Bezpłatne nadgodziny nauczyciela

Czy dodatkowe zajęcia mieszczą się w 40-godzinnym tygodniu pracy?

Nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązuje tygodniowy czas pracy do 40 godzin, ale nie oznacza to, że dyrektor może wypełnić cały ten czas dodatkowymi lekcjami, świetlicą albo zastępstwami bez wynagrodzenia. Karta Nauczyciela odróżnia obowiązkowy tygodniowy wymiar zajęć, czyli pensum, od pozostałych czynności nauczyciela, takich jak przygotowanie do zajęć, sprawdzanie prac, doskonalenie zawodowe, zebrania czy inne czynności wynikające z zadań szkoły.

Jeżeli nauczyciel ma już zrealizowane swoje pensum, a dyrektor przydziela mu kolejne zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami, nie można automatycznie uznać ich za bezpłatne czynności w ramach 40 godzin. W zależności od charakteru przydziału będą to najczęściej godziny ponadwymiarowe albo godziny doraźnego zastępstwa.

Inaczej należy oceniać jednorazowe czynności organizacyjne, opiekuńcze lub statutowe, które nie są dodatkową godziną zajęć ponad pensum. Granica w praktyce bywa sporna, dlatego znaczenie ma to, czy nauczyciel faktycznie prowadził zaplanowane zajęcia z uczniami, czy tylko wykonywał inną czynność związaną z pracą szkoły.

Godziny ponadwymiarowe nauczyciela

Zgodnie z art. 35 Karty Nauczyciela w szczególnych przypadkach, podyktowanych wyłącznie koniecznością realizacji programu nauczania lub zapewnienia opieki w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych zgodnie z posiadaną specjalnością.

Ten wątek ma osobne, bardziej szczegółowe omówienie: godziny ponadwymiarowe nauczyciela.

Doraźne zastępstwa za nieobecnego nauczyciela

Godzina doraźnego zastępstwa to godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowana powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Jeżeli nauczyciel zastępuje kolegę lub koleżankę i prowadzi z uczniami zajęcia, opiekę albo inną godzinę ujętą w organizacji pracy szkoły, taka godzina powinna zostać rozliczona jako doraźne zastępstwo.

Nie ma decydującego znaczenia, czy zastępujący nauczyciel prowadzi lekcję dokładnie ze swojej specjalności. W praktyce doraźne zastępstwo często polega na zapewnieniu uczniom opieki i bezpieczeństwa w czasie, w którym szkoła ma obowiązek zorganizować zajęcia lub opiekę. Jeżeli jednak jest to przydzielona godzina zastępstwa ponad pensum, powinna zostać wykazana i opłacona.

Warto odróżnić doraźne zastępstwo od zwykłego, krótkiego nadzoru organizacyjnego, na przykład chwilowego dopilnowania klasy do przyjścia nauczyciela. Im bardziej czynność przypomina pełną godzinę zajęć lub opieki w zastępstwie nieobecnego nauczyciela, tym mocniejsze są argumenty za odpłatnym rozliczeniem.

Stała praca w świetlicy po lekcjach

Stała obsługa świetlicy po lekcjach wymaga szczególnej ostrożności w ocenie. Jeżeli nauczyciel w ramach swojego stanowiska i pensum ma przydzielone zajęcia świetlicowe, powinny one być rozliczane według właściwego dla niego obowiązkowego wymiaru zajęć. Jeżeli natomiast nauczyciel ma już pełne pensum na swoim stanowisku, a dodatkowo po lekcjach regularnie prowadzi świetlicę z uczniami, taka praca nie powinna być traktowana jako bezpłatne wypełnienie 40 godzin.

Świetlica jest formą opieki nad uczniami, a więc może stanowić zajęcia opiekuńcze. Gdy jest przydzielona jako konkretna godzina pracy z uczniami ponad pensum, powinna być rozliczona zgodnie z zasadami dotyczącymi godzin ponadwymiarowych albo doraźnych zastępstw, zależnie od tego, czy ma charakter stały, czy wynika z zastępstwa za nieobecnego nauczyciela.

Dyrektor nie powinien też przerzucać na nauczyciela ryzyka braku środków finansowych. Jeżeli szkoła organizacyjnie potrzebuje dodatkowych godzin zajęć lub opieki, powinna zaplanować ich rozliczenie zgodnie z przepisami, a nie oczekiwać bezpłatnej pracy.

Jak oblicza się wynagrodzenie za dodatkowe godziny?

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw ustala się według zasad wynikających z Karty Nauczyciela oraz przepisów i regulaminów płacowych właściwych dla danej szkoły. W uproszczeniu stawkę za jedną godzinę ustala się na podstawie wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy, jeżeli dana godzina była realizowana w warunkach trudnych lub uciążliwych.

Znaczenie ma także rodzaj zajęć, które nauczyciel faktycznie realizuje. Inny obowiązkowy wymiar zajęć może dotyczyć nauczyciela przedmiotu, wychowawcy świetlicy czy innego stanowiska pedagogicznego. W razie sporu warto ustalić, na jakiej podstawie dyrektor zakwalifikował daną godzinę oraz czy została ona prawidłowo ujęta w dokumentacji szkoły.

Nauczyciel powinien sprawdzić przede wszystkim arkusz organizacyjny, plan zajęć, wykaz zastępstw, ewidencję przeprowadzonych godzin, paski wynagrodzeń oraz regulamin wynagradzania obowiązujący u danego organu prowadzącego. To te dokumenty zwykle rozstrzygają, czy szkoła prawidłowo rozliczyła dodatkową pracę.

Co zrobić, gdy szkoła nie płaci za zastępstwa lub świetlicę?

Najpierw warto zebrać dokumenty potwierdzające faktyczne wykonywanie dodatkowych godzin. Mogą to być grafiki, dziennik elektroniczny, wykazy zastępstw, polecenia dyrektora, wiadomości e-mail, notatki z datami i godzinami, a także paski wynagrodzeń pokazujące brak wypłaty. Im bardziej precyzyjna dokumentacja, tym łatwiej wykazać roszczenie.

Następnie nauczyciel może zwrócić się do dyrektora o wyjaśnienie sposobu rozliczenia godzin i wypłatę należnego wynagrodzenia. Dobrze zrobić to pisemnie, wskazując konkretne daty, liczbę godzin i rodzaj zajęć. Jeżeli sprawa nie zostanie rozwiązana w szkole, można rozważyć skierowanie pisma do organu prowadzącego, związków zawodowych, Państwowej Inspekcji Pracy albo dochodzenie roszczenia przed sądem pracy.

Roszczenia ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat. W przypadku nauczycieli znaczenie ma Karta Nauczyciela, a w sprawach w niej nieuregulowanych odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu pracy. Nie warto więc zwlekać z wyjaśnieniem zaległych wypłat, zwłaszcza gdy problem trwa od dłuższego czasu.

Podsumowanie

Dyrektor nie ma racji, jeżeli twierdzi, że każda dodatkowa godzina pracy z uczniami mieści się bezpłatnie w 40-godzinnym tygodniu pracy nauczyciela. Pensum dotyczy obowiązkowych zajęć realizowanych bezpośrednio z uczniami, a pozostała część czasu pracy obejmuje inne obowiązki zawodowe, nie zaś dowolnie dokładane lekcje, zastępstwa lub stałe godziny świetlicowe.

Jeżeli nauczyciel po zrealizowaniu pensum prowadzi dodatkowe zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, powinny one zostać zakwalifikowane i opłacone zgodnie z ich rzeczywistym charakterem. Stałe godziny mogą być godzinami ponadwymiarowymi, a zastępstwa za nieobecnych nauczycieli godzinami doraźnego zastępstwa. W razie sporu kluczowe jest udokumentowanie liczby godzin i treści polecenia dyrektora.

FAQ

Czy dyrektor może nakazać nauczycielowi bezpłatne zastępstwo?

Jeżeli jest to pełna godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowana ponad pensum w zastępstwie nieobecnego nauczyciela, powinna zostać rozliczona jako godzina doraźnego zastępstwa. Nie wystarczy powołanie się na 40-godzinny tydzień pracy.

Czy świetlica po lekcjach może być wpisana w 40 godzin pracy?

Stałe prowadzenie świetlicy z uczniami po zrealizowaniu pensum co do zasady nie powinno być traktowane jako bezpłatna czynność. Trzeba jednak sprawdzić stanowisko nauczyciela, jego pensum, plan zajęć i podstawę przydziału tych godzin.

Czy nauczyciel musi zgodzić się na godziny ponadwymiarowe?

Karta Nauczyciela dopuszcza przydzielenie godzin ponadwymiarowych w szczególnych przypadkach i w ustawowych limitach. Przydział większy niż 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć wymaga zgody nauczyciela i nie może przekroczyć 1/2 tego wymiaru.

Czy brak środków w budżecie szkoły uzasadnia brak zapłaty?

Nie. Jeżeli nauczyciel wykonał odpłatne godziny ponadwymiarowe albo doraźne zastępstwa, szkoła powinna je rozliczyć. Problemy organizacyjne lub budżetowe nie powinny pozbawiać nauczyciela należnego wynagrodzenia.

Jak dochodzić zapłaty za niewykazane godziny?

Należy zebrać dokumenty potwierdzające wykonanie godzin, wystąpić pisemnie do dyrektora o rozliczenie i wypłatę, a w razie odmowy rozważyć dalsze kroki wobec organu prowadzącego, Państwowej Inspekcji Pracy lub sądu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.