Szkodliwy wpływ pracy na zdrowie pracownika

Szkodliwy wpływ pracy na zdrowie pracownika

Jeżeli wykonywana praca powoduje pogorszenie zdrowia, nie należy ograniczać się do ustnej rozmowy z przełożonym. Najpierw trzeba zebrać dokumentację medyczną i doprowadzić do formalnej oceny, czy dotychczasowe obowiązki mogą być dalej wykonywane bez szkody dla zdrowia.

Zgodnie z art. 55 Kodeksu pracy pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli zostanie wydane orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w terminie wskazanym w tym orzeczeniu do innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan zdrowia i kwalifikacje zawodowe.

W praktyce oznacza to, że zaświadczenie od lekarza prowadzącego, ortopedy, neurologa czy rehabilitanta jest bardzo ważnym dowodem, ale może nie wystarczyć do zastosowania wszystkich uprawnień pracowniczych. Najbezpieczniej zadbać o orzeczenie lekarza medycyny pracy albo innego uprawnionego lekarza wydane dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Czy pracodawca może zmienić obowiązki na cięższą pracę fizyczną?

Zakres obowiązków powinien odpowiadać umowie o pracę, stanowisku, kwalifikacjom oraz przepisom BHP. Jeżeli pracownik został zatrudniony jako geodeta wykonujący pomiary i pracę biurową, stałe obciążanie go robotami ziemnymi, wykopami lub inną ciężką pracą fizyczną może być nieprawidłowe, zwłaszcza gdy nie wynika z umowy ani z realnego zakresu stanowiska.

Pracodawca może czasowo powierzyć pracownikowi inną pracę w granicach przewidzianych przez Kodeks pracy, ale nie może w ten sposób trwale obejść umowy o pracę, pogorszyć sytuacji pracownika bez wymaganej procedury ani ignorować przeciwwskazań zdrowotnych. Jeżeli zmiana obowiązków ma charakter stały i istotny, co do zasady wymaga porozumienia zmieniającego albo wypowiedzenia zmieniającego.

W rozmowie z pracodawcą warto unikać ogólnych zarzutów i oprzeć się na faktach: jakie czynności były wykonywane wcześniej, jakie zostały dodane, od kiedy, jak często, jaki miały związek z pogorszeniem zdrowia oraz jakie zalecenia wynikają z dokumentacji lekarskiej.

Co zrobić krok po kroku?

1. Zbierz dokumenty medyczne. Zachowaj wyniki badań, historię leczenia, zalecenia rehabilitacyjne, zaświadczenia lekarskie i informacje o przeciwwskazaniach do określonych czynności.
2. Poproś pracodawcę o skierowanie do lekarza medycyny pracy. W piśmie wskaż, że obecne obowiązki mogą szkodzić zdrowiu i że potrzebna jest ocena zdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku.
3. Złóż pisemny wniosek o dostosowanie pracy. Można w nim zażądać ograniczenia ciężkich prac fizycznych, przeniesienia do zadań zgodnych z kwalifikacjami albo zmiany organizacji pracy.
4. Zachowuj dowody. Przydatne mogą być zakresy czynności, polecenia służbowe, korespondencja, grafiki, notatki z rozmów oraz dokumenty BHP.
5. Rozważ zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy. Jest to szczególnie zasadne, gdy pracodawca ignoruje BHP, przeciwwskazania zdrowotne albo wymusza pracę niezgodną z umową.

Jeżeli praca stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia, w grę mogą wchodzić dodatkowe uprawnienia pracownika związane z powstrzymaniem się od pracy. Taka decyzja powinna być jednak dobrze udokumentowana, bo każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny.

Przeniesienie pracownika na podstawie orzeczenia lekarskiego

Jeżeli orzeczenie lekarskie wskazuje, że dotychczasowa praca szkodzi zdrowiu, pracodawca powinien przenieść pracownika do innej pracy najpóźniej w terminie określonym w orzeczeniu. Praca ta powinna być odpowiednia ze względu na stan zdrowia i kwalifikacje zawodowe pracownika.

Nowe stanowisko nie musi być identyczne z dotychczasowym, ale nie może naruszać ograniczeń zdrowotnych. Pracodawca powinien realnie ocenić, czy zaproponowana praca nie naraża pracownika na ten sam czynnik, który spowodował problemy zdrowotne.

Jeżeli pracodawca nie wykonuje orzeczenia w terminie, pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia. W takim przypadku oświadczenie powinno zostać złożone na piśmie i zawierać przyczynę rozwiązania umowy. Warto dołączyć kopię orzeczenia lekarskiego albo przynajmniej powołać się na nie w treści pisma.

Choroba zawodowa a inne schorzenia związane z pracą

Nie każde schorzenie wywołane lub nasilone przez pracę będzie automatycznie chorobą zawodową. Chorobą zawodową jest choroba wymieniona w urzędowym wykazie chorób zawodowych, jeżeli można stwierdzić związek z narażeniem zawodowym. Inne schorzenia, choć realnie związane z pracą, mogą nie spełniać kryteriów choroby zawodowej, ale nadal mogą uzasadniać ograniczenia zdrowotne, zmianę stanowiska albo roszczenia wobec pracodawcy. Uzupełniająco warto zobaczyć temat: Zabieg cieśni nadgarstka a zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej.

Przy przeciążeniach stawów, kręgosłupa lub kończyn istotne jest ustalenie, czy problem wynika z rodzaju wykonywanych czynności, organizacji pracy, braku sprzętu pomocniczego, nadmiernego dźwigania, powtarzalności ruchów albo zignorowania zaleceń lekarskich. Takie okoliczności mogą mieć znaczenie zarówno w postępowaniu przed ZUS, jak i w ewentualnym sporze z pracodawcą.

Postępowanie dotyczące chorób zawodowych

Postępowanie w sprawie choroby zawodowej obejmuje co do zasady trzy etapy:

1. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej,
2. rozpoznanie choroby zawodowej przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą,
3. wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

Podejrzenie choroby zawodowej może zostać zgłoszone między innymi przez pracodawcę, lekarza albo samego pracownika. Pracodawca ma obowiązek niezwłocznie zgłosić rozpoznaną chorobę zawodową albo podejrzenie takiej choroby właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.

Po rozpoznaniu choroby zawodowej pracodawca powinien ustalić przyczyny jej powstania, określić charakter i rozmiar zagrożenia, usunąć czynniki powodujące chorobę albo ograniczyć narażenie oraz zapewnić wykonanie zaleceń lekarskich. Ma też obowiązek prowadzić rejestr chorób zawodowych i podejrzeń takich chorób oraz analizować przyczyny zachorowań.

Obowiązek przeniesienia przy objawach choroby zawodowej

Kodeks pracy przewiduje ochronę nie tylko wtedy, gdy choroba zawodowa została już formalnie stwierdzona. Jeżeli u pracownika występują objawy wskazujące na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca powinien na podstawie orzeczenia lekarskiego przenieść go, w terminie i na czas określony w orzeczeniu, do innej pracy nienarażającej na czynnik, który wywołał te objawy.

Jeżeli pracownik stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy wskutek choroby zawodowej, ale nie został uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów rentowych, pracodawca również ma obowiązek przenieść go do odpowiedniej pracy. W razie obniżenia wynagrodzenia mogą w określonych przypadkach wchodzić w grę świadczenia wyrównawcze przewidziane w przepisach.

Świadczenia z ZUS po wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej

Jeżeli pogorszenie zdrowia zostanie zakwalifikowane jako skutek wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, pracownik może ubiegać się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Prawo do świadczeń ustala ZUS w decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: wypowiedzenie pracy po wypadku a świadczenia ZUS.

Roszczenia wobec pracodawcy

Świadczenia z ZUS nie zawsze wyczerpują możliwości pracownika. Jeżeli do pogorszenia zdrowia przyczyniło się naruszenie przepisów BHP, przeciążanie pracownika, brak odpowiedniego sprzętu, ignorowanie przeciwwskazań lekarskich albo dopuszczanie do pracy niezgodnej z kwalifikacjami i stanem zdrowia, można rozważyć roszczenia cywilne wobec pracodawcy.

W zależności od skutków zdrowotnych i dowodów mogą to być między innymi roszczenia o odszkodowanie, zadośćuczynienie za krzywdę albo rentę. W praktyce kluczowe jest wykazanie naruszenia obowiązków przez pracodawcę, szkody oraz związku przyczynowego między warunkami pracy a uszczerbkiem na zdrowiu.

Jak rozmawiać z pracodawcą?

Najlepiej rozmawiać spokojnie, ale pisemnie potwierdzać najważniejsze ustalenia. W piśmie do pracodawcy warto wskazać, że dotychczasowe obowiązki odbiegają od umowy lub kwalifikacji, powodują przeciążenie organizmu, a dokumentacja medyczna potwierdza potrzebę ograniczenia określonych czynności.

Można zaproponować konkretne rozwiązania: powrót do zadań pomiarowych i biurowych, wyłączenie ciężkich robót ziemnych, używanie sprzętu pomocniczego, zmianę organizacji pracy albo przeniesienie na stanowisko zgodne ze stanem zdrowia. Jeżeli pracodawca odmawia, warto poprosić o pisemne stanowisko.

Podsumowanie

Pracownik nie ma obowiązku wykonywać pracy, która szkodzi jego zdrowiu, zwłaszcza gdy potwierdza to orzeczenie lekarskie. W opisanej sytuacji najważniejsze jest przejście od rozmów ustnych do działań udokumentowanych: badania medycyny pracy, pisemny wniosek o zmianę obowiązków, zgromadzenie dowodów i ewentualne zawiadomienie właściwych organów.

Jeżeli pracodawca nie przeniesie pracownika mimo orzeczenia, możliwe jest rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia. Jeżeli schorzenie zostanie uznane za chorobę zawodową albo skutek wypadku przy pracy, pracownik może ubiegać się o świadczenia z ZUS, a w uzasadnionych przypadkach także dochodzić roszczeń od pracodawcy.

FAQ

Czy zwykłe zaświadczenie od lekarza wystarczy, aby rozwiązać umowę bez wypowiedzenia?

Nie zawsze. Zaświadczenie od lekarza prowadzącego jest ważnym dowodem, ale dla zastosowania art. 55 Kodeksu pracy kluczowe jest orzeczenie lekarskie wydane w trybie przewidzianym dla spraw pracowniczych. Dlatego warto uzyskać ocenę lekarza medycyny pracy.

Czy pracodawca musi przenieść pracownika na identyczne stanowisko?

Nie. Praca powinna być odpowiednia ze względu na stan zdrowia i kwalifikacje pracownika, ale nie musi być taka sama jak dotychczasowa. Nie może jednak narażać pracownika na czynnik, który szkodzi jego zdrowiu.

Czy można odmówić ciężkiej pracy fizycznej, której nie ma w umowie?

To zależy od okoliczności. Jeżeli polecenie wykracza poza umówiony rodzaj pracy, ma charakter stały, zagraża zdrowiu albo narusza przepisy BHP, pracownik ma podstawy do kwestionowania takiego polecenia. Najlepiej zrobić to pisemnie i poprzeć stanowisko dokumentacją medyczną.

Czy choroba z przeciążenia zawsze jest chorobą zawodową?

Nie. Choroba zawodowa musi znajdować się w wykazie chorób zawodowych i pozostawać w związku z narażeniem zawodowym. Nawet jeśli schorzenie nie zostanie uznane za chorobę zawodową, może uzasadniać ograniczenia w pracy lub roszczenia, jeżeli pracodawca naruszył obowiązki.

Czy po rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia można żądać odszkodowania?

W określonych sytuacjach tak. Jeżeli pracodawca nie wykonał obowiązków wynikających z orzeczenia lekarskiego albo naruszył przepisy BHP, pracownik może rozważyć roszczenia pracownicze i cywilne. Ich zasadność zależy od dowodów, przyczyn choroby i rozmiaru szkody.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych