Urlop dla poratowania zdrowia a brak etatu

Kiedy nauczyciel może skorzystać z urlopu dla poratowania zdrowia?

Urlop dla poratowania zdrowia jest szczególnym uprawnieniem nauczyciela uregulowanym w art. 73 Karty Nauczyciela. Nie jest to zwykły urlop wypoczynkowy ani zwolnienie lekarskie. Jego celem jest przeprowadzenie leczenia związanego ze stanem zdrowia nauczyciela, przy spełnieniu warunków ustawowych.

Co do zasady nauczyciel musi być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony i mieć wymagany staż pracy w szkole. Przy pierwszym urlopie znaczenie ma co najmniej 7-letni okres pracy bezpośrednio poprzedzający rozpoczęcie urlopu, z uwzględnieniem zasad dotyczących przerw, choroby i innych urlopów.

Obecnie urlop zdrowotny nie jest udzielany wyłącznie na podstawie ogólnego zalecenia leczenia. Przepisy wiążą go m.in. z leczeniem choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej albo choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę. Urlop może też dotyczyć leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, jeżeli spełnione są warunki przewidziane przepisami.

W praktyce oznacza to, że samo pogorszenie samopoczucia albo ogólne przemęczenie nie przesądza jeszcze o prawie do urlopu. Potrzebne jest odpowiednie orzeczenie lekarskie albo dokumenty dotyczące leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej.

Zobacz również: czy urlop dla poratowania zdrowia wlicza się do emerytury

Brak etatu od września a prawo do urlopu zdrowotnego

Jeżeli dyrektor w maju informuje nauczyciela, że od września nie będzie dla niego pełnego etatu, trzeba w pierwszej kolejności odróżnić informację organizacyjną od formalnej czynności prawnej. Inne skutki ma samo zawiadomienie o planowanym arkuszu organizacyjnym, inne wypowiedzenie stosunku pracy, a jeszcze inne ograniczenie zatrudnienia albo porozumienie zmieniające warunki pracy.

Dla prawa do urlopu najważniejsze jest to, czy w chwili udzielania i rozpoczynania urlopu nauczyciel pozostaje zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Jeżeli w sierpniu stosunek pracy nadal trwa i nauczyciel spełnia pozostałe warunki, samo wcześniejsze pismo o przewidywanym braku etatu od września nie musi automatycznie wykluczać złożenia wniosku.

Nie oznacza to jednak, że urlop dla poratowania zdrowia zatrzyma skutki wypowiedzenia albo innych decyzji organizacyjnych szkoły. Jeżeli stosunek pracy ma ustać z końcem sierpnia, urlop nie może trwać po ustaniu zatrudnienia. W takim przypadku nawet udzielenie urlopu od sierpnia może mieć bardzo ograniczony praktyczny skutek.

Jeżeli natomiast nauczyciel podpisał zgodę na ograniczenie zatrudnienia od września do wymiaru niższego niż pełny etat, sytuacja wymaga osobnej oceny. Prawo do urlopu zdrowotnego jest powiązane z pełnym wymiarem zajęć. Dlatego przyjęcie ograniczenia etatu może utrudnić albo uniemożliwić korzystanie z urlopu w dalszym okresie, zwłaszcza gdy urlop miałby rozpocząć się już po wejściu w życie ograniczenia.

Czy urlop dla poratowania zdrowia chroni przed zwolnieniem?

Urlop dla poratowania zdrowia nie daje nauczycielowi bezwzględnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych. Ma to szczególne znaczenie przy zmianach w arkuszu organizacyjnym, likwidacji oddziałów, zmniejszeniu liczby godzin albo braku możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w pełnym wymiarze.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I PZP 1/13, wskazał, że złożenie przez nauczyciela wniosku o urlop dla poratowania zdrowia albo korzystanie z takiego urlopu nie stanowi przeszkody do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela. Oznacza to, że urlop nie neutralizuje wypowiedzenia dokonanego z przyczyn organizacyjnych.

W praktyce, jeżeli nauczyciel został prawidłowo wytypowany do zwolnienia, a szkoła nie ma dla niego godzin, samo rozpoczęcie urlopu zdrowotnego nie powoduje automatycznego cofnięcia wypowiedzenia. Można natomiast badać, czy wybór nauczyciela do zwolnienia był prawidłowy, czy zastosowano właściwą podstawę prawną i czy zachowano procedurę.

Co oznacza podpisanie pisma od dyrektora?

Nie każde podpisanie dokumentu oznacza zgodę na utratę etatu. Jeżeli nauczyciel podpisał jedynie odbiór pisma, jest to zwykle potwierdzenie, że dokument został doręczony. Nie musi to oznaczać akceptacji wypowiedzenia, ograniczenia etatu ani rezygnacji z uprawnień.

Inaczej jest wtedy, gdy podpisany dokument zawiera zgodę na ograniczenie zatrudnienia, porozumienie zmieniające warunki pracy albo oświadczenie o przyjęciu nowych warunków. W takiej sytuacji podpis może mieć realne skutki prawne od wskazanej daty, najczęściej od początku nowego roku szkolnego.

Dlatego przed oceną, czy można skutecznie ubiegać się o urlop od sierpnia, trzeba ustalić:

• czy nauczyciel otrzymał wypowiedzenie stosunku pracy,
• czy podpisał zgodę na ograniczenie zatrudnienia,
• czy dokument przewiduje zatrudnienie od września w niepełnym wymiarze,
• czy stosunek pracy ma ustać z końcem sierpnia,
• czy urlop miałby rozpocząć się przed zmianą warunków zatrudnienia czy dopiero po niej.

Jak wygląda procedura uzyskania urlopu?

Nauczyciel nie udziela sobie urlopu samodzielnie. Powinien złożyć do dyrektora szkoły wniosek, a następnie konieczne jest przejście właściwej procedury orzekania albo przedstawienie dokumentów wymaganych przy leczeniu uzdrowiskowym lub rehabilitacji uzdrowiskowej.

W przypadku urlopu udzielanego ze względu na leczenie choroby związanej z warunkami pracy o potrzebie urlopu orzeka uprawniony lekarz, zgodnie z przepisami wykonawczymi. Od orzeczenia przysługuje odwołanie w trybie przewidzianym w tych przepisach. Nauczyciel co do zasady nie ponosi kosztów orzekania związanego z potrzebą udzielenia urlopu.

Urlop może trwać jednorazowo maksymalnie rok, a łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia w całym okresie zatrudnienia nauczyciela nie może przekroczyć 3 lat. Kolejny urlop można uzyskać dopiero po upływie wymaganego okresu od zakończenia poprzedniego urlopu.

W czasie urlopu nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz do określonych świadczeń pracowniczych. Jednocześnie nie może w tym okresie nawiązać stosunku pracy ani podjąć innej działalności zarobkowej. Naruszenie tego zakazu może skutkować odwołaniem z urlopu.

Zobacz również: zwrot kosztów za badania lekarskie

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli nauczycielka otrzymała w maju pismo o braku etatu od września, może rozważyć złożenie wniosku o urlop dla poratowania zdrowia przed końcem zatrudnienia albo przed wejściem w życie ograniczenia etatu, o ile nadal spełnia ustawowe warunki. Trzeba jednak pamiętać, że urlop nie anuluje wypowiedzenia ani nie gwarantuje dalszego zatrudnienia.

Jeżeli stosunek pracy ma zakończyć się 31 sierpnia, urlop rozpoczęty w sierpniu zasadniczo nie będzie mógł być kontynuowany od września, bo po ustaniu zatrudnienia nie ma już stosunku pracy, w ramach którego urlop mógłby być realizowany. Wtedy spór powinien koncentrować się raczej na prawidłowości wypowiedzenia, doborze do zwolnienia lub ewentualnej możliwości dalszego zatrudnienia.

Jeżeli nauczycielka podpisała zgodę na ograniczenie etatu od września, należy sprawdzić, czy można jeszcze kwestionować skutki tego oświadczenia i czy urlop miałby rozpocząć się przed zmianą wymiaru zatrudnienia. W niektórych sprawach znaczenie ma także termin złożenia wniosku, treść orzeczenia lekarskiego i to, czy dyrektor prawidłowo zastosował przepisy Karty Nauczyciela.

FAQ

Czy mogę złożyć wniosek o urlop zdrowotny w okresie wypowiedzenia?

Tak, można złożyć wniosek, jeżeli stosunek pracy jeszcze trwa i nauczyciel spełnia warunki ustawowe. Trzeba jednak pamiętać, że samo złożenie wniosku nie wstrzymuje wypowiedzenia i nie gwarantuje zatrudnienia po jego upływie.

Czy urlop dla poratowania zdrowia zatrzyma zwolnienie z art. 20 Karty Nauczyciela?

Nie. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego korzystanie z urlopu zdrowotnego albo złożenie wniosku o taki urlop nie wyłącza możliwości rozwiązania stosunku pracy z przyczyn organizacyjnych przewidzianych w Karcie Nauczyciela.

Czy samo pismo o braku etatu odbiera prawo do urlopu?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić, czy było to tylko pismo informacyjne, wypowiedzenie, propozycja ograniczenia zatrudnienia czy porozumienie zmieniające. Dopiero treść dokumentu pozwala ocenić skutki dla urlopu.

Czy muszę mieć pełny etat, aby skorzystać z urlopu?

Tak, jednym z podstawowych warunków jest zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Jeżeli od określonej daty nauczyciel ma pracować na część etatu, może to mieć istotny wpływ na możliwość udzielenia albo kontynuowania urlopu.

Czy na urlopie zdrowotnym można dorabiać?

Nie. W okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać innego stosunku pracy ani podejmować działalności zarobkowej. Stwierdzenie takiej aktywności może skutkować odwołaniem z urlopu.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, w szczególności art. 20, art. 22 i art. 73.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie trybu orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia.
• Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I PZP 1/13.

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.