenie się od skutków swojego oświadczenia złożonego pod wpływem błędu.

To wymaga analizy konkretnego stanu faktycznego: kiedy pracownica dowiedziała się o ciąży, kiedy złożyła oświadczenie, co dokładnie podpisała i czy pracodawca wyraził zgodę na cofnięcie oświadczenia. Nie należy zakładać, że każde porozumienie stron automatycznie upada po przedstawieniu zaświadczenia o ciąży.

FAQ

Czy pracodawca może zwolnić kobietę w ciąży zatrudnioną na czas nieokreślony?

Co do zasady nie. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy z pracownicą w ciąży. Wyjątki dotyczą m.in. upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Czy ochrona działa, jeżeli umowa została podpisana niedawno?

Tak. Przy umowie na czas nieokreślony staż pracy nie decyduje o ochronie. Pracownica korzysta z niej w okresie ciąży niezależnie od tego, czy pracuje od kilku dni, miesięcy czy lat.

Czy trzeba być po trzecim miesiącu ciąży?

Nie przy umowie na czas nieokreślony. Reguła dotycząca upływu trzeciego miesiąca ciąży ma znaczenie przede wszystkim przy przedłużaniu niektórych umów terminowych do dnia porodu.

Czy likwidacja stanowiska pozwala zwolnić ciężarną pracownicę?

Sama likwidacja stanowiska zwykle nie wystarcza. Wyjątek z art. 177 § 4 Kodeksu pracy dotyczy upadłości albo likwidacji pracodawcy, a więc sytuacji dalej idącej niż zwykła zmiana struktury organizacyjnej.

Czy w ciąży można otrzymać zwolnienie dyscyplinarne?

Tak, ale tylko w wyjątkowych sytuacjach. Muszą istnieć przesłanki z art. 52 Kodeksu pracy, np. ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Jeżeli pracownicę reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, potrzebna jest jej zgoda.

Ile czasu jest na odwołanie od wypowiedzenia?

Odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu pracy zasadniczo w terminie 21 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę. Nie warto czekać, ponieważ przekroczenie terminu może utrudnić dochodzenie roszczeń.

Czy pracownica musi powiedzieć o ciąży od razu?

Nie ma ogólnego obowiązku informowania pracodawcy o ciąży natychmiast po jej stwierdzeniu. Jeżeli jednak pracownica chce korzystać z ochrony i uprawnień związanych z ciążą, powinna przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę.

Podsumowanie

Umowa o pracę na czas nieokreślony daje pracownicy w ciąży bardzo silną ochronę przed zwolnieniem. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy tylko dlatego, że pracownica jest w ciąży, niedawno podpisała umowę albo jej stanowisko podlega zwykłej reorganizacji. Ochrona nie jest jednak całkowicie bezwarunkowa: przepisy dopuszczają wyjątki, przede wszystkim przy upadłości lub likwidacji pracodawcy oraz przy ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych.

Jeżeli pracownica w ciąży otrzyma wypowiedzenie albo rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, powinna szybko zabezpieczyć dokumenty, przedstawić zaświadczenie lekarskie i pilnować 21-dniowego terminu na skierowanie sprawy do sądu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141, w szczególności art. 52, art. 177, art. 264 i art. 281.

2. Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2024 poz. 1871.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.